Trong bối cảnh nền kinh tế đang cần thêm động lực tăng trưởng, tiến độ giải ngân vốn đầu tư công năm 2026 tiếp tục trở thành điểm nghẽn đáng lo ngại. Số liệu từ Bộ Tài chính cho thấy, đến hết ngày 14/5/2026, tổng giải ngân vốn đầu tư công nguồn ngân sách nhà nước mới đạt hơn 166 nghìn tỷ đồng, tương đương 16,4% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao.
 |
Đầu tư công chậm giải ngân, nhiều bộ ngành chưa tiêu nổi 1% vốn |
Con số này phản ánh thực tế quen thuộc kéo dài nhiều năm qua: vốn có nhưng khó đưa vào nền kinh tế. Đáng chú ý, nhiều bộ, ngành và cơ quan trung ương gần như chưa “động đũa” tới nguồn vốn được giao. Một số đơn vị có tỷ lệ giải ngân dưới 1% hoặc chưa giải ngân gồm Ngân hàng Nhà nước, Thanh tra Chính phủ, Kiểm toán Nhà nước, Đài Truyền hình Việt Nam hay Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.
Trong khi đó, ở chiều ngược lại, một số địa phương như Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Đồng Nai hay Nghệ An lại ghi nhận tiến độ giải ngân tích cực. Điều này cho thấy cùng một cơ chế, chính sách nhưng hiệu quả triển khai phụ thuộc rất lớn vào năng lực điều hành, trách nhiệm người đứng đầu và mức độ chủ động của từng đơn vị.
Đầu tư công vốn được xem là “vốn mồi” kích thích tăng trưởng, tạo việc làm và thúc đẩy đầu tư xã hội. Khi dòng vốn này chậm đi vào thực tế, hàng loạt hệ lụy xuất hiện. Các công trình hạ tầng chậm tiến độ, doanh nghiệp xây dựng thiếu việc làm, dòng tiền lưu thông trong nền kinh tế bị co hẹp. Nhiều dự án kéo dài còn khiến tổng mức đầu tư đội lên do chi phí nguyên vật liệu và nhân công tăng theo thời gian.
Một trong những nguyên nhân lớn nhất hiện nay vẫn là thủ tục đầu tư kéo dài. Theo Bộ Tài chính, đến giữa tháng 5 vẫn còn hơn 28 nghìn tỷ đồng chưa được phân bổ chi tiết do nhiều bộ, địa phương đang hoàn thiện thủ tục đầu tư. Điều này cho thấy tình trạng “vốn chờ giấy tờ” vẫn chưa được xử lý triệt để.
Ngoài ra, tâm lý e ngại trách nhiệm trong một bộ phận cán bộ cũng khiến quá trình phê duyệt, đấu thầu và giải ngân bị kéo dài. Sau nhiều vụ việc sai phạm liên quan đến đầu tư công thời gian qua, không ít cán bộ chọn giải pháp an toàn là… chậm còn hơn sai. Hệ quả là nhiều dự án dù đã có vốn nhưng vẫn nằm trên giấy.
Các chuyên gia cho rằng, để thúc đẩy giải ngân đầu tư công, cần đồng thời xử lý cả hai nút thắt là thủ tục và trách nhiệm thực thi. Cùng với việc đơn giản hóa quy trình, cần phân cấp mạnh hơn cho địa phương, gắn trách nhiệm người đứng đầu với tiến độ giải ngân và có cơ chế bảo vệ cán bộ dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.
Năm 2026 được xem là năm bản lề của kế hoạch đầu tư công trung hạn. Nếu dòng vốn tiếp tục chậm chạp, mục tiêu thúc đẩy tăng trưởng và hoàn thiện hạ tầng chiến lược sẽ chịu áp lực lớn. Khi đó, câu chuyện không còn là giải ngân nhanh hay chậm, mà là năng lực hấp thụ và vận hành nguồn lực phát triển của cả nền kinh tế.
