Đánh thuế vàng có đủ răn đe đầu cơ, thay đổi thói quen tích trữ?

Mới đây, Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng trình Quốc hội dự thảo Luật Thuế thu nhập cá nhân (sửa đổi), trong đó có bổ sung thu nhập từ chuyển nhượng vàng miếng vào diện chịu thuế với mức thuế suất 0,1%. Theo lý giải của Bộ trưởng Bộ Tài chính, quy định này nhằm “quản lý chặt chẽ hoạt động kinh doanh vàng, ngăn ngừa đầu cơ và thu hút nguồn lực xã hội vào nền kinh tế”.

Trước đó, Hiệp hội Các Nhà đầu tư tài chính Việt Nam (VAFI) cũng đã đề xuất áp dụng thuế giá trị gia tăng (GTGT) theo phương pháp khấu trừ đối với kinh doanh vàng trang sức và vàng miếng. Mức thuế đề xuất là 10%, áp dụng như các hàng hóa thông thường để đảm bảo bình đẳng về nghĩa vụ thuế.

Thuế 0,1% quá nhỏ để tác động đến hành vi mua bán

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng thuế GTGT là thuế tiêu dùng, không phải công cụ hữu hiệu để kiểm soát đầu cơ. Thay vào đó, thuế lãi vốn (Capital Gains Tax - CGT) mới là loại thuế trực tiếp đánh vào lợi nhuận thu được từ đầu cơ, được nhiều quốc gia như Mỹ, Pháp áp dụng ở mức cao với các khoản đầu tư ngắn hạn nhằm hạn chế hoạt động “lướt sóng”.

Tiến sĩ Lê Hồng Hạnh - giảng viên ngành Tài chính, Khoa Kinh doanh, Đại học RMIT Việt Nam

Tiến sĩ Lê Hồng Hạnh - giảng viên ngành Tài chính, Khoa Kinh doanh, Đại học RMIT Việt Nam nhận định, việc áp thuế 0,1% trên mỗi lần chuyển nhượng vàng miếng (không áp với vàng trang sức và vàng nguyên liệu) theo dự thảo Luật Thuế thu nhập cá nhân (sửa đổi) sẽ góp phần minh bạch hóa thị trường bằng cách buộc giao dịch đi qua kênh chính thức, dễ kiểm soát và kê khai. Mức thuế này tương đương với thuế giao dịch chứng khoán (0,1%) và thấp hơn rất nhiều so với thuế chuyển nhượng bất động sản (2%), nên đủ để định hướng thị trường theo hướng minh bạch mà không làm giảm sức hấp dẫn của vàng như kênh trú ẩn an toàn.

Tuy nhiên, theo vị chuyên gia, thuế 0,1% khó khiến người dân ngừng tích trữ vàng vì đây vẫn là kênh có tính thanh khoản cao và dễ lưu trữ. Chính sách này có thể làm giảm phần nào động lực đầu cơ ngắn hạn, khuyến khích người dân nắm giữ dài hơn, đồng thời hướng dòng tiền sang các kênh đầu tư khác. Tuy nhiên, tôi cho rằng đối với phần lớn người Việt coi vàng là “tài sản trú ẩn” để phòng ngừa rủi ro kinh tế và lạm phát, hành vi tích trữ cơ bản sẽ ít thay đổi, trừ khi các kênh đầu tư thay thế ngày càng hấp dẫn và minh bạch hơn.

“Theo tôi, mức 0,1% (tức khoảng 1 triệu đồng cho giao dịch 1 tỷ đồng) mang ý nghĩa quản lý và thống kê nhiều hơn là công cụ đủ mạnh để hạn chế đầu cơ”, bà Hạnh nói.

Đồng quan điểm, PGS.TS Nguyễn Hữu Huân - Giảng viên Đại học Kinh tế TP HCM cho rằng, mức thuế này vừa không đủ răn đe, vừa có thể tạo ra thêm thủ tục rườm rà mà không giúp quản lý tốt hơn. Ví dụ giao dịch 100 triệu đồng chỉ nộp 100.000 đồng tiền thuế - con số quá nhỏ để tác động đến hành vi mua bán.

Theo ông Huân, nếu áp thuế vàng miếng thì không phân biệt giữa đầu cơ và tích lũy, bởi “về bản chất, Nhà nước cũng không khuyến khích việc tích trữ vàng”.

Tuy nhiên, vị chuyên gia đề xuất có thể phân mức thuế cao hơn cho người đầu cơ, vì nhóm này thường mua đi bán lại nhiều lần, trong khi người tích lũy nắm giữ 20-30 năm mới bán thì mức 0,1% cũng không đáng kể.

Thuế 0,1% khó khiến người dân ngừng tích trữ vàng vì đây vẫn là kênh có tính thanh khoản cao và dễ lưu trữ

Cần sản phẩm đầu tư thay thế, minh bạch hoá giao dịch

Bàn về giải pháp vừa đảm bảo mục tiêu quản lý thị trường, vừa không tạo gánh nặng cho người dân và doanh nghiệp vàng, bà Hạnh cho rằng nên phát triển thêm các sản phẩm đầu tư hợp pháp như chứng chỉ vàng hoặc ETF vàng, giúp người dân có lựa chọn thay vì tích trữ vật chất, qua đó vừa đạt mục tiêu quản lý, vừa không tạo gánh nặng.

Việc áp thuế cần áp dụng cách tiếp cận linh hoạt. Có thể miễn hoặc giảm thuế cho các giao dịch nhỏ, tập trung vào giao dịch lớn để hạn chế đầu cơ. Đồng thời, hỗ trợ doanh nghiệp số hóa, áp dụng hóa đơn điện tử bắt buộc và kết nối dữ liệu giữa ngân hàng - thuế - sàn vàng để kiểm soát hiệu quả.

Ở góc độ khác, PGS.TS Nguyễn Hữu Huân cho rằng, thay vì đề xuất đánh thuế tượng trưng, giải pháp căn cơ hơn là đưa giao dịch vàng lên sàn chính thức.

“Chỉ khi bắt buộc tất cả mua bán vàng đều qua sàn, Nhà nước mới có thể quản lý và minh bạch hóa thị trường”, ông Huân nhấn mạnh.