Tại xã Nam Điền, huyện Nghĩa Hưng, Nam Định, Tập đoàn Xuân Thiện đã chính thức khởi công Tổ hợp Dự án Thép Xanh Xuân Thiện. Dự án có tổng mức đầu tư lên tới 98.000 tỷ đồng, công suất thiết kế 9,5 triệu tấn/năm, trong đó có 7,5 triệu tấn thép cuộn cán nóng (HRC).
Điểm nổi bật của tổ hợp này là không dùng than cốc vốn - tác nhân chính gây phát thải CO₂ trong ngành luyện kim, mà thay thế bằng khí tự nhiên LNG và tiến tới hydro xanh. Theo tính toán, công nghệ này có thể giảm tới 86% lượng phát thải, tạo ra sản phẩm “thép sạch”, yếu tố then chốt để đáp ứng các hàng rào kỹ thuật khắt khe của thị trường EU, Mỹ hay Nhật Bản trong tương lai gần.
Dự kiến, thép HRC của Tập đoàn Xuân Thiện có sản phẩm đầu tiên vào tháng 6/2028, và toàn bộ dự án hoàn tất vào giữa năm 2030.
 |
| Phối cảnh dự án Tổ hợp Dự án Thép Xanh Xuân Thiện. Ảnh: Xuân Thiện |
Nói thêm, thép HRC có khả năng chịu nhiệt tốt nên được sử dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực công nghiệp và dân dụng, được coi là “mắt xích sống còn” của nhiều ngành công nghiệp. Ứng dụng chủ yếu là dùng để cán thép hộp và thép ống công nghiệp, tôn mạ. Ngoài ra, thép HRC còn được dùng phổ biến trong ngành sản xuất ô tô, gia công kết cấu nhà xưởng, làm trải sàn, làm bồn bể,…
Hiện tại Việt Nam đang nhập khẩu khoảng 67% thép HRC và khoảng 3/4 trong đó đến từ Trung Quốc, do nhu cầu tiêu thụ thép tại quốc gia tỷ dân này đang bước vào giai đoạn suy yếu, vì vậy cần xuất khẩu để duy trì sản lượng. Số còn lại, khoảng 33% lượng thép HRC đang tiêu thụ là do các công ty nội địa sản xuất. Hai cái tên nổi bật đang chiếm ưu thế thị phần sản xuất thép HRC là Tập đoàn Hoà Phát (Mã: HPG) và Công ty Formosa Hà Tĩnh (Đài Loan).
Công suất sản xuất thép HRC của Hoà Phát vào khoảng 3 triệu tấn/năm. Cuối tháng 3/2025, dự án Khu liên hợp sản xuất gang thép Hòa Phát Dung Quất 2 đi vào hoạt động và bắt đầu đóng góp kết quả kinh doanh với công suất thiết kế 5,6 triệu tấn thép/năm (bao gồm 4,6 triệu tấn thép HRC). Tuy nhiên phải mất vài năm thì nhà máy Dung Quất 2 mới đạt công suất tối đa, đưa tổng năng lực sản xuất của tập đoàn Hoà Phát lên khoảng 7,6 triệu tấn thép cuộn cán nóng.
Như vậy dự kiến trong vài năm tới, sân chơi ngành kim loại này sẽ càng trở nên khốc liệt hơn nữa giữa các ông lớn.
Đặc thù của ngành thép là sử dụng nhiều nhiên liệu hóa thạch (than) nên lượng phát thải khí CO2 ra môi trường rất lớn. Tại Việt Nam, ngành thép chịu trách nhiệm cho 7% tổng lượng phát thải quốc gia và khoảng 46% các quá trình công nghiệp.
Số liệu cho thấy mức phát thải trung bình trong ngành thép của Việt Nam hiện đang ở mức 2,51 tấn CO2/tấn thép thô trong khi mức trung bình của thế giới là 1,85 tấn CO2/tấn thép thô.
Lượng phát thải khí nhà kính trong ngành thép của Việt Nam tăng trung bình 9% giai đoạn 2016 - 2030 từ 178 triệu tấn CO2 năm 2015 lên 646 triệu tấn năm 2030, dự kiến tăng lên thành 1.388 triệu tấn vào năm 2050. Do vậy, các doanh nghiệp cần thiết phải thực hiện các giải pháp để giảm phát thải khí nhà kính.
Trong xu hướng xanh hóa toàn cầu hiện nay, các nỗ lực cam kết đạt được phát thải ròng bằng không (NetZero) của các quốc gia và sự hợp tác quốc tế đang tạo ra sức ép chuyển đổi lớn trong các doanh nghiệp sản xuất thép. Đơn cử, Liên minh châu Âu (EU) đã thông báo áp dụng chính sách Cơ chế Điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), đánh thuế carbon đối với các nhà sản xuất xuất khẩu đến thị trường này. Chính sách sẽ được chính thức áp dụng từ tháng 1/2026.
Các doanh nghiệp xuất khẩu thép sang EU là đối tượng chịu tác động và điều chỉnh trực tiếp của cơ chế CBAM. Do vậy, nhiều doanh nghiệp ngành thép đã thực hiện giảm phát thải trong từng công đoạn sản xuất để thích ứng thị trường.
Ông Nghiêm Xuân Đa - Chủ tịch Hiệp hội Thép Việt Nam - khẳng định: Việc chuyển đổi sản xuất thép từ "thép xám" sang "thép xanh" là xu thế không thể dừng lại và không nằm ngoài chủ trương phát triển ngành công nghiệp Việt Nam.
"Thép xanh" đề cập đến khái niệm luyện thép sử dụng các công nghệ tiên tiến và nguyên liệu “xanh” để giảm tối đa lượng khí CO2 trong quá trình sản xuất. Một trong những giải pháp được biết đến nhiều nhất là sử dụng khí hydro xanh (hay còn gọi là Hybrit).
Khác với phương pháp luyện thép truyền thống là nung quặng sắt bằng than cốc trong lò cao, thì với phương pháp Hybrit, các nhà máy sẽ dùng khí hydro xanh để nung chảy quặng sắt.
Tuy nhiên cũng cần nhìn nhận là thép xanh và thép xám đang có sự chênh lệch lớn về giá thành. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí của doanh nghiệp tiêu thụ. Tuy nhiên, để thực hiện mục tiêu quốc gia và khiến ngành thép không bị mất các cơ hội, thời cơ trong thời gian hội nhập sâu rộng sắp tới, Nhà nước vẫn đang và sẽ tiếp tục đề ra các chính sách tạo môi trường kinh doanh thuận lợi, công bằng để phát triển ngành thép Việt Nam.
 |
| Quá trình sản xuất thép thô bằng phương pháp lò cao và hybrit. Nguồn: Netzero |
Tập đoàn Xuân Thiện tiền thân là Công ty TNHH Xuân Thiện Ninh Bình, có trụ sở chính tại Ninh Bình, được thành lập từ năm 2000, đến tháng 1/2022 đã chuyển thành mô hình tập đoàn. Đây là đứa "con cưng" mà ông Nguyễn Văn Thiện dốc lực “nuôi nấng”. Nói thêm, ông Thiện là anh trai của ông Nguyễn Đức Thụy (bầu Thụy) - Chủ tịch HĐQT LPBank và là con trai của ông Nguyễn Xuân Thành - nhà sáng lập Tập đoàn Xuân Thành nổi tiếng ở Ninh Bình.
Tập đoàn Xuân Thiện là doanh nghiệp có nhiều dự án lớn và có tham vọng đầu tư hàng chục tỷ USD trong nhiều lĩnh vực, từ năng lượng, vật liệu xây dựng, nông nghiệp công nghệ cao, logistics, bất động sản, khách sạn nghỉ dưỡng…
Trong đó, lĩnh vực mũi nhọn của Tập đoàn Xuân Thiện là các dự án năng lượng tái tạo, cụ thể là những dự án điện mặt trời, thủy điện ở khu vực phía Bắc và Tây Nguyên. Báo cáo năm 2022 của Chứng khoán VNDirect cho thấy, Xuân Thiện xếp thứ hai chỉ sau Trungnam Group trong cuộc đua làm năng lượng xanh, chiếm 5,3% thị phần công suất ngành điện tái tạo. (Số liệu có thể thay đổi sau ba năm).
Ngoài mảng năng lượng tái tạo, Tập đoàn Xuân Thiện cũng ghi dấu ấn tại các dự án công nghiệp, nông nghiệp.
Website Xuân Thiện cho biết, doanh nghiệp này cũng đang đầu tư vào nhà máy xi măng Xuân Thành Hà Nam (công suất 6 triệu tấn xi măng/năm), nhà máy xi măng Xuân Thành Quảng Nam (công suất 1,3 triệu tấn xi măng/năm), nhà máy xi măng Minh Tâm Bình Phước (công suất kế hoạch 2,5 triệu tấn xi măng/năm).
Trong mảng nông nghiệp công nghệ cao, Xuân Thiện đã thực hiện xây dựng Khu liên hợp sản xuất, chăn nuôi công nghệ cao Xuân Thiện Thanh Hoá; dự án Sữa dê hữu cơ Xuân Thiện Ninh Bình; dự án Nông lâm nghiệp thuộc cụm dự án điện mặt trời Xuân Thiện Ea Súp và dự án Nông nghiệp công nghệ cao Xuân Thiện CưM'gar.
Trong lĩnh vực nghỉ dưỡng, công ty của đại Nguyễn Xuân Thiện là chủ đầu tư của dự án Khu du lịch nghỉ dưỡng cao cấp Cù Lao Mái Nhà (Phú Yên) với vốn đầu tư hơn 18.000 tỷ đồng. Tuy nhiên hiện tại dự án vẫn chưa được xây dựng.
Tập đoàn Xuân Thiện đang trong quá trình đề xuất các dự án có quy mô. Hồi 2023, Xuân Thiện gửi văn bản đề nghị lên tỉnh Ninh Bình được khảo sát đầu tư Dự án Tổ hợp Lọc dầu Kim Sơn tại huyện Kim Sơn với 3 giai đoạn từ năm 2025 - 2040, công suất 3 triệu tấn dầu thô/năm. Tổng mức đầu tư dự án được tính toán cụ thể sau khi có kết quả khảo sát. Giá trị khảo sát dự kiến là 300 tỷ đồng.
Tháng 2/2023, tỉnh Hòa Bình cũng đã trao quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư cho dự án Nhà máy Xi măng Xuân Thiện, xã Yên Bồng, huyện Lạc Thuỷ của Công ty TNHH Xuân Thiện Hoà Bình, thuộc Xuân Thiện Group, tổng vốn đầu tư lớn nhất lên đến 29.800 tỷ đồng. Dự án có công suất 10 triệu tấn xi măng/năm.
 |
| Trụ sở Tập đoàn Xuân Thiện tại Ninh Bình |
Tập đoàn Xuân Thiện hiện vẫn là công ty chưa đại chúng nên các số liệu tài chính không được công bố. Tuy nhiên trên Chuyên trang Trái phiếu Cbonds đã hé lộ bức tranh tài chính của tập đoàn 2021 – 2023.
Tổng nguồn vốn cuối năm 2023 đạt 8.217 tỷ đồng, trong đó vốn chủ sở hữu là 5.869 tỷ đồng, không thay đổi nhiều sau hai năm và chiếm 71% tổng nguồn vốn. Vốn chủ sở hữu của Xuân Thiện chênh lệch không quá lớn so với các tập đoàn thép hàng đầu như VNSteel (6.780 tỷ), Hòa Phát (6.396 tỷ), Hoa Sen (6.209 tỷ), và xếp trên Thép Nam Kim (4.475 tỷ).
Với các dự án đầu tư trải dài trên nhiều lĩnh vực, Xuân Thiện buộc phải sử dụng đòn bẩy tài chính khi nợ phải trả có xu hướng tăng. Tại cuối năm 2023, nợ phải trả của tập đoàn vào khoảng 2.348 tỷ đồng nhưng chỉ bằng 0,4 lần vốn chủ sở hữu - một tỷ lệ rất an toàn đối với tập đoàn đa ngành như Xuân Thiện và so với mặt bằng chung ngành thép (Hòa Phát có tỷ lệ nợ/vốn là 0,6 lần và của Hoa Sen là 0,8 lần xét tại cùng thời điểm 2023).
Đối với kết quả kinh doanh, vì các dự án vẫn còn đang trong giai đoạn đầu tư, một số dự án mới bắt đầu vận hành nên lợi nhuận của Xuân Thiện vẫn còn đang "khá mỏng". Năm 2023, lãi sau thuế của Xuân Thiện đạt gần 22 tỷ đồng, đã cải thiện so với khoảng lỗ trăm tỷ đồng năm trước đó.
 |
| Nguồn: Cbonds. |
