Thu ngân sách tăng cao nhưng cơ cấu chưa thật sự bền vững
Đánh giá về kết quả thực hiện ngân sách năm 2025, đại biểu Trần Văn Tiến ghi nhận nỗ lực của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp trong việc điều hành, bảo đảm nguồn thu - chi cân đối, hiệu quả. Theo báo cáo, các chỉ tiêu về thu, chi và bội chi ngân sách nhà nước đều đạt và vượt so với kế hoạch Quốc hội giao.
Tỷ lệ huy động vào ngân sách đạt 18,7% GDP, trong đó thu từ thuế và phí chiếm 13,5% GDP, vượt so với mục tiêu đề ra. Thu ngân sách nhà nước tăng mạnh, đặc biệt là thu nội địa, ước tăng khoảng 23,5% so với dự toán. Một số khoản thu tăng cao như thu tiền sử dụng đất, thu cổ tức, lợi nhuận sau thuế, chênh lệch thu - chi của Ngân hàng Nhà nước, thu hồi vốn ngân sách đầu tư tại doanh nghiệp, thu từ khu vực kinh tế ngoài quốc doanh và hoạt động xuất nhập khẩu.
 |
| Đại biểu Quốc hội Trần Văn Tiến (đoàn Phú Thọ) (Ảnh: Xuân Quý). |
Ở chiều chi, ngân sách tăng khoảng 18,7% so với dự toán, trong đó chi đầu tư phát triển tăng gần 30%, chi thường xuyên tăng 7,2%. Các khoản chi cơ bản đáp ứng yêu cầu chi tiêu theo dự toán, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.
Tuy nhiên, đại biểu cũng chỉ rõ một số tồn tại cần sớm khắc phục. Đến thời điểm hiện tại, vẫn còn gần 18,5 nghìn tỷ đồng dự toán ngân sách chưa được phân bổ chi tiết, ảnh hưởng đến tiến độ triển khai kế hoạch đầu tư công. Bên cạnh đó, một số nguồn thu chưa đạt hoặc đạt thấp so với dự toán, như thu thuế bảo vệ môi trường, thu từ doanh nghiệp nhà nước, thu dầu thô, thu viện trợ…
Đáng lo ngại, tình trạng nợ thuế tiếp tục tăng. Tính đến hết tháng 9, tổng nợ thuế lên tới 239,2 nghìn tỷ đồng, tăng 17,6% so với cuối năm 2024, tương đương 17,6% tổng thu ngân sách nhà nước trong 9 tháng đầu năm – cao gấp hơn ba lần so với mục tiêu kiểm soát là 5%. Theo đại biểu, cơ cấu thu ngân sách hiện nay chưa thật sự bền vững khi nguồn thu vượt chủ yếu đến từ tiền sử dụng đất – yếu tố mang tính ngắn hạn và thiếu ổn định lâu dài.
Cần điều chỉnh chỉ tiêu tài chính cho phù hợp với thực tế tăng trưởng GDP
Phân tích dự toán thu ngân sách nhà nước những năm gần đây, đại biểu Trần Văn Tiến cho rằng công tác lập dự toán chưa sát thực tiễn. Cụ thể, năm 2024 thu ngân sách vượt 19,8% dự toán, năm 2025 dự kiến vượt 21,5%. Mức chênh lệch lớn này phản ánh việc ước tính chưa bám sát tình hình kinh tế, dẫn đến ảnh hưởng trong cân đối thu - chi và kế hoạch đầu tư công.
Dự toán ngân sách năm 2026 đặt mục tiêu tổng thu tăng 5,88% so với năm 2025, trong khi tăng trưởng GDP dự kiến đạt từ 10% trở lên. Đại biểu cho rằng mức tăng thu như vậy là chưa tương xứng, cần được điều chỉnh để phản ánh đúng năng lực tăng trưởng của nền kinh tế.
“Nếu tỷ lệ tăng thu ngân sách không tương thích với tốc độ tăng trưởng GDP, sẽ khó đảm bảo được nguồn lực cho chi đầu tư phát triển và ổn định tài chính quốc gia. Do đó, Chính phủ cần rà soát, điều chỉnh hợp lý các chỉ tiêu tài chính để bảo đảm cân đối vĩ mô và tính khả thi cho mục tiêu tăng trưởng năm 2026,” đại biểu nhấn mạnh.
Theo dự kiến, tỷ lệ huy động vào ngân sách năm 2026 khoảng 17,4% GDP, thấp hơn mức 18,7% của năm 2025; thu từ thuế và phí chỉ còn 13% GDP (so với 13,5% năm trước). Trong khi đó, nhiều khoản thu chủ lực lại có mức tăng trưởng thấp như thu tiền sử dụng đất, thu cổ tức và lợi nhuận sau thuế, thu từ dầu thô và hoạt động xuất nhập khẩu.
Ngoài ra, tỷ trọng thu ngân sách Trung ương cũng có xu hướng giảm. Năm 2025, ngân sách Trung ương chiếm 48,4% tổng thu ngân sách nhà nước, nhưng đến năm 2026 chỉ còn 47,88%. Đại biểu đề nghị Chính phủ xem xét lại cơ cấu thu để bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách Trung ương trong điều tiết vĩ mô và đầu tư phát triển.
Hướng tới dự toán ngân sách thực chất và bền vững
Từ thực tiễn thảo luận, nhiều ý kiến trong Quốc hội cho rằng, việc điều chỉnh các chỉ tiêu tài chính không chỉ là yêu cầu kỹ thuật trong công tác dự toán ngân sách mà còn là bước đi chiến lược nhằm củng cố nền tài chính quốc gia vững mạnh, tạo dư địa chính sách cho tăng trưởng kinh tế bền vững.
Theo đó, Chính phủ cần tiếp tục hoàn thiện công tác dự báo thu - chi, nâng cao hiệu quả quản lý chi tiêu công, kiểm soát nợ thuế và mở rộng cơ sở thu để từng bước xây dựng cơ cấu ngân sách ổn định, hài hòa và phản ánh đúng thực trạng của nền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn mới.
