Cùng bán lẻ xăng dầu, tại sao Petrolimex vượt trội hơn PVOIL về biên lợi nhuận gộp?

Việt Nam hiện có hơn 17.000 cửa hàng bán lẻ xăng dầu, cung cấp hàng chục triệu tấn sản phẩm cho người tiêu dùng mỗi năm. Trong đó, khoảng 50% thị phần xăng dầu dựa trên doanh thu nội địa thuộc về Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex – Mã: PLX) với hơn 5.500 cửa hàng. Tổng Công ty Dầu Việt Nam (PVOIL – Mã OIL) xếp ở vị trí thứ hai, nắm khoảng 23% thị phần với hơn 838 cửa hàng, tính đến hết năm 2024.

Kết quả kinh doanh của hai đại gia bán lẻ xăng dầu này phụ thuộc vào giá dầu thế giới (Brent, WTI) tăng cao hay giảm mạnh và chính sách thuế của cơ quan Nhà nước. Trong quý II vừa rồi, cả hai đơn vị đều có kết quả kinh doanh tích cực.

Hai đại gia bán lẻ xăng dầu chứng kiến lợi nhuận quý II khởi sắc trở lại

PVOIL cho biết giá xăng cơ sở trong nước có xu hướng tăng trong quý II/2025, ngược với xu hướng giảm quý II/2024. Biên lãi gộp giảm nhẹ từ 3,1% cùng kỳ về 2,9% trong quý vừa rồi.

Theo giải trình của PVOIL, giá dầu Brent giao ngay bình quân quý II/2025 là 67,82 USD/thùng, giảm 20% so với cùng kỳ. Cùng với đó, giá các sản phẩm dầu trung bình quý vừa rồi cũng thấp hơn từ 17 - 20% so với cùng kỳ 2024. Tuy nhiên xu hướng giá trong quý II/2025 diễn biến bất thường với biên độ tăng/giảm lớn so với cùng kỳ 2024.

Giá dầu Brent biến động mạnh trong quý II. (Nguồn: TradingView).

Đối với trong nước, giá cơ sở quý II/2025 được cơ quan chức năng công bố có xu hướng tăng trong khi cùng kỳ năm 2024 lại có xu hướng giảm. PVOIL cho biết đây là nguyên nhân chính làm lãi gộp quý II/2025 cao hơn so với cùng kỳ năm trước, từ 1.078 tỷ lên 1.154 tỷ đồng.

Trừ các chi phí, PVOIL báo lãi sau thuế 201 tỷ đồng, gần gấp đôi so với cùng kỳ năm 2024 và cao nhất trong vòng 5 quý trở lại đây.

Lũy kế 6 tháng đầu năm, doanh thu thuần của ông lớn bán lẻ xăng dầu tăng 13% lên 72.743 tỷ đồng. Song do áp lực chi phí và giá vốn, lợi nhuận sau thuế giảm 34% còn 227 tỷ đồng.

Đối với Petrolimex, doanh nghiệp này ghi nhận doanh thu thuần đạt 77.054 tỷ đồng, tăng 5% so với cùng kỳ năm trước. Nhờ giá vốn hàng bán tăng chậm hơn doanh thu, lợi nhuận gộp của tập đoàn đã tăng trưởng 11%, đạt 5.135 tỷ đồng. Biên lợi nhuận gộp cũng được cải thiện từ mức 6,3% của cùng kỳ lên 6,7%.

Sau khi trừ đi các chi phí hoạt động và thuế, lợi nhuận sau thuế hợp nhất của Petrolimex đạt 1.368 tỷ đồng, tăng 6% so với quý II/2024 và là mức lãi theo quý cao nhất kể từ cuối năm 2022.

Lũy kế 6 tháng đầu năm, Petrolimex ghi nhận doanh thu thuần hợp nhất đạt 144.915 tỷ đồng, lợi nhuận sau thuế hợp nhất đạt 1.579 tỷ đồng, giảm lần lượt 2,5% và 35% so với cùng kỳ.

Cả hai đại gia bán lẻ xăng dầu đều có kết quả kinh doanh khả quan trở lại trong quý II, nhưng do quý I ảm đạm nên cả 6 tháng đầu năm đều suy giảm mạnh so với cùng kỳ.

Trong nửa đầu năm nay, giá dầu Brent từ sau công bố áp thuế đối ứng của Tổng thống Mỹ Donald Trump biến động dữ dội, liên tục lao dốc rồi lại đảo chiều. Trong bối cảnh giá như vậy, các doanh nghiệp xăng dầu gặp thế khó do quy định cơ chế điều hành kinh doanh xăng dầu tại Việt Nam là thương nhân đầu mối phải dự trữ tồn kho tối thiểu 20 ngày.

Ngoài ra hằng năm Bộ Công Thương giao chỉ tiêu tổng nguồn tối thiếu, điều hành giá trong phạm vi 7 ngày. Vì vậy với biến động giá dầu giảm sâu chỉ trong 3-5 ngày lên tới 20%, khiến lượng hàng tồn kho của doanh nghiệp tăng mạnh (chịu giá vốn cao trong khi giá bán ra thấp).

Trong khi đó, nhu cầu thấp, chiết khấu cao, tỷ giá tăng mạnh… đã khiến biên lợi nhuận các doanh nghiệp thu hẹp.

Vì sao biên lãi gộp của Petrolimex luôn nhỉnh hơn PVOIL?

Thống kê cho thấy biên lãi gộp của ông lớn Petrolimex luôn nhỉnh hơn PVOIL. Điều này có nhiều nguyên nhân.

PVOIL là đơn vị duy nhất thực hiện nhiệm vụ xuất khẩu và kinh doanh dầu thô của Tập đoàn Công nghiệp – Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PVN). Bên cạnh đó công ty còn xử lý, sản xuất condensate và xăng E5.

Nguồn cung xăng dầu của PVOIL đến từ nhà máy lọc dầu Dung Quất và nhà máy lọc dầu Nghi Sơn khoảng 70%, doanh nghiệp tự pha chế và sản xuất chiếm khoảng 15 - 20%, và còn lại số ít là nhập khẩu từ các nước ASEAN, Trung Quốc, Hàn Quốc,.. theo hạn mức từ Bộ Công Thương giao. Trong trường hợp Nhà máy lọc dầu Nghi Sơn giảm công suất, công ty sẽ tăng cường nhập khẩu nước ngoài với mức giá phù hợp để bù vào sản lượng thiếu hụt.

Nhìn chung, PVOIL đang chịu trách nhiệm bao tiêu cho hai nhà máy lọc dầu Dung Quất và nhà máy lọc hóa dầu Nghi Sơn, tức nguồn cung được đảm bảo, nhưng giá bán ra từ nhà máy lọc dầu lại không cạnh tranh được với nguồn hàng nhập khẩu từ thị trường quốc tế - điều mà Petrolimex đang làm với tỷ trọng nhiều hơn, song song với việc lấy nguồn cung trong nước.

Một điểm nữa cho thấy biên lãi gộp của Petrolimex thường vượt trội so với PVOIL là tập đoàn đã xây dựng được hệ thống kho đầu mối và hệ thống đường ống dẫn dầu, kho ngoại quan lớn nhất cả nước.

Sự khác biệt trong hệ thống phân phối cũng là một nguyên nhân khiến cho biên lợi nhuận của Petrolimex thường xuyên cao hơn so với PVOIL, theo nhận định của chứng khoán Bảo Việt.

Là đơn vị trực thuộc Tập đoàn PVN, PVOIL chủ yếu phục vụ các khách hàng công nghiệp (chiếm 20%) và bán hàng qua hệ thống đại lý/tổng đại lý (DODO) (chiếm 60%). Kênh bán lẻ của PVOIL đóng góp khoảng 20% tổng doanh thu (so với mức gần 60% của Petrolimex). Tuy nhiên trong ba kênh phân phối, kênh DODO lại là kênh có biên lợi nhuận thấp nhất do mức chiết khấu áp dụng đối với các đại lý/tổng đại lý cao hơn.

PVOIL bán hàng qua hệ thống đại lý/tổng đại lý nhưng phân khúc này có biên lợi nhuận gộp mỏng hơn số còn lại. (Nguồn: Chứng khoán Bảo Việt).

Theo các nhà phân tích, sự khác biệt của biên lợi nhuận gộp giữa hai công ty bán lẻ xăng dầu còn đến từ việc ghi nhận cách hạch toán hàng tồn kho của hai doanh nghiệp.

PVOIL chọn cách hạch toán hàng tồn kho theo phương pháp bình quân gia quyền, đem lại đường biên ổn định hơn so với Petrolimex khi lựa chọn phương pháp FIFO (phương pháp nhập trước xuất trước), tức giá ghi nhận sẽ biến động lớn hơn so với phương pháp bình quân gia quyền khi giá xăng tăng nhanh hay giảm mạnh.

Nguồn: Tổng hợp từ báo cáo tài chính.

Tình hình quản trị tại hai doanh nghiệp

Theo báo cáo quản trị nửa đầu năm 2025, Hội đồng quản trị (HĐQT) tại PVOIL có 7 người, trong đó ông Cao Hoài Dương là Chủ tịch, một thành viên HĐQT không điều hành là ông Trần Hoài Nam và Thành viên độc lập là ông Nguyễn Xuân Quyền.

Người mới được bổ sung vào HĐQT nhiệm kỳ mới là bà Nguyễn Linh Giang (sinh năm 1978), hiện là Thành viên HĐQT PVTrans (Mã: PVT) và có hơn 20 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực tài chính, vận tải dầu khí và kiểm toán nội bộ.

Bà Giáng mới đây cũng đã được bổ nhiệm giữ chức Chủ tịch Hội đồng thành viên (HĐTV) Công ty TNHH MTV Xăng dầu Dầu khí Thanh Hóa (PVOIL Thanh Hóa), thay thế cho ông Lê Trung Hưng thôi làm Người đại diện theo ủy quyền của PVOIL tại PVOIL Thanh Hóa, thôi tham gia Hội đồng thành viên (HĐTV) và thôi giữ chức Chủ tịch HĐTV công ty.

Bà Nguyễn Linh Giang (sinh năm 1978), Thành viên HĐQT PVTrans được bổ nhiệm tham gia vào HĐQT của PVOIL, đồng thời vừa nhận chức Chủ tịch PVOIL Thanh Hóa. (Ảnh: PVOIL).

Tại Petrolimex, một sự việc đáng chú ý gần đây liên quan đến nhân sự là Nguyên Tổng Giám đốc kiêm Thành viên HĐQT Đào Nam Hải vừa bị khởi tố với cáo buộc cùng nhiều người khác nhận hối lộ.

Ông Đào Nam Hải sinh năm 1974 tại Hải Phòng. Từ tháng 10/2017 đến tháng 3/2022, ông Hải là Phó Tổng giám đốc Tổng CTCP Petrolimex. Cũng trong khoảng thời gian từ tháng 4/2014 đến tháng 3/2022, ông Hải là thành viên HĐQT, kiêm Tổng Giám đốc Tổng CTCP Bảo hiểm Petrolimex (PJICO). Ngày 13/2022, ông Đào Nam Hải giữ chức Tổng Giám đốc Petrolimex.

Ít tuần sau ông Đào Nam Hải tiếp tục được giao trọng trách kiêm nhiệm vị trí Thành viên HĐQT tập đoàn.

Nguyên Tổng Giám đốc Petrolimex kiêm Thành viên HĐQT Đào Nam Hải vừa bị khởi tố. (Ảnh: Petrolimex).

Ngay sau khi ông Hải bị khởi tố, HĐQT Petrolimex đã bổ nhiệm ông Lưu Văn Tuyển - Phó Tổng giám đốc Petrolimex, giữ chức vụ Tổng giám đốc Petrolimex 5 năm, kể từ ngày 18/7.

Ông Lưu Văn Tuyển quê Hưng Yên, gia nhập Petrolimex từ năm 2002 với vị trí Thành viên Ban Kiểm soát. Sau đó, ông kinh qua nhiều vị trí chủ chốt tại tập đoàn, trong đó có chức vụ Kế toán trưởng giai đoạn 2012-2019 và Phó Tổng giám đốc từ năm 2019 đến nay. Đồng thời từ tháng 6/2023, ông Tuyển đồng thời đảm nhiệm vị trí Thành viên HĐQT Petrolimex.