Chứng chỉ quỹ lên ngôi trong làn sóng vốn ngoại, vì sao nhà đầu tư cá nhân vẫn “đứng ngoài”?

Chứng chỉ quỹ lên ngôi trong làn sóng vốn ngoại, vì sao nhà đầu tư cá nhân vẫn “đứng ngoài”?

Trong khi phần lớn nhà đầu tư vẫn quen nhìn thị trường qua từng nhịp tăng giảm của chỉ số hay “săn” những cổ phiếu nóng theo ngày, các chuyên gia tài chính lại đặt ra một câu hỏi căn cơ hơn: hiệu quả đầu tư thực sự đến từ việc chọn mã cổ phiếu hay từ cách phân bổ tài sản. Câu chuyện này được nhắc tới nhiều trong chương trình “Cafe cùng Chứng đặc biệt” đầu tháng 2, nơi thay vì phân tích bảng điện, đại diện các bộ phận nghiên cứu và quản lý quỹ của hệ sinh thái SSI dành thời gian nói về vai trò của chứng chỉ quỹ và đầu tư dài hạn khi bước sang năm 2026.

Điểm nhấn đáng chú ý là việc Công ty TNHH Quản lý Quỹ SSI (SSIAM) vừa hợp tác với Ngân hàng Phát triển Nhật Bản để thành lập Japan Vietnam Capital Fund, qua đó nâng tổng tài sản quản lý lên xấp xỉ 1 tỷ USD. Trong bối cảnh sự hiện diện của nhà đầu tư Nhật trên thị trường chứng khoán Việt Nam còn khiêm tốn, việc một định chế tài chính đến từ thị trường phát triển, vốn nổi tiếng thận trọng và đặt tiêu chuẩn đầu tư cao, quyết định rót vốn được xem là tín hiệu tích cực về niềm tin đối với triển vọng kinh tế Việt Nam.

Ông Nguyễn Nghĩa Tuấn, Phó giám đốc Phát triển kinh doanh SSIAM, cho biết phần lớn nhà đầu tư của quỹ là tổ chức nước ngoài và họ tiếp cận thị trường theo góc nhìn dài hạn. Thay vì chạy theo biến động ngắn hạn, các quỹ quan tâm nhiều hơn đến tăng trưởng kinh tế, chất lượng doanh nghiệp và xu hướng phát triển của thị trường vốn trong nhiều năm. Với cách nhìn đó, SSIAM bước vào năm 2026 với tâm thế lạc quan, dù vẫn theo dõi sát các yếu tố có thể tác động đến dòng tiền như tỷ giá hay xu hướng dịch chuyển vốn toàn cầu.

Ở góc độ dòng vốn ngoại, ông Hồ Hữu Tuấn Hiếu, chuyên gia chiến lược của SSI Research, cho biết khối ngoại đã bán ròng rất mạnh trong giai đoạn 2024–2025, không chỉ tại Việt Nam mà trên diện rộng ở khu vực Đông Nam Á. Tuy nhiên, trong khoảng một đến hai tháng gần đây, xu hướng này có dấu hiệu cân bằng hơn. Dù chưa thể nói đến việc mua ròng trở lại, áp lực rút vốn đã giảm, giúp thị trường có thêm cơ sở để kỳ vọng thận trọng hơn trong năm 2026. Việc tỷ giá ổn định cũng góp phần cải thiện tâm lý nhà đầu tư nước ngoài, bên cạnh một số thay đổi về cơ chế như quy định liên quan đến global broker hay non-prefunding, được kỳ vọng giúp việc kết nối vốn quốc tế thuận lợi hơn.

Tuy nhiên, điều khiến các chuyên gia trăn trở không chỉ là câu chuyện vốn ngoại, mà nằm ở hiệu quả đầu tư của chính nhà đầu tư cá nhân trong nước. Theo ông Hiếu, nhiều thống kê cho thấy xét trên mặt bằng chung, đa số nhà đầu tư cá nhân không đạt được kết quả tốt trên thị trường chứng khoán. Thực tế này không chỉ xảy ra tại Việt Nam mà cũng phổ biến ở nhiều thị trường quốc tế. Để đầu tư hiệu quả đòi hỏi rất nhiều nguồn lực, từ thời gian theo dõi, khả năng phân tích doanh nghiệp, tiếp cận thông tin đến kỷ luật tâm lý, trong khi phần lớn nhà đầu tư nhỏ lẻ khó đáp ứng đầy đủ các điều kiện này.

Chính vì vậy, dù tham gia thị trường trong thời gian dài, không ít người vẫn ghi nhận mức sinh lời thấp hơn cả diễn biến chung của chỉ số. Việc giao dịch thường xuyên, chạy theo tin tức hay “lướt sóng” liên tục đôi khi khiến chi phí tăng cao và rủi ro lớn hơn lợi ích mang lại.

Từ thực tế đó, các chuyên gia cho rằng chứng chỉ quỹ mở đang đóng vai trò khác biệt so với giao dịch cổ phiếu trực tiếp. Thay vì tìm kiếm lợi nhuận ngắn hạn, nhà đầu tư có thể tiếp cận thị trường một cách gián tiếp thông qua đội ngũ quản lý chuyên nghiệp, danh mục được đa dạng hóa và quản trị rủi ro bài bản hơn. Theo đánh giá của SSI, hiệu suất của nhiều quỹ mở tại Việt Nam ghi nhận tích cực hơn so với kết quả đầu tư của phần lớn nhà đầu tư cá nhân tự giao dịch.

Dù vậy, tại Việt Nam, chứng chỉ quỹ vẫn chưa trở thành lựa chọn phổ biến. Thói quen của nhà đầu tư cá nhân vẫn thiên về cổ phiếu, vàng hoặc bất động sản. Trong khi đó, thông tin và truyền thông về các sản phẩm quỹ còn hạn chế, khiến nhiều người chưa thực sự hiểu rõ vai trò của quỹ trong chiến lược tích lũy và phân bổ tài sản. Ông Tuấn cho rằng với những nhà đầu tư mới hoặc nhà đầu tư trẻ – nhóm đang gia tăng nhanh trên thị trường – các sản phẩm cơ bản như quỹ mở cổ phiếu hay ETF theo ngành có thể là bước khởi đầu phù hợp để làm quen với đầu tư dài hạn. Về lâu dài, khi nhu cầu đa dạng hóa tăng lên, những sản phẩm như quỹ hưu trí cũng có thể phát triển mạnh hơn, tương tự xu hướng tại các thị trường phát triển.

Nhìn tổng thể, theo các chuyên gia SSI, năm 2026 không chỉ là câu chuyện về điểm số hay dòng tiền, mà là thời điểm nhà đầu tư nhìn lại hiệu quả đầu tư của chính mình. Khi việc tự giao dịch không còn mang lại lợi nhuận bền vững như kỳ vọng, thay đổi tư duy từ “đánh nhanh” sang “đầu tư có hệ thống”, kết hợp các sản phẩm quỹ trong danh mục, có thể là hướng đi hợp lý hơn. Sự kiện một công ty quản lý quỹ trong nước chạm mốc tài sản tỷ USD nhờ vốn Nhật Bản vì thế không chỉ mang ý nghĩa về quy mô, mà còn gợi mở một thông điệp rộng hơn: thị trường đang chuyên nghiệp hóa, và nhà đầu tư cũng cần thay đổi để bắt kịp xu thế đó.