 |
| Trái phiếu doanh nghiệp vẫn là trụ cột cấu trúc vốn |
Các thương vụ phát hành trái phiếu doanh nghiệp cuối năm 2025, đầu năm 2026 cho thấy kênh trái phiếu vẫn giữ vai trò quan trọng trong cấu trúc vốn của nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là những đơn vị đang ở chu kỳ đầu tư mở rộng. Tuy nhiên, trái phiếu không còn là “đường cao tốc” dẫn vốn như trước, mà đang dần trở thành công cụ chọn lọc, phản ánh năng lực tài chính và mức độ sẵn sàng minh bạch của từng doanh nghiệp.
Một điểm chung dễ nhận thấy trong các đợt phát hành gần đây là kỳ hạn được kéo dài hơn, tài sản bảo đảm được nhấn mạnh, dòng vốn huy động gắn trực tiếp với các kế hoạch M&A hoặc phát triển dự án cụ thể, thay vì huy động dàn trải.
Thị trường trái phiếu doanh nghiệp ghi nhận những đợt huy động vốn quy mô lớn, tập trung ở các nhóm bất động sản, xây dựng, năng lượng và bán lẻ – thương mại dịch vụ.
Trong lĩnh vực bất động sản, Công ty TNHH Đầu tư và Phát triển Bất động sản Phát Đạt phát hành thành công lô trái phiếu trị giá 5.400 tỷ đồng (mã PDA12501), kỳ hạn 30 tháng, đáo hạn ngày 26/6/2028, lãi suất 11%/năm. Trái phiếu không chuyển đổi, không kèm chứng quyền, có tài sản bảo đảm và do CTCP Chứng khoán Kỹ Thương (TCBS) đăng ký, lưu ký. Đây hiện là lô trái phiếu duy nhất còn lưu hành của Phát Đạt trên sàn HNX.
Trước đó, doanh nghiệp đã tất toán đúng hạn lô trái phiếu PDA12401 trị giá 3.490 tỷ đồng vào tháng 8/2025. Việc trả nợ đúng hạn, đồng thời phát hành trái phiếu mới với kỳ hạn kéo dài đến giữa năm 2028 cho thấy nỗ lực cơ cấu lại nguồn vốn, chuẩn bị cho giai đoạn triển khai các dự án mới.
Dù vậy, theo Saigon Ratings, Phát Đạt vẫn đang sử dụng đòn bẩy tài chính ở mức khá cao, phản ánh nhu cầu vốn trung và dài hạn lớn trong vai trò chủ đầu tư và hợp tác phát triển dự án.
Ở nhóm xây dựng – năng lượng, CTCP Xây dựng và Năng lượng VCP phát hành thành công lô trái phiếu VCP12501 trị giá 500 tỷ đồng ngày 25/12/2025, kỳ hạn 3 năm. Lãi suất 10%/năm cho hai kỳ đầu và 10,2%/năm cho các kỳ sau. Trái phiếu có tài sản bảo đảm, trong đó hơn 39,2 triệu cổ phiếu VCP được thế chấp, với giá trị tạm tính khoảng 965 tỷ đồng.
Nguồn vốn thu được được VCP dùng để mua 51% vốn CTCP Linh Linh – đơn vị vận hành Nhà máy thủy điện Nậm Khóa 3 (Lào Cai), công suất 28 MW, đã đi vào hoạt động từ năm 2023. Trước thời điểm phát hành, cơ cấu cổ đông VCP cũng ghi nhận nhiều biến động với sự xuất hiện của cổ đông lớn mới là CTCP DH Holdings.
Trong khi đó, ở phân khúc doanh nghiệp quy mô lớn, CTCP Thương mại và Dịch vụ Quốc tế THISO – công ty con của THACO – đã huy động 2.200 tỷ đồng trái phiếu ngày 23/12/2025, kỳ hạn 3 năm, lãi suất 8%/năm, được THACO bảo lãnh thanh toán.
Theo kế hoạch, THISO dự kiến phát hành tổng cộng 3.000 tỷ đồng trái phiếu trong quý IV/2025 để nhận chuyển nhượng các dự án bất động sản, đồng thời tăng vốn chủ sở hữu bình quân 1.900 tỷ đồng mỗi năm giai đoạn 2025 – 2028. Báo cáo xếp hạng tín nhiệm cho thấy doanh nghiệp đang sử dụng đòn bẩy tài chính cao hơn trung bình ngành, với dư nợ vay tăng nhanh và áp lực trả lãi ngắn hạn hiện hữu. Dù vậy, triển vọng trung và dài hạn vẫn được đánh giá tích cực khi các dự án bất động sản và bán lẻ bước vào giai đoạn ghi nhận doanh thu.
Dù xuất hiện nhiều tín hiệu tích cực, thị trường trái phiếu doanh nghiệp vẫn đối mặt thách thức lớn về kiểm soát đòn bẩy và dòng tiền, nhất là với các doanh nghiệp bất động sản và hạ tầng trong giai đoạn chưa ghi nhận doanh thu.
Trước năm 2022, trái phiếu doanh nghiệp từng được ví như “đường cao tốc” dẫn vốn vào bất động sản, khu công nghiệp và logistics, nhờ kỳ hạn 3 – 5 năm, lãi suất cố định và thủ tục nhanh hơn tín dụng ngân hàng. Tuy nhiên, sau giai đoạn siết chặt và xử lý sai phạm, trái phiếu khó có thể sớm quay lại vai trò cũ.
Lãnh đạo một doanh nghiệp phát triển khu công nghiệp tại miền Bắc thừa nhận, không phải doanh nghiệp không muốn phát hành lại, mà là “chưa dám”. Chi phí tuân thủ tăng cao, yêu cầu minh bạch khắt khe hơn là cần thiết, song rủi ro pháp lý vẫn chủ yếu do doanh nghiệp gánh chịu. Với nhiều tổ chức từng phát hành, ưu tiên hiện nay là cơ cấu lại nợ cũ, giữ uy tín với nhà đầu tư, thay vì mở rộng phát hành mới.
Dữ liệu từ FiinPro-X Platform cho thấy thị trường trái phiếu doanh nghiệp những tháng cuối năm 2025 đang chậm lại để “lấy đà”. Tổng giá trị phát hành mới trong tháng 11/2025 chỉ đạt 36,7 nghìn tỷ đồng, mức thấp nhất trong bốn tháng và giảm hơn 45% so với tháng trước. Diễn biến này phản ánh tâm lý thận trọng khi mặt bằng lãi suất nhích lên và điều kiện huy động vốn kém thuận lợi hơn so với giữa năm.
Theo FiinGroup, trong nửa đầu năm 2026, khối phi ngân hàng sẽ có hơn 77,7 nghìn tỷ đồng trái phiếu doanh nghiệp đáo hạn, tăng hơn gấp đôi so với cùng kỳ, trong đó bất động sản chiếm gần 70%. Rủi ro thanh khoản vì vậy không lan tỏa toàn thị trường, mà tập trung cao độ theo ngành, buộc doanh nghiệp phải sớm chuẩn bị kịch bản dòng tiền, tái cấu trúc nợ hoặc tìm kiếm kênh huy động vốn thay thế.
Trong bối cảnh trái phiếu gặp khó, tín dụng ngân hàng trở thành lựa chọn gần như bắt buộc, nhưng lại không dễ tiếp cận với các dự án trung và dài hạn. Với bất động sản khu công nghiệp hay logistics, vòng đời dự án kéo dài 5 – 10 năm, trong khi ngân hàng ưu tiên cho vay ngắn và trung hạn, yêu cầu tài sản bảo đảm lớn và dòng tiền rõ ràng.
Hệ quả là nhiều doanh nghiệp phải chia nhỏ dự án, kéo dài tiến độ hoặc đầu tư từng phần để đảm bảo an toàn, chấp nhận đánh đổi tốc độ tăng trưởng.
Giai đoạn 2024 – 2025 cũng chứng kiến xu hướng doanh nghiệp huy động vốn thông qua M&A và bán tài sản không cốt lõi, thay vì phát hành nợ mới. Doanh nghiệp lựa chọn bán một phần dự án đã hoàn thiện pháp lý, chuyển nhượng cổ phần công ty con hoặc hợp tác với nhà đầu tư nước ngoài theo mô hình liên doanh để giảm áp lực nợ vay và chia sẻ rủi ro.
Tuy nhiên, đây cũng là “con dao hai lưỡi”, bởi trong bối cảnh thị trường chưa thực sự sôi động, việc bán tài sản có thể khiến doanh nghiệp phải chấp nhận mức định giá thấp hơn kỳ vọng, ảnh hưởng đến dư địa tăng trưởng dài hạn.
Tại Tọa đàm Quản lý Gia sản 2026 – FIDT, ông Nguyễn Quang Thuân, Chủ tịch FiinGroup cho rằng năm 2026 nhiều khả năng sẽ chứng kiến sự khởi sắc mạnh mẽ của thị trường trái phiếu doanh nghiệp, khi các nút thắt chính sách từng bước được tháo gỡ. Thị trường thậm chí có thể đạt quy mô phát hành vượt mốc 1 triệu tỷ đồng, nhờ định hướng kiểm soát tín dụng ngân hàng đối với các lĩnh vực có nhu cầu vốn trung và dài hạn.
Dù vậy, sự sôi động đó không đồng nghĩa trái phiếu doanh nghiệp trở thành cơ hội đầu tư hấp dẫn cho mọi nhà đầu tư. Trái phiếu trong giai đoạn mới sẽ là “phép thử” về năng lực tài chính, quản trị rủi ro và cam kết dài hạn của doanh nghiệp.
Theo các chuyên gia KPMG, Việt Nam vẫn được đánh giá là một trong những thị trường M&A hấp dẫn nhất Đông Nam Á nhờ nền tảng kinh tế ổn định và cơ hội đầu tư dài hạn đa dạng. Tuy nhiên, thị trường năm 2026 nhiều khả năng vẫn mang đặc trưng “thị trường của bên mua”, nơi dòng vốn ưu tiên chảy vào các doanh nghiệp có nền tảng vững, dòng tiền ổn định và tài sản chất lượng cao.
Với nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ, chiến lược “co cụm” – tập trung tối ưu dòng tiền, hạn chế mở rộng – có thể giúp tồn tại an toàn trong ngắn hạn. Nhưng nếu kéo dài, họ có nguy cơ lỡ nhịp làn sóng dịch chuyển sản xuất, logistics vào Việt Nam và bỏ lỡ cơ hội khi thị trường trái phiếu thực sự sôi động trở lại.
