Vàng bước vào chu kỳ mới: Tài sản chiến lược của quốc gia trong kỷ nguyên phi đô la hóa

Vàng bước vào chu kỳ mới: Tài sản chiến lược của quốc gia trong kỷ nguyên phi đô la hóa

Theo nhiều chuyên gia, xu hướng hiện tại có những khác biệt mang tính cấu trúc, khi vàng dần được nâng tầm từ tài sản trú ẩn truyền thống thành tài sản chiến lược trong dự trữ quốc gia.

Chu kỳ tăng mạnh nhưng không lặp lại kịch bản cũ

Từ đầu năm 2026, giá vàng thế giới liên tục xác lập các mốc kỷ lục mới, vượt ngưỡng 5.500 USD/ounce trước khi điều chỉnh về vùng 5.000 USD. Gần đây, kim loại quý tiếp tục phục hồi, giao dịch quanh 5.227 USD/ounce – mức cao nhất trong ba tuần.

Chỉ trong vòng ba năm, giá vàng đã tăng gấp ba lần, vượt xa dự báo của nhiều tổ chức tài chính lớn. Đà tăng nhanh khiến không ít nhà đầu tư lo ngại về khả năng đảo chiều giảm sâu sau giai đoạn tăng “nóng”.

Trong hơn nửa thế kỷ qua, vàng đã trải qua ba chu kỳ tăng lớn. Hai chu kỳ đầu đều kết thúc bằng những đợt điều chỉnh mạnh:

Giai đoạn 1971–1980: Sau khi Mỹ chấm dứt chế độ bản vị vàng, giá vàng tăng gấp 10 lần nhưng sau đó giảm sâu khi lạm phát được kiểm soát và chính sách tiền tệ thắt chặt.

Giai đoạn 2000–2011: Khủng hoảng tài chính toàn cầu và nợ công châu Âu đẩy vàng tăng gấp 7 lần trong 10 năm, trước khi giảm khoảng 40% trong bốn năm tiếp theo.

Chu kỳ tăng thứ ba bắt đầu từ năm 2020 trong bối cảnh đại dịch Covid-19. Tuy nhiên, khác với hai giai đoạn trước, đà tăng lần này không kết thúc bằng một nhịp giảm sâu rõ rệt mà được tiếp nối bởi làn sóng tăng giá mới từ năm 2022 đến nay.

Theo ông Huỳnh Trung Khánh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Kinh doanh vàng Việt Nam, xu hướng tăng hiện tại được kích hoạt mạnh từ năm 2022 khi căng thẳng địa chính trị leo thang và Mỹ gia tăng các biện pháp trừng phạt kinh tế.

Việc đồng USD bị “vũ khí hóa” thông qua các lệnh cấm vận và đóng băng tài sản đã khiến nhiều quốc gia điều chỉnh chiến lược dự trữ. Xu hướng phi đô la hóa vì thế trở nên rõ rệt, đặc biệt tại Nga, Trung Quốc và nhiều nền kinh tế thuộc khối BRICS.

Các quốc gia này đẩy mạnh chuyển dịch dự trữ từ USD và trái phiếu Mỹ sang vàng nhằm giảm rủi ro địa chính trị. Trong bối cảnh đó, vàng được coi là tài sản trung lập, không phụ thuộc vào hệ thống tài chính của bất kỳ quốc gia nào.

“Khác với các chu kỳ trước, vàng hiện nay không chỉ là tài sản tích trữ hay phòng vệ ngắn hạn mà đang đảm nhận vai trò mới trong chiến lược tài chính quốc gia”, ông Khánh nhận định.

Một yếu tố khác khiến chu kỳ hiện tại khác biệt là sự thay đổi trong hành vi của các ngân hàng trung ương.

Nếu cách đây hai thập kỷ, nhiều ngân hàng trung ương bán ròng vàng, thì từ năm 2022 đến nay, xu hướng đã đảo chiều mạnh. Theo Hội đồng Vàng Thế giới, các ngân hàng trung ương mua vào khoảng 1.000 tấn vàng mỗi năm – mức cao kỷ lục trong lịch sử hiện đại.

David Einhorn, nhà sáng lập Greenlight Capital, cho rằng vàng tăng mạnh trong vài năm qua chủ yếu nhờ vai trò ngày càng lớn trong dự trữ quốc gia. Theo ông, chính sách tài khóa và tiền tệ thiếu ổn định tại Mỹ, cùng những biến động thương mại toàn cầu, khiến nhiều nước muốn giảm phụ thuộc vào USD trong thanh toán và dự trữ.

Diễn đàn Các tổ chức Tiền tệ và Tài chính Chính thức (OMFIF) cũng nhận định các sự kiện địa chính trị đã tạo nền tảng để vàng quay trở lại vị trí nổi bật trong danh mục dự trữ của ngân hàng trung ương và thậm chí trở thành phương tiện thanh toán cho một số quốc gia.

Tài sản “không thể in thêm” trong kỷ nguyên nợ công

Trong bối cảnh nợ công toàn cầu tăng mạnh và hệ thống tiền tệ dựa trên tiền giấy tiếp tục mở rộng, vàng với đặc tính hữu hạn – không thể “in thêm” – được xem là tài sản thay thế mang tính chiến lược.

Sự gia tăng mua ròng từ ngân hàng trung ương tạo ra lực cầu bền vững, giúp giá vàng có nền tảng vững chắc hơn so với các chu kỳ trước. Điều này làm giảm khả năng xuất hiện những đợt điều chỉnh sâu như từng xảy ra trong lịch sử.

Theo các chuyên gia, khi địa chính trị và kinh tế toàn cầu thay đổi nhanh chóng, các chu kỳ tài sản truyền thống cũng có thể không còn lặp lại theo mô hình cũ. Xu hướng phi đô la hóa đang diễn ra khó đảo ngược trong ngắn hạn, qua đó củng cố vai trò chiến lược của vàng.

Việc vàng chuyển dịch từ vai trò tài sản trú ẩn sang tài sản chiến lược đang định hình một chu kỳ mới cho thị trường kim loại quý. Nếu lực mua từ các ngân hàng trung ương tiếp tục duy trì, giá vàng có thể bước vào giai đoạn ổn định hơn thay vì tăng – giảm theo chu kỳ ngắn hạn như trước.