Doanh nghiệp giao dịch tín chỉ carbon qua tài khoản chứng khoán, thanh toán tức thời

Doanh nghiệp giao dịch tín chỉ carbon qua tài khoản chứng khoán, thanh toán tức thời

Ngày 19/1, Chính phủ ban hành Nghị định 29 quy định về việc thành lập và vận hành sàn giao dịch carbon trong nước. Theo đó, hai loại hàng hóa được phép giao dịch trên sàn gồm hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon, đánh dấu bước đi quan trọng trong việc hình thành thị trường carbon tại Việt Nam.

Giao dịch tương tự chứng khoán, nhưng có cơ chế đặc thù

Theo Nghị định, các cơ sở phát thải khí nhà kính phải thực hiện kiểm kê hàng năm – như nhà máy nhiệt điện, cơ sở sản xuất sắt thép, xi măng – là đối tượng tham gia giao dịch hạn ngạch trên sàn.

Cơ chế giao dịch được thiết kế tương tự thị trường chứng khoán. Doanh nghiệp có nhu cầu mua bán phải mở tài khoản tại công ty chứng khoán, tách biệt với các tài khoản giao dịch tài chính khác. Kết quả giao dịch được Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) công bố vào cuối mỗi ngày giao dịch.

Tuy nhiên, điểm khác biệt lớn so với thị trường chứng khoán cơ sở hay phái sinh nằm ở cơ chế thanh toán. Thay vì áp dụng phương thức bù trừ qua đối tác trung tâm (CCP), tiền và tín chỉ carbon sẽ được thanh toán và chuyển giao tức thời theo từng giao dịch, giúp giảm rủi ro thanh toán và tăng tính minh bạch.

Hạn ngạch phát thải là lượng khí nhà kính (quy đổi sang CO₂) mà cơ sở được cơ quan quản lý cho phép phát thải trong một năm. Trường hợp phát thải vượt mức được phân bổ, doanh nghiệp buộc phải mua thêm hạn ngạch từ các đơn vị khác thông qua sàn giao dịch.

Trong khi đó, tín chỉ carbon là một loại chứng chỉ có thể mua bán, đại diện cho quyền phát thải một tấn CO₂ hoặc khí nhà kính tương đương. Tín chỉ này có giá trị thương mại và được xem là công cụ kinh tế quan trọng nhằm khuyến khích giảm phát thải và đầu tư vào các dự án xanh.

Trách nhiệm của công ty chứng khoán và ngân hàng thanh toán

Các công ty chứng khoán tham gia hệ thống có trách nhiệm kiểm tra đầy đủ số dư tiền và hàng hóa (hạn ngạch, tín chỉ carbon) của khách hàng trước khi đặt lệnh giao dịch. Định kỳ hàng tháng, các đơn vị này phải gửi sao kê tài khoản tiền và lưu ký cho doanh nghiệp, đảm bảo tính minh bạch và khả năng đối soát.

Đối với ngân hàng thanh toán, Nghị định 29 quy định điều kiện khắt khe hơn. Ngân hàng được lựa chọn phải có vốn điều lệ tối thiểu 10.000 tỷ đồng và kinh doanh có lãi trong hai năm liền kề. Ngân hàng chịu trách nhiệm quản lý chi tiết số dư tiền gửi phục vụ thanh toán giao dịch hạn ngạch và tín chỉ carbon theo thông tin do công ty chứng khoán cung cấp, nhằm bảo đảm thanh toán chính xác, đúng giao dịch phát sinh.

Theo lộ trình, sàn giao dịch tín chỉ carbon trong nước sẽ được vận hành thí điểm đến hết năm 2028. Trong giai đoạn này, các doanh nghiệp tham gia được miễn phí dịch vụ giao dịch nhằm khuyến khích làm quen với cơ chế thị trường mới.

Từ năm 2029, khi sàn giao dịch carbon bước sang giai đoạn vận hành chính thức, phí dịch vụ sẽ được áp dụng theo quy định. Đây được xem là bước chuẩn bị quan trọng để Việt Nam từng bước kết nối với thị trường carbon khu vực và quốc tế, đồng thời hiện thực hóa cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.