Chính sách bảo hiểm thất nghiệp không chỉ là trợ cấp khi mất việc

Khi mất việc, khoản trợ cấp thất nghiệp hằng tháng thường là mối quan tâm đầu tiên của người lao động. Tuy nhiên, trong bối cảnh doanh nghiệp đẩy mạnh tự động hóa, chuyển đổi công nghệ và điều chỉnh sản xuất, việc có thêm thu nhập tạm thời chưa đủ để người lao động sớm trở lại thị trường.

Luật Việc làm năm 2025, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, tiếp tục hoàn thiện chính sách bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) theo hướng hỗ trợ cả thu nhập và khả năng tìm kiếm việc làm.

Theo Điều 30 của Luật, BHTN gồm bốn chế độ: tư vấn, giới thiệu việc làm; hỗ trợ đào tạo, nâng cao trình độ kỹ năng nghề; trợ cấp thất nghiệp; hỗ trợ người sử dụng lao động đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao kỹ năng nghề để duy trì việc làm.

Điểm đáng chú ý là chính sách không chỉ hỗ trợ người đã mất việc mà còn tạo cơ chế giúp doanh nghiệp giữ chân lao động thông qua đào tạo lại, nhất là khi phải thay đổi công nghệ hoặc tổ chức sản xuất.

Hỗ trợ học nghề, thêm cơ hội trở lại thị trường lao động

Đối với người lao động thất nghiệp, việc thiếu kỹ năng phù hợp là một trong những trở ngại khi tìm công việc mới. Một công nhân có nhiều năm kinh nghiệm ở dây chuyền thủ công có thể gặp khó khăn khi chuyển sang vị trí yêu cầu vận hành thiết bị tự động. Tương tự, lao động trong lĩnh vực thương mại, dịch vụ cũng phải thích ứng với các phương thức kinh doanh mới.

Trong những trường hợp này, đào tạo lại hoặc bổ sung kỹ năng có thể giúp người lao động rút ngắn thời gian thất nghiệp, thay vì chỉ chờ đợi cơ hội tuyển dụng phù hợp với kinh nghiệm cũ.

Theo Điều 11 Nghị định 374/2025/NĐ-CP, người lao động đủ điều kiện được hỗ trợ chi phí đào tạo, nâng cao trình độ kỹ năng nghề theo thời gian khóa học.

Với khóa đào tạo dưới ba tháng, mức hỗ trợ tính theo học phí thực tế, tối đa 4,5 triệu đồng/người/khóa. Đối với khóa đào tạo từ đủ ba tháng trở lên, mức hỗ trợ tối đa 1,5 triệu đồng/người/tháng. Thời gian hỗ trợ không quá sáu tháng.

Ngoài học phí, người tham gia đào tạo còn được hỗ trợ tiền ăn 50.000 đồng/người/ngày thực học. Đây là khoản hỗ trợ thiết thực đối với những lao động đang mất nguồn thu nhập nhưng vẫn phải trang trải sinh hoạt trong thời gian học nghề.

Chẳng hạn, một người lao động tham gia khóa đào tạo kỹ thuật kéo dài hai tháng, học phí bốn triệu đồng. Nếu đáp ứng điều kiện và được phê duyệt, người này có thể được hỗ trợ toàn bộ học phí. Với 40 ngày thực học, khoản hỗ trợ tiền ăn tương ứng hai triệu đồng.

Như vậy, tổng mức hỗ trợ trong ví dụ có thể đạt sáu triệu đồng, gồm học phí và tiền ăn. Tuy nhiên, đây chỉ là tình huống minh họa; mức hỗ trợ thực tế phụ thuộc vào khóa học, số ngày thực học và quyết định của cơ quan có thẩm quyền. Phần học phí vượt mức hỗ trợ tối đa do người lao động tự chi trả.

Một thay đổi đáng chú ý khác là phương thức đăng ký hỗ trợ học nghề. Theo Nghị định 374/2025/NĐ-CP, người lao động có thể nộp hồ sơ trực tiếp tại tổ chức dịch vụ việc làm công hoặc thông qua Cổng Dịch vụ công Quốc gia.

Tùy trường hợp, hồ sơ gồm đơn đề nghị hỗ trợ, quyết định hưởng trợ cấp thất nghiệp hoặc giấy tờ xác nhận chấm dứt hợp đồng lao động và sổ bảo hiểm xã hội theo quy định.

Trong thời hạn 15 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ, tổ chức dịch vụ việc làm công có trách nhiệm xác định nghề, thời gian, mức hỗ trợ và cơ sở đào tạo để trình Giám đốc Sở Nội vụ quyết định.

Người đang hưởng trợ cấp thất nghiệp cũng có thể đề nghị hỗ trợ đào tạo tại địa phương khác nơi nhận trợ cấp nếu đáp ứng điều kiện. Quy định này tạo thuận lợi cho lao động di chuyển giữa các địa phương để tìm kiếm cơ hội việc làm.

Về chi trả, cơ quan bảo hiểm xã hội thực hiện thanh toán kinh phí hỗ trợ học phí thông qua cơ sở đào tạo và chi trả tiền ăn cho người lao động theo quy định. Ngày 2/3/2026, Bảo hiểm xã hội Việt Nam đã ban hành Văn bản 536/BHXH-CSXH hướng dẫn tạm thời việc chi trả các khoản hỗ trợ này.

Tuy nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả, việc lựa chọn ngành nghề đào tạo cần gắn với nhu cầu tuyển dụng thực tế. Người lao động không chỉ cần một chứng chỉ sau khóa học mà quan trọng hơn là kỹ năng đáp ứng yêu cầu công việc và khả năng tìm được việc làm mới.

Doanh nghiệp được hỗ trợ đào tạo lại để giữ chân lao động

Không chỉ hướng tới người thất nghiệp, Luật Việc làm 2025 còn quy định cơ chế hỗ trợ người sử dụng lao động đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao kỹ năng nghề nhằm duy trì việc làm.

Chính sách này có ý nghĩa đối với các doanh nghiệp sản xuất, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa chịu tác động từ biến động đơn hàng, thị trường tiêu thụ hoặc quá trình chuyển đổi công nghệ.

Khi hoạt động sản xuất gặp khó khăn, cắt giảm nhân sự thường là một trong những phương án doanh nghiệp phải cân nhắc để giảm chi phí. Tuy nhiên, việc cho lao động nghỉ việc có thể khiến doanh nghiệp thiếu hụt nhân lực có kinh nghiệm khi đơn hàng phục hồi.

Thay vì chấm dứt hợp đồng, doanh nghiệp có thể tổ chức đào tạo lại để bố trí người lao động sang vị trí phù hợp hơn.

Chẳng hạn, một doanh nghiệp may mặc đầu tư dây chuyền sản xuất tự động, khiến một số công đoạn thủ công không còn phù hợp. Nếu được đào tạo kỹ năng vận hành thiết bị, kiểm tra chất lượng hoặc quản lý sản xuất, người lao động có thể tiếp tục làm việc thay vì phải tìm công việc mới.

Ông Nguyễn Văn Minh, Giám đốc Công ty TNHH Sản xuất và Thương mại Minh Phát, cho rằng chính sách hỗ trợ đào tạo, nâng cao kỹ năng nghề từ Quỹ Bảo hiểm thất nghiệp có ý nghĩa thiết thực với doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhất là trong bối cảnh chuyển đổi công nghệ và biến động đơn hàng.

"Với doanh nghiệp sản xuất, tuyển dụng một lao động mới không chỉ tốn chi phí mà còn mất thời gian đào tạo để đáp ứng yêu cầu công việc. Khi thay đổi dây chuyền hoặc công nghệ, chúng tôi muốn đào tạo lại đội ngũ hiện có thay vì phải cắt giảm nhân sự. Nếu tiếp cận được nguồn hỗ trợ từ Quỹ Bảo hiểm thất nghiệp, doanh nghiệp sẽ có thêm điều kiện nâng cao tay nghề, duy trì việc làm và ổn định sản xuất", ông Minh nhận định.

Theo ông Minh, để chính sách đi vào thực tế, thủ tục tiếp cận hỗ trợ cần đơn giản, minh bạch, phù hợp với năng lực quản trị của doanh nghiệp nhỏ và vừa. Đồng thời, các chương trình đào tạo phải gắn với nhu cầu sử dụng lao động, tránh tình trạng đào tạo xong nhưng người lao động không có vị trí việc làm phù hợp.

Theo Luật Việc làm 2025, doanh nghiệp đáp ứng đầy đủ điều kiện về tham gia BHTN, tình trạng sản xuất kinh doanh và phương án đào tạo có thể đề nghị hỗ trợ kinh phí đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao kỹ năng nghề để duy trì việc làm.

Tuy nhiên, khoản hỗ trợ không được cấp tự động cho mọi doanh nghiệp có nhu cầu đào tạo nhân sự. Doanh nghiệp phải chuẩn bị hồ sơ, xây dựng phương án đào tạo và sử dụng lao động theo quy định, đồng thời bảo đảm việc sử dụng kinh phí đúng mục đích.

Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, yêu cầu này đòi hỏi sự chủ động trong quản trị nhân sự. Việc xác định nhóm lao động cần chuyển đổi kỹ năng, nội dung đào tạo và vị trí việc làm sau đào tạo là những yếu tố quan trọng quyết định hiệu quả chính sách.

Nếu đào tạo chỉ mang tính hình thức, không gắn với nhu cầu sản xuất, doanh nghiệp khó đạt mục tiêu duy trì việc làm. Ngược lại, một phương án đào tạo phù hợp có thể giúp doanh nghiệp giảm chi phí tuyển dụng mới, giữ được lao động lành nghề và nâng cao năng suất.

Song song với hỗ trợ đào tạo, hoạt động tư vấn và giới thiệu việc làm cũng cần được triển khai hiệu quả. Các tổ chức dịch vụ việc làm công có trách nhiệm hỗ trợ người lao động tiếp cận thông tin tuyển dụng, lựa chọn công việc phù hợp và kết nối với doanh nghiệp có nhu cầu nhân lực.

Đối với người lao động, tiếp cận thông tin tuyển dụng sớm giúp giảm thời gian gián đoạn việc làm. Với doanh nghiệp, đây là kênh tìm kiếm nguồn nhân lực đã có kinh nghiệm, có nhu cầu quay trở lại thị trường.

Sau hơn sáu tháng Luật Việc làm 2025 có hiệu lực, yêu cầu đặt ra không chỉ là giải quyết trợ cấp đúng hạn mà còn phải đưa các chế độ đào tạo nghề, tư vấn và giới thiệu việc làm đến đúng đối tượng.

Khoản trợ cấp giúp người lao động vượt qua giai đoạn mất thu nhập. Nhưng cơ hội học nghề, nâng cao kỹ năng và tìm được công việc mới mới là yếu tố quan trọng để ổn định sinh kế lâu dài. Với doanh nghiệp, hỗ trợ đào tạo lại cũng là giải pháp duy trì nguồn nhân lực, hạn chế những đợt cắt giảm lao động khi sản xuất gặp khó khăn.