Cảnh báo thông tin sai lệch về bảo hiểm thất nghiệp trên mạng xã hội

Thông tin sai lệch "đánh" vào tâm lý người mất việc

Mất việc đồng nghĩa với việc thu nhập bị gián đoạn, trong khi chi phí sinh hoạt vẫn tiếp tục phát sinh. Với không ít lao động, trợ cấp thất nghiệp là nguồn tài chính cần thiết để duy trì cuộc sống và tìm kiếm công việc mới. Chính nhu cầu cấp thiết này khiến họ dễ bị tác động bởi những thông tin thiếu chính xác trên mạng xã hội.

Một số nội dung quảng cáo dịch vụ hỗ trợ nhận trợ cấp thất nghiệp bằng những lời hứa như “không đủ điều kiện vẫn nhận được tiền”, “có việc làm vẫn hưởng trợ cấp” hoặc “không cần làm thủ tục trực tiếp”. Những lời chào mời này có thể khiến người lao động nhầm tưởng rằng quyền hưởng BHTN có thể được mua bán hoặc hợp thức hóa bằng một khoản phí dịch vụ.

Thực tế, bảo hiểm thất nghiệp là chính sách an sinh được thực hiện theo điều kiện, trình tự và thủ tục do pháp luật quy định. Việc một cá nhân hoặc tổ chức cam kết chắc chắn được hưởng trợ cấp, bất kể điều kiện thực tế, không có giá trị thay thế quyết định của cơ quan có thẩm quyền.

Đáng lo ngại hơn, thông tin sai lệch không chỉ xuất hiện dưới dạng quảng cáo. Những bài đăng cắt ghép quy định pháp luật, sử dụng văn bản đã hết hiệu lực hoặc diễn giải thiếu bối cảnh cũng có thể khiến người lao động đưa ra quyết định bất lợi.

Chẳng hạn, quan niệm cứ nghỉ việc là được nhận trợ cấp thất nghiệp đã bỏ qua những điều kiện pháp lý về thời gian đóng, lý do chấm dứt hợp đồng, thời hạn nộp hồ sơ và tình trạng việc làm.

Theo chuyên gia pháp luật lao động Nguyễn Anh Văn - Trung tâm hỗ trợ pháp lý doanh nghiệp nhỏ và vừa, điểm đáng lo ngại của thông tin sai lệch về bảo hiểm thất nghiệp không chỉ nằm ở việc người lao động hiểu sai chính sách, mà còn ở nguy cơ bị lôi kéo thực hiện những hành vi vi phạm pháp luật.

“Người lao động cần hiểu rằng trợ cấp thất nghiệp là quyền lợi có điều kiện, không phải khoản tiền có thể nhận bằng mọi cách. Những lời quảng cáo như ‘bao đậu hồ sơ’, ‘đang có việc vẫn được hưởng trợ cấp’ hoặc ‘không đủ điều kiện vẫn nhận được tiền’ đều cần được kiểm chứng. Nếu cố tình sử dụng hồ sơ giả hoặc khai báo gian dối để chiếm đoạt tiền bảo hiểm, người thực hiện có thể bị xử lý hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự tùy theo tính chất, mức độ vi phạm”, ông Văn phân tích.

Theo ông Văn, việc phổ biến chính sách cần đi kèm hướng dẫn những tình huống cụ thể, nhất là nghĩa vụ thông báo khi có việc làm, điều kiện hưởng trợ cấp và trách nhiệm hoàn trả khoản tiền hưởng không đúng quy định.

Từ ngày 1/1/2026, Luật Việc làm 2025 có hiệu lực, đặt ra yêu cầu cập nhật thông tin chính sách theo hệ thống pháp luật mới. Việc tiếp tục phổ biến những quy định cũ mà không giải thích sự thay đổi có thể gây nhầm lẫn cho cả người lao động và doanh nghiệp.

Ngăn chặn thông tin xấu từ nguồn

Một trong những rủi ro đáng chú ý là người lao động cung cấp căn cước, mã số bảo hiểm xã hội, thông tin tài khoản ngân hàng hoặc mã xác thực cho những tài khoản tự xưng là đơn vị hỗ trợ giải quyết trợ cấp thất nghiệp.

Những dữ liệu này có thể bị sử dụng vào mục đích không được người lao động cho phép. Trường hợp phát sinh hành vi giả mạo, lừa đảo hoặc chiếm đoạt tài sản, cơ quan chức năng có thể xem xét xử lý theo tính chất, mức độ vi phạm.

Dưới góc độ an toàn thông tin, chuyên gia công nghệ Bùi Văn Hiển - Trưởng ban công nghệ Hội doanh nghiệp nhỏ và vừa cảnh báo, các đối tượng lừa đảo có thể lợi dụng nhu cầu giải quyết trợ cấp thất nghiệp để giả mạo cơ quan bảo hiểm xã hội, trung tâm dịch vụ việc làm hoặc đơn vị tư vấn chính sách trên mạng xã hội.

“Nguy hiểm nhất là những đường dẫn yêu cầu người lao động cung cấp thông tin căn cước, tài khoản ngân hàng, mật khẩu hoặc mã OTP với lý do xác minh hồ sơ, nhận tiền trợ cấp. Khi dữ liệu cá nhân bị thu thập, người lao động không chỉ có nguy cơ mất tiền mà còn có thể bị lợi dụng danh tính để thực hiện các giao dịch trái phép”, chuyên gia Bùi Văn Hiển nhận định.

Theo chuyên gia, cơ quan chức năng cần tăng cường cảnh báo các hình thức giả mạo mới, đồng thời hướng dẫn người dân tra cứu chính sách qua cổng thông tin chính thức, không chuyển tiền hoặc cung cấp mã xác thực cho các tài khoản tự xưng là đơn vị hỗ trợ giải quyết BHTN.

Để hạn chế rủi ro, việc truyền thông chính sách cần chuyển từ phổ biến quy định đơn thuần sang giải đáp những tình huống người lao động thường gặp. Trong đó, phải làm rõ điều kiện hưởng, thời hạn nộp hồ sơ, nghĩa vụ thông báo tình trạng việc làm và các trường hợp bị chấm dứt hưởng trợ cấp.

Chẳng hạn, người lao động đã đóng bảo hiểm thất nghiệp đủ thời gian theo quy định nhưng nộp hồ sơ sau thời hạn 3 tháng kể từ ngày chấm dứt hợp đồng sẽ không được giải quyết trợ cấp cho lần nghỉ việc đó. Hoặc trường hợp đang hưởng trợ cấp, sau đó tìm được việc làm mới nhưng tin theo hướng dẫn trên mạng rằng có thể tiếp tục nhận tiền mà không cần khai báo. Những thông tin thiếu chính xác này có thể khiến người lao động bỏ lỡ quyền lợi hoặc vi phạm nghĩa vụ thông báo, dẫn đến phải hoàn trả khoản trợ cấp hưởng sai và chịu các hình thức xử lý theo quy định. Vì vậy, truyền thông chính sách cần đi vào những tình huống cụ thể, giúp người lao động biết khi nào được hưởng, khi nào phải thông báo và những hành vi nào có thể dẫn đến trách nhiệm pháp lý.

Doanh nghiệp cũng có trách nhiệm thông tin đầy đủ về quá trình tham gia BHTN, hoàn tất nghĩa vụ đóng và xác nhận thông tin cần thiết khi người lao động chấm dứt hợp đồng theo quy định. Nếu doanh nghiệp không thực hiện đúng trách nhiệm, người lao động có thể gặp khó khăn trong việc giải quyết chế độ.

Đối với cơ quan quản lý, bên cạnh công khai thủ tục và tăng cường truyền thông, cần kịp thời phát hiện những tài khoản giả mạo cơ quan bảo hiểm, trung tâm dịch vụ việc làm hoặc lợi dụng chính sách để thu tiền trái phép.

Bảo vệ Quỹ BHTN không chỉ là ngăn chặn hành vi chiếm đoạt tiền quỹ. Đó còn là bảo vệ sự chính xác của thông tin, giúp người lao động tiếp cận chính sách bằng những kênh đáng tin cậy, thay vì tin mù quángvào các lời hứa không có căn cứ pháp lý.