Cần giám sát cả chất lượng chi trả bảo hiểm thất nghiệp

Kiểm soát tiền trợ cấp thất nghiệp cần đi cùng giám sát cách phục vụ người hưởng. Những tồn tại được BHXH Việt Nam chỉ ra cho thấy cần làm rõ trách nhiệm từ cập nhật dữ liệu, kiểm tra người nhận đến xử lý khoản chi sai.

Một khoản trợ cấp được chuyển đi chưa đồng nghĩa quá trình chi trả đã hoàn thành đúng yêu cầu. Tiền phải đến đúng người, đủ số tiền và qua thủ tục hợp lệ. Người nhận cũng cần được hướng dẫn rõ, không bị ép sử dụng dịch vụ khác hoặc phải đi lại để xử lý những thông tin thuộc trách nhiệm cơ quan quản lý.

Đây là góc cần được xem xét từ yêu cầu chấn chỉnh chi trả qua bưu điện của BHXH Việt Nam trong tháng 9/2026. Các tồn tại được công bố liên quan cả điều kiện phục vụ, kiểm soát người nhận và phối hợp giữa các đơn vị. Với trợ cấp thất nghiệp, những khâu này tác động trực tiếp đến người đang cần nguồn tiền để trang trải thời gian chưa có việc làm.

Chi trả phải được đánh giá từ người nhận

Ngày 22/9, BHXH Việt Nam ban hành Công văn 3741/BHXH-TCKT về chấn chỉnh công tác chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH, trợ cấp thất nghiệp qua bưu điện. Cơ quan này ghi nhận một số điểm chi trả chưa bảo đảm cơ sở vật chất; việc kiểm soát ủy quyền, lưu chữ ký mẫu và hình ảnh còn thiếu sót. Có nhân viên kết hợp bán hàng, thu nợ hoặc ký nhận thay người hưởng.

Những vấn đề này cho thấy đánh giá chất lượng chi trả cần vượt ra ngoài việc đếm số lượt phục vụ. Một điểm chi trả có thể hoàn thành nhiều giao dịch, nhưng vẫn cần kiểm tra cách xác nhận người nhận, hướng dẫn giấy tờ và xử lý tình huống phát sinh.

Đối với người lao động, thủ tục nhận tiền nên có thể hiểu và thực hiện ngay từ lần đầu. Thông tin cần chuẩn bị phải được công khai, nhất quán giữa nơi hướng dẫn và nơi chi trả. Nếu giấy tờ chưa hợp lệ, người nhận cần biết thiếu nội dung nào và cách bổ sung.

Ở chiều ngược lại, việc tạo thuận tiện không thể thay thế bước kiểm tra. Nhận thay qua ủy quyền cần được xác định đúng người, đúng phạm vi và thời hạn. Bỏ qua bước đối chiếu có thể làm tiền đến sai người; hướng dẫn thiếu rõ ràng lại khiến người có quyền nhận phải mất thêm thời gian.

BHXH Việt Nam yêu cầu bưu điện kiểm tra giấy tờ tùy thân, đối chiếu thông tin, hình ảnh, chữ ký và tính hợp lệ của văn bản ủy quyền. Nhân viên không được ký thay, nhận hộ; không khấu trừ trực tiếp trợ cấp để thu nợ ngân hàng hoặc ép người hưởng sử dụng dịch vụ khác.

Các yêu cầu này xác định giới hạn của hoạt động tại điểm chi trả. Người lao động đến nhận trợ cấp là thực hiện quyền lợi của mình. Việc nhận tiền cần được giải quyết độc lập với hoạt động bán hàng hay giới thiệu sản phẩm.

Một chỉ tiêu giám sát đáng xem xét là số trường hợp phải quay lại vì hướng dẫn chưa đầy đủ. Cùng với đó là thời gian giải quyết phản ánh, số giao dịch thiếu chứng từ và kết quả khắc phục sau kiểm tra. Những thông tin này có thể giúp nhận diện điểm phục vụ có vấn đề, thay vì chỉ nhìn vào tổng số tiền đã chi.

Việc chuyển khoản cũng cần được đánh giá theo chất lượng thực hiện. Phương thức này có thể giảm thao tác nhận tiền trực tiếp, nhưng vẫn đòi hỏi thông tin người hưởng được kiểm tra chính xác. Thay đổi kênh thanh toán không tự giải quyết được sai lệch trong danh sách quản lý.

Vì vậy, giám sát cần theo cả hai hướng: bảo vệ người có quyền nhận và ngăn khoản chi không còn đủ căn cứ. Hai nhiệm vụ phải được thực hiện cùng lúc, tránh việc siết kiểm soát bằng cách yêu cầu người hưởng bổ sung giấy tờ nhiều lần.

Sai ở khâu nào, trách nhiệm ở khâu đó

Ảnh minh họa

Theo báo chí đưa tin, năm 2025 có 12.449 trường hợp phải thu hồi tiền hưởng sai do bưu điện báo giảm chậm. Đến tháng 8/2026, còn 947.989 người hưởng có thông tin chưa khớp hoặc chưa cập nhật số căn cước công dân. Các số liệu này thuộc phạm vi quản lý người hưởng được nguồn công bố, không phải thống kê riêng về bảo hiểm thất nghiệp.

Cần phân biệt hai nhóm vấn đề. Khoản phải thu hồi là sai sót đã phát sinh trong chi trả. Thông tin căn cước chưa hoàn chỉnh là dữ liệu cần rà soát. Không thể coi mọi trường hợp thông tin chưa khớp đều đã nhận tiền sai.

Sự phân biệt này cũng cần được áp dụng khi xử lý từng hồ sơ. Trước khi yêu cầu người hưởng giải trình, cơ quan quản lý cần xác định sai lệch nằm ở giấy tờ họ cung cấp, dữ liệu nhập vào hay việc chuyển thông tin giữa các đơn vị.

Trường hợp tại TP.HCM được Cổng Thông tin điện tử Chính phủ đăng ngày 21/9 là một ví dụ. Bà Ngô Thị Ánh Ngọc phản ánh doanh nghiệp đã bổ sung quyết định chấm dứt hưởng trợ cấp thất nghiệp cho lao động mới tuyển, nhưng hồ sơ báo tăng bảo hiểm vẫn bị trả lại vì hệ thống còn ghi nhận thẻ BHYT diện thất nghiệp có giá trị.

Dẫn chứng này cho thấy người lao động chuyển sang trạng thái mới nhưng dữ liệu quản lý chưa chuyển tương ứng. Khi đó, yêu cầu bổ sung thêm từ phía doanh nghiệp chưa chắc giải quyết được nguyên nhân. Việc cần làm là đối chiếu quyết định với thông tin đang lưu.

BHXH TP.HCM hướng dẫn cơ quan tiếp nhận ghi nhận thời điểm nộp hồ sơ và phối hợp với BHXH nơi phát hành thẻ để đồng bộ dữ liệu. Tài liệu chứng minh doanh nghiệp nộp đúng hạn là căn cứ xem xét khi kiểm tra, thanh tra.

Cách xử lý này cần được nhìn nhận như yêu cầu truy được trách nhiệm. Ai tiếp nhận thông tin, ai cập nhật và ai sử dụng dữ liệu để ra kết quả phải có dấu vết xử lý. Nếu chỉ lưu kết quả cuối cùng, khó xác định vì sao hồ sơ chậm hoặc tiền tiếp tục được chi.

Ở khâu thanh toán, BHXH Việt Nam yêu cầu chỉ quyết toán với bưu điện đối với công việc thực tế đã hoàn thành, đúng quy trình và chất lượng. Nếu bưu điện vi phạm hợp đồng dẫn đến chi sai, phải bồi hoàn tiền cùng lãi phát sinh trong hai ngày làm việc từ khi phát hiện, đồng thời hoàn trả chi phí tương ứng.

Gắn thanh toán dịch vụ với chất lượng công việc sẽ có ý nghĩa khi kiểm tra xác định được sai sót cụ thể. Kết luận cần nêu khâu phát sinh, đơn vị chịu trách nhiệm và thời điểm phải khắc phục. Một yêu cầu chung về tăng cường phối hợp khó thay thế được những nội dung này.