Cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh: Việt Nam tiếp cận cách đánh giá mới theo chuẩn quốc tế

Bà Trịnh Thị Hương - Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể, Bộ Tài chính phát biểu

Việc tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh được các cấp Bộ, ngành xác định là nhiệm vụ then chốt nhằm củng cố niềm tin của nhà đầu tư, khơi thông nguồn lực và thúc đẩy tăng trưởng bền vững. Đây là thông điệp xuyên suốt được nhấn mạnh tại hội thảo về cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia diễn ra sáng 9/12 tại Hà Nội.

Hội thảo do Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể (Bộ Tài chính) phối hợp với World Bank Việt Nam tổ chức, với sự tham dự của đại diện nhiều bộ, ngành Trung ương, địa phương, tổ chức quốc tế, hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp theo hình thức trực tiếp và trực tuyến.

Phát biểu khai mạc hội thảo, bà Trịnh Thị Hương - Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể, Bộ Tài chính, cho biết, trong bối cảnh kinh tế thế giới liên tục biến động, tác động của lạm phát, xung đột địa chính trị, chuyển dịch chuỗi cung ứng và quá trình chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, môi trường đầu tư, kinh doanh của mỗi quốc gia đang chịu sức ép lớn.

Đối với Việt Nam, xây dựng môi trường đầu tư, kinh doanh thuận lợi, minh bạch, ổn định và tiệm cận các chuẩn mực quốc tế được xác định là yếu tố mang tính quyết định. Đây không chỉ là điều kiện để củng cố niềm tin của nhà đầu tư trong và ngoài nước, mà còn là chìa khóa để khơi thông các nguồn lực cho phát triển kinh tế - xã hội, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao năng suất và chất lượng tăng trưởng, qua đó góp phần thực hiện các mục tiêu phát triển chiến lược dài hạn của đất nước.

Trong nhiều năm qua, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh luôn là một trong những ưu tiên hàng đầu trong điều hành kinh tế vĩ mô của Chính phủ. Hằng năm, Chính phủ đều ban hành Nghị quyết số 01 về phát triển kinh tế - xã hội và Nghị quyết số 02 về cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Việc Nghị quyết số 02 được ban hành thường niên cho thấy tầm quan trọng đặc biệt của nhiệm vụ cải thiện môi trường kinh doanh. Các nghị quyết đều đặt ra mục tiêu cụ thể về cải cách thủ tục hành chính, nâng cao năng lực cạnh tranh, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, tháo gỡ rào cản pháp lý cho hoạt động đầu tư, sản xuất – kinh doanh.

Nhờ những nỗ lực này, môi trường kinh doanh của Việt Nam đã có nhiều cải thiện tích cực trong những năm qua. Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy vẫn còn không ít tồn tại cần tiếp tục được tháo gỡ.

Nhiều rào cản vẫn “ghìm chân” doanh nghiệp

Hội thảo ghi nhận sự tham dự của đại diện nhiều địa phương trên cả nước. Theo Ban tổ chức, môi trường đầu tư, kinh doanh không chỉ được quyết định ở cấp Trung ương, mà chính quyền địa phương mới là nơi doanh nghiệp trực tiếp tiếp xúc, thực hiện thủ tục hành chính và triển khai dự án đầu tư.

Vì vậy, việc các địa phương hiểu rõ phương pháp đánh giá mới, đồng thời chủ động áp dụng vào thực tiễn quản lý, điều hành được xem là yếu tố then chốt để cải thiện thực chất môi trường kinh doanh tại cơ sở.

Theo báo cáo Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) năm 2024, có tới 74% doanh nghiệp cho biết đã trì hoãn hoặc hủy bỏ kế hoạch sản xuất, kinh doanh do vướng mắc thủ tục đất đai quá phức tạp. Đây là một con số cho thấy những rào cản về thể chế vẫn đang tác động mạnh đến hoạt động của khu vực doanh nghiệp.

Cũng theo PCI, 54% doanh nghiệp được khảo sát cho biết họ gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn, phản ánh những hạn chế trong tiếp cận tín dụng và các nguồn lực tài chính phục vụ sản xuất – kinh doanh.

Những con số này cho thấy cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh là một quá trình lâu dài, liên tục, đòi hỏi sự kiên trì, nỗ lực và phối hợp đồng bộ giữa các bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp.

Một trong những vấn đề được nhấn mạnh tại hội thảo là vai trò thực chất của cộng đồng doanh nghiệp trong quá trình xây dựng chính sách. Thực tế cho thấy, không ít trường hợp doanh nghiệp chỉ phản ánh vướng mắc khi văn bản pháp luật đã được ban hành và đi vào thực thi.

Đại diện cơ quan quản lý cho rằng, doanh nghiệp cần tham gia ngay từ giai đoạn nghiên cứu, xây dựng, góp ý dự thảo chính sách. Việc tham gia sớm sẽ giúp giảm thiểu rủi ro về tính khả thi, hạn chế việc phải sửa đổi, bổ sung sau khi chính sách đã ban hành, đồng thời tiết kiệm thời gian, chi phí cho cả Nhà nước và doanh nghiệp.

Chỉ số B-READY – cách tiếp cận mới trong đánh giá môi trường kinh doanh

Một nội dung trọng tâm của hội thảo là giới thiệu bộ chỉ số đánh giá môi trường kinh doanh mới – B-READY (Business Ready) của World Bank.

Theo bà Hương, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh là một quá trình mang tính liên tục, đòi hỏi phải thường xuyên đổi mới, rà soát và hoàn thiện. Trong tiến trình đó, Chính phủ rất cần sự đồng hành và phối hợp chặt chẽ từ các đối tác quốc tế, cũng như từ chính cộng đồng doanh nghiệp – những chủ thể trực tiếp thụ hưởng và chịu tác động của môi trường kinh doanh.

Cùng với Việt Nam, các đối tác quốc tế cũng không ngừng hoàn thiện các công cụ và phương pháp đánh giá môi trường đầu tư, kinh doanh của các quốc gia. Trước đây, Ngân hàng Thế giới (WB) sử dụng chỉ số Doing Business để đánh giá, xếp hạng mức độ thuận lợi của môi trường kinh doanh toàn cầu. Tuy nhiên, hiện nay WB đã chính thức thay thế chỉ số này bằng chỉ số B-Ready – Chỉ số sẵn sàng kinh doanh của doanh nghiệp.

“Đây là bộ chỉ số có phương pháp đánh giá toàn diện hơn, tập trung theo vòng đời của doanh nghiệp và đi sâu vào hiệu quả thực thi chính sách. Chúng tôi cho rằng đây là công cụ rất hiệu quả, hữu ích để Việt Nam tham khảo trong quá trình tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh”, bà Hương khẳng định.

Cấu trúc của B-Ready được tổ chức xung quanh 10 chủ đề khác nhau, tương ứng với các giai đoạn khác nhau trong vòng đời của một doanh nghiệp (khi mở, hoạt động hoặc mở rộng, và khi đóng cửa hoặc tái cơ cấu). B-Ready dựa trên 3 trụ cột chính là Khung pháp lý, Dịch vụ công và Hiệu quả hoạt động. Nguồn dữ liệu là từ Bảng câu hỏi chuyên gia và Khảo sát doanh nghiệp.

Theo các chuyên gia, B-READY đánh giá toàn bộ vòng đời của doanh nghiệp, từ khâu gia nhập thị trường, vận hành, mở rộng cho đến rút lui khỏi thị trường. Đặc biệt, bộ chỉ số này không chỉ tập trung vào khung khổ pháp lý, mà còn đánh giá sâu về hiệu quả thực thi chính sách trên thực tế.

Việc tiếp cận bộ chỉ số B-READY được kỳ vọng sẽ giúp Việt Nam có thêm một công cụ tham khảo hữu ích trong quá trình tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh theo hướng thực chất, hiệu quả và tiệm cận chuẩn mực quốc tế.