Cách thiết lập hiệu quả và khám phá những mô hình kinh doanh của những thương hiệu nổi tiếng toàn cầu

Business Model Canvas giúp doanh nghiệp hiểu khách hàng, xây dựng hệ sinh thái giá trị và tạo lợi thế cạnh tranh bền vững trong thời đại AI. Nguồn hình ảnh & nội dung: TS. Nguyễn Thúy Lan.

Thấu hiểu người khởi nghiệp không biết bắt đầu từ đâu để xây dựng việc kinh doanh, TS. Nguyễn Thúy Lan, Giảng viên Đại học Công nghệ Giao thông Vận tải đã dựng lại hình ảnh trực quan giúp doanh nhân, startup và SME hiểu cách xây dựng mô hình kinh doanh hiện đại, thông qua ứng dụng Business Model Canvas. Các bước lập mô hình Canvas chính là công cụ giúp người mới khởi nghiệp hình dung rõ quy trình xây dựng mô hình kinh doanh từ A-Z , tư duy hệ sinh thái và chiến lược tăng trưởng trong kỷ nguyên số.

Đó là lý do Apple không chỉ bán điện thoại, Honda không chỉ bán xe máy, còn Google thực chất không chỉ bán công cụ tìm kiếm. Họ đang bán trải nghiệm, hành vi, hệ sinh thái và khả năng khiến khách hàng quay lại và trung thành với thương hiệu. Đây cũng chính là tư duy cốt lõi của cuốn Business Model Generation (tạo lập mô hình kinh doanh) – cuốn sách được xem là kinh thánh chiến lược của giới startup và doanh nghiệp hiện đại, với sự đồng sáng tạo của hơn 470 doanh nhân và chuyên gia đến từ 45 quốc gia.

Apple không đơn thuần là công nghệ, mà là hệ sinh thái trải nghiệm cao cấp giúp người dùng kết nối liền mạch, sáng tạo hiệu quả và khẳng định phong cách sống hiện đại. Ảnh: Mô hình kinh doanh Canvas Apple - TS. Nguyễn Thúy Lan.

Điều khiến cuốn sách này tạo ra ảnh hưởng toàn cầu vì giúp doanh nghiệp nhìn thấy toàn bộ “cỗ máy tạo ra tiền” chỉ trên một khung mô hình trực quan một trang giấy, gọi là Business Model Canvas 9 yếu tố. Thay vì những bản kế hoạch dày hàng trăm trang, doanh nhân có thể nhìn ngay được khách hàng là ai, giá trị cốt lõi nằm ở đâu, dòng doanh thu đến từ điều gì và lợi thế cạnh tranh thực sự của doanh nghiệp là gì.

Trong thời đại số, khách hàng không còn chỉ mua sản phẩm vì công năng. Họ lựa chọn thương hiệu dựa trên cảm xúc, trải nghiệm và khả năng kết nối với phong cách sống của mình. Đây là lý do Apple trở thành ví dụ kinh điển về mô hình hệ sinh thái. Apple không thắng nhờ cấu hình mạnh nhất, đẹp nhất hay giá rẻ nhất, mà vì họ xây dựng thành công được một trải nghiệm đồng bộ và siêu tiện ích giữa iPhone, MacBook, AirPods, Apple Watch, iCloud và hệ sinh thái dịch vụ số, App Store. Khi người dùng đã quen với sự liền mạch đó, họ gần như không muốn rời đi. Điều Apple thật sự bán không chỉ là thiết bị công nghệ mà là cảm giác cao cấp, sự ổn định và trải nghiệm mượt mà được đồng bộ hóa” trong cuộc sống hiện đại.

Honda Việt Nam là thương hiệu xe máy bền bỉ, tiết kiệm và đáng tin cậy, đồng hành cùng hàng triệu gia đình Việt trên mọi hành trình cuộc sống. Ảnh: Mô hình kinh doanh Canvas Honda - TS. Nguyễn Thúy Lan.

Trong khi đó, Honda lại là ví dụ điển hình cho việc thành công nhờ hiểu nỗi đau rất thực tế của khách hàng đại chúng. Honda không xây dựng hình ảnh công nghệ hào nhoáng mà tập trung giải quyết những điều người Việt quan tâm nhất: xe bền, tiết kiệm xăng, ít hỏng, dễ sửa và dễ mua, dễ bán. Honda hiểu rằng với hàng triệu gia đình Việt Nam, chiếc xe máy không đơn giản là phương tiện đi lại mà là tài sản gắn bó mỗi ngày. Chính vì vậy, thương hiệu đã đầu tư mạnh vào hệ thống HEAD, phụ tùng phủ rộng và dịch vụ hậu mãi. Điều Honda bán thực chất là “sự an tâm”. Đây cũng là lý do thương hiệu này giữ vị trí dẫn đầu trong tâm trí nhiều thế hệ người dân suốt nhiều năm tại Việt Nam.

Nếu Apple đại diện cho mô hình Ecosystem Model – mô hình hệ sinh thái và Honda đại diện cho mô hình tối ưu giá trị đại chúng, thì Google lại là hình mẫu của mô hình Freemium (mô hình kinh doanh cung cấp dịch vụ miễn phí cho số đông người dùng nhưng thu phí ở các tính năng nâng cao hoặc trải nghiệm cao cấp) và Data-Driven Business – kinh doanh dựa trên dữ liệu và miễn phí cho cộng đồng sử dụng. Google cung cấp Gmail, Maps, Search và Android gần như miễn phí, nhưng thực chất họ kiếm tiền từ dữ liệu hành vi người dùng thông qua hệ thống quảng cáo hiệu quả. Đây là mô hình mà hàng loạt nền tảng số hiện nay như Meta hay TikTok đang áp dụng. Trong kỷ nguyên AI, dữ liệu đã trở thành tài sản chiến lược quan trọng nhất của doanh nghiệp.

VinFast không chỉ bán ô tô điện, VinFast kiến tạo hệ sinh thái di chuyển xanh thông minh, hiện đại và mang khát vọng đưa thương hiệu Việt vươn tầm toàn cầu. Ảnh: Mô hình kinh doanh Canvas VinFast - TS. Nguyễn Thúy Lan.

Đáng chú ý, Việt Nam hiện cũng đang xuất hiện những doanh nghiệp ứng dụng mô hình kinh doanh hiện đại theo hướng toàn cầu hóa. VinFast là ví dụ rất điển hình. VinFast không chỉ bán ô tô điện, mà đang xây dựng cả một hệ sinh thái di chuyển xanh gồm xe điện, trạm sạc, ứng dụng thông minh, tài chính mua xe, dịch vụ hậu mãi và hệ thống taxi điện GreenSM. Đây là mô hình kết hợp giữa Ecosystem Model và Platform Model, nơi doanh nghiệp không chỉ bán sản phẩm mà tạo ra toàn bộ môi trường sử dụng xoay quanh khách hàng. Điểm đáng chú ý là VinFast đang chuyển từ tư duy “bán xe” sang tư duy “dịch vụ di chuyển thông minh”, một xu hướng sống xanh (mô hình quản trị EGS) được ưu tiên mạnh mẽ của thế giới hiện nay.

Để giúp doanh nhân dễ ứng dụng thực tế, Business Model Canvas được xây dựng như một “bản đồ chiến lược” gồm 9 thành phần cốt lõi: phân khúc khách hàng, giá trị cốt lõi, kênh tiếp cận, quan hệ khách hàng, dòng doanh thu, nguồn lực chính, hoạt động chính, đối tác chiến lược và cấu trúc chi phí.

Bắt đầu từ việc hiểu khách hàng, xác định giá trị cốt lõi, lựa chọn kênh tiếp cận, cho đến cách tạo doanh thu và tối ưu chi phí, tất cả đều được trực quan hóa để doanh nhân có thể áp dụng ngay vào mô hình thực tế của mình.

Doanh nhân và đội nhóm cần biết lập Business Model Canvas: Công thức giúp doanh nghiệp xây dựng đế chế tỷ USD.

Điều đặc biệt là trong thời đại AI và nền kinh tế số, Business Model Canvas không chỉ hữu ích cho các tập đoàn lớn mà còn cực kỳ quan trọng với mô hình “doanh nghiệp một người” – Solopreneur Model. Ngày nay, một cá nhân có thể xây dựng thương hiệu cá nhân trên TikTok, YouTube hoặc Facebook, bán khóa học online, vận hành cộng đồng trả phí, cung cấp dịch vụ tư vấn và sử dụng AI để tự động hóa marketing, chăm sóc khách hàng và sản xuất nội dung. Chưa bao giờ cơ hội xây dựng doanh nghiệp với chi phí thấp lại lớn như hiện nay. Tuy nhiên, sự khác biệt giữa người thành công và người thất bại vẫn nằm ở ứng dụng mô hình kinh doanh.

Nhiều doanh nhân hiện nay vẫn khởi nghiệp bằng cảm hứng hoặc chạy theo xu hướng mà chưa thật sự hiểu khách hàng của mình là ai, họ đang đau ở đâu và điều gì khiến họ sẵn sàng trả tiền. Business Model Canvas giúp giải quyết chính vấn đề đó bằng cách buộc doanh nghiệp phải nhìn vào toàn bộ logic vận hành, xây dựng nền móng bài bản thay vì chỉ tập trung bán hàng. Đây cũng là lý do các startup công nghệ toàn cầu luôn bắt đầu bằng việc lập ra khung mô hình kinh doanh Canvas trước khi mở rộng quy mô.

Bài học lớn nhất cho doanh nhân Việt Nam trong kỷ nguyên số là: đừng chỉ nghĩ mình bán sản phẩm gì, hãy nghĩ mình đang thực sự giải quyết vấn đề gì (nỗi đau nào) và tạo ra trải nghiệm ấn tượng gì để khách hàng hài lòng. Trong một thế giới mà AI có thể thay đổi ngành nghề chỉ sau thời gian ngắn, doanh nghiệp chiến thắng sẽ không chỉ là doanh nghiệp có sản phẩm tốt nhất hay giá cạnh tranh nhất. Đó sẽ là doanh nghiệp hiểu khách hàng sâu sắc nhất, xây dựng được mô hình kinh doanh linh hoạt và tạo ra hệ sinh thái giá trị khiến khách hàng muốn gắn bó lâu dài.