Business Ready - “thước đo” mới của Ngân hàng Thế giới và thông điệp với doanh nghiệp Việt Nam

Môi trường kinh doanh không còn là khái niệm chỉ dành cho nhà hoạch định chính sách mà đã trở thành yếu tố tác động trực tiếp tới chi phí vốn, quyết định đầu tư và triển vọng tăng trưởng của từng doanh nghiệp. Cách một nền kinh tế được “chấm điểm” về mức độ thuận lợi cho hoạt động sản xuất – kinh doanh ngày càng ảnh hưởng rõ nét tới dòng vốn, chuỗi cung ứng và vị thế cạnh tranh quốc gia. Trong dòng chảy đó, Business Ready (B-READY) – bộ chỉ số mới của Ngân hàng Thế giới – đang dần trở thành “thước đo” quan trọng mà Việt Nam và cộng đồng doanh nghiệp cần quan tâm và chủ động thích ứng.

Business Ready - “thước đo” mới của Ngân hàng Thế giới và thông điệp với doanh nghiệp Việt Nam

Tại hội thảo “Giới thiệu chỉ số B-Ready và biện pháp cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh tại Việt Nam”, do Bộ Tài chính phối hợp với Ngân hàng thế giới tổ chức ngày 9/12, tại Hà Nội, bà Subica Farazi - chuyên gia cấp cao của WB về B-Ready, cho biết, Business Ready là dự án thu thập và phân tích dữ liệu mới nhằm đánh giá toàn diện môi trường kinh doanh và đầu tư trên phạm vi toàn cầu. Bộ chỉ số này được xây dựng để kế thừa và nâng cấp cách tiếp cận của Doing Business trước đây, với phạm vi đánh giá sâu hơn, phản ánh sát thực tế hơn quá trình doanh nghiệp gia nhập thị trường, vận hành, mở rộng và tái cấu trúc. Dự án hiện đang triển khai trong giai đoạn thí điểm ba năm, với độ bao phủ tăng dần qua từng năm, từ 50 nền kinh tế ở năm đầu, lên 101 nền kinh tế ở năm thứ hai, và dự kiến vượt 150 nền kinh tế trong năm thứ ba.

Ngân hàng Thế giới xác định Business Ready có ba mục tiêu cốt lõi là thúc đẩy đối thoại và vận động cải cách chính sách; cung cấp dữ liệu làm căn cứ cho tư vấn chính sách cụ thể; đồng thời tạo nguồn dữ liệu tin cậy phục vụ nghiên cứu chính sách. Với mỗi nền kinh tế, Business Ready xây dựng khoảng 1.200 chỉ báo chi tiết, không chỉ phản ánh thứ hạng tổng thể mà còn chỉ ra các điểm nghẽn cụ thể trong quy định pháp lý, chất lượng dịch vụ công và thực tiễn vận hành của doanh nghiệp.

Dữ liệu Business Ready cho thấy tăng trưởng kinh tế bền vững vẫn là điều kiện tiên quyết để nâng cao mức sống người dân, tạo việc làm, tăng thu ngân sách và cải thiện chất lượng dịch vụ công. Trong bức tranh đó, khu vực tư nhân giữ vai trò trung tâm khi tạo ra khoảng 90% việc làm, đóng góp 75% tổng đầu tư, chiếm 70% tổng sản lượng và hơn 80% nguồn thu ngân sách tại các nền kinh tế đang phát triển. Một môi trường kinh doanh thuận lợi sẽ giúp doanh nghiệp giảm chi phí tuân thủ, rút ngắn thời gian triển khai dự án, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và gia tăng năng lực cạnh tranh.

Theo B Ready, Khu vực tư nhân được ví như "một gã khổng lồ" kinh tế với các chỉ số : Việc làm, Sản lượng, Đầu tư, Doanh thu ngân sách

Ngược lại, môi trường kinh doanh phức tạp, dịch vụ công kém hiệu quả và thủ tục kéo dài sẽ trực tiếp “ăn mòn” lợi nhuận, làm tăng chi phí vốn, làm chậm nhịp đổi mới và mở rộng của doanh nghiệp. Vì vậy, Business Ready được ví như một “bản đồ thể chế” giúp doanh nghiệp nhìn rõ hơn những rào cản chính sách đang tác động tới hoạt động sản xuất – kinh doanh hằng ngày.

Vị thế của Việt Nam trong bức tranh Business Ready 2024

Kết quả Business Ready 2024 cho thấy Việt Nam có nhiều điểm sáng đáng chú ý. Ở trụ cột hiệu quả vận hành, Việt Nam vượt mức trung bình của cả nhóm nước thu nhập trung bình thấp và trung bình trên, nằm trong nhóm có hiệu quả cao. Ở trụ cột khuôn khổ pháp lý, Việt Nam đạt kết quả tốt hơn mức trung bình của nhóm thu nhập trung bình thấp và tiệm cận nhóm thu nhập trung bình trên. Ở trụ cột dịch vụ công, Việt Nam cũng làm tốt hơn nhiều nước cùng nhóm thu nhập, dù vẫn còn khoảng cách nhất định so với các nền kinh tế phát triển hơn.

Xét theo chủ đề, Việt Nam đạt điểm tương đối cao ở các lĩnh vực dịch vụ tiện ích, lao động và thương mại quốc tế. Đây đều là những yếu tố quan trọng với các doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu và tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, Business Ready cũng chỉ ra những “vùng trũng” thể chế mà doanh nghiệp Việt Nam đang cảm nhận rõ, như phá sản và xử lý mất khả năng thanh toán doanh nghiệp còn mất nhiều thời gian, hệ thống thuế còn tốn nhiều nguồn lực tuân thủ, và dịch vụ tài chính vẫn còn dư địa lớn để cải thiện khả năng tiếp cận và đa dạng hóa sản phẩm.

Đáng chú ý, Việt Nam – giống như phần lớn các nền kinh tế khác – đang tồn tại “khoảng cách dịch vụ công”, tức điểm số về dịch vụ công thấp hơn so với điểm số về khuôn khổ pháp lý. Điều này phản ánh thực tế rằng tiến độ ban hành quy định đang nhanh hơn tốc độ cải thiện chất lượng thực thi và cung ứng dịch vụ công tương ứng, tạo ra áp lực đáng kể cho doanh nghiệp trong quá trình triển khai hoạt động.

Business Ready dưới góc nhìn chiến lược của doanh nghiệp

Từ góc nhìn của doanh nghiệp, Business Ready không chỉ là thông tin tham khảo vĩ mô mà còn có thể trở thành công cụ chiến lược trong hoạch định kế hoạch đầu tư và mở rộng sản xuất. Các doanh nghiệp xuất nhập khẩu có thể theo dõi sâu nhóm chỉ báo về thương mại quốc tế và logistics; doanh nghiệp tài chính, fintech cần bám sát các chỉ số về dịch vụ tài chính và thuế; doanh nghiệp sản xuất nên quan tâm tới các chỉ báo về dịch vụ tiện ích, lao động và môi trường. Những chỉ số về thời gian đăng ký doanh nghiệp, giải quyết tranh chấp, thanh lý doanh nghiệp hay chi phí tuân thủ thuế là những tham số quan trọng khi xây dựng kế hoạch mở rộng đầu tư, tái cấu trúc hoặc dịch chuyển địa điểm sản xuất.

Business Ready cũng cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của việc doanh nghiệp tham gia sớm, thực chất vào quá trình xây dựng chính sách. Khi các quy định chỉ bộc lộ bất cập sau khi đi vào thực thi, chi phí điều chỉnh sẽ luôn cao hơn so với việc góp ý ngay từ giai đoạn dự thảo. Việc chủ động tham gia đối thoại chính sách sẽ giúp doanh nghiệp giảm rủi ro thể chế và tạo dư địa phát triển ổn định hơn trong trung và dài hạn.

Bên cạnh đó, ba chủ đề cắt ngang của Business Ready gồm chuyển đổi số, bền vững môi trường và bình đẳng giới cũng đang dần trở thành các chuẩn mực mới trong đầu tư, thương mại và tiếp cận tài chính. Doanh nghiệp sớm đầu tư vào quản trị dữ liệu, chuyển đổi số, minh bạch ESG và xây dựng môi trường làm việc bình đẳng sẽ có lợi thế rõ rệt khi các tiêu chuẩn này ngày càng được cụ thể hóa trong pháp luật và các bộ tiêu chí xếp hạng quốc tế.

"Dữ liệu Business Ready 2024 gửi đi một thông điệp quan trọng rằng một quốc gia không nhất thiết phải giàu mới xây dựng được môi trường kinh doanh thuận lợi, nếu cải cách có trọng tâm và dựa trên bằng chứng. Với lợi thế hiện có về hiệu quả vận hành, Việt Nam đang đứng trước cơ hội rút ngắn khoảng cách dịch vụ công, cải thiện các lĩnh vực còn yếu như phá sản doanh nghiệp, thuế và dịch vụ tài chính, qua đó nâng tầm môi trường kinh doanh theo chuẩn mực quốc tế" - bà Subica Farazi - chuyên gia cấp cao của WB nhấn mạnh.

Với cộng đồng doanh nghiệp, việc hiểu và chủ động theo dõi Business Ready không chỉ là nắm bắt thông tin chính sách, mà còn là cách “đọc trước” xu hướng thể chế – nơi mọi chiến lược đầu tư, mở rộng hay tái cấu trúc đều phải đi qua.