Bộ Tài chính đề xuất cởi trói thủ tục, giữ bí mật kinh doanh cho doanh nghiệp hóa chất

Bộ Tài chính vừa có Công văn số 7786/BTC-CHQ báo cáo Thủ tướng Chính phủ về kiến nghị của Hội đồng Kinh doanh Hoa Kỳ - ASEAN (USABC) liên quan đến công tác quản lý nhập khẩu hóa chất.

Động thái này nhằm xử lý dứt điểm các vướng mắc phát sinh khi Luật Hóa chất số 69/2025/QH15 chính thức có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, cùng các văn bản hướng dẫn đồng bộ là Nghị định số 24/2026/NĐ-CP, Nghị định số 26/2026/NĐ-CP và Thông tư số 01/2026/TT-BCT.

Xung đột giữa bảo mật thương mại và rào cản kỹ thuật tại cửa khẩu

Theo phản ánh của USABC, nhiều doanh nghiệp cho biết quá trình làm thủ tục nhập khẩu hóa chất bị cơ quan Hải quan yêu cầu cung cấp thông tin chi tiết về thành phần cấu tạo sản phẩm. Điều này làm dấy lên lo ngại lớn về nguy cơ lộ bí mật kinh doanh và ảnh hưởng trực tiếp đến quyền sở hữu trí tuệ của nhà sản xuất.

“Điểm nghẽn” thủ tục sau khi Luật Hóa chất 2025 có hiệu lực khiến hàng loạt container nguyên liệu mắc kẹt tại cảng. Trước thực trạng này, Bộ Công Thương đã khẩn cấp cho phép tiếp nhận hồ sơ giấy nhằm khơi thông thông quan, giúp doanh nghiệp ổn định sản xuất và giảm thiểu thiệt hại trong giai đoạn chuyển tiếp...

Tuy nhiên, phía cơ quan quản lý cũng đối mặt với những khó khăn mang tính kỹ thuật. Danh mục hóa chất quản lý chuyên ngành hiện nay chủ yếu thể hiện tên khoa học, mã CAS và công thức hóa học nhưng lại chưa được gắn với mã số HS.

Trong khi đó, hồ sơ của nhiều doanh nghiệp chỉ khai báo tên thương mại hoặc mô tả chung chung như “hỗn hợp hóa chất”, “chất phụ gia”, “dung dịch công nghiệp” mà không thể hiện đầy đủ thành phần. Hệ quả là Cơ quan Hải quan rất khó xác định hàng hóa có thuộc diện phải khai báo, phải xin giấy phép chuyên ngành hay được miễn trừ theo các ngưỡng nồng độ quy định.

Đáng chú ý, ngay cả khi lấy mẫu giám định, các tổ chức giám định hiện nay vẫn chưa có đủ phương tiện và phương pháp phân tích để xác định chính xác hàm lượng các đơn chất trong hỗn hợp theo các ngưỡng rất thấp như 0,1%, 1% hoặc 5%.

Sự bất cập này diễn ra trong bối cảnh hóa chất là nhóm hàng có mức độ rủi ro cao, liên quan trực tiếp đến an toàn môi trường và phòng chống ma túy, khiến phần lớn các lô hàng hiện phải phân vào luồng kiểm tra hồ sơ hoặc kiểm tra thực tế, làm kéo dài thời gian thông quan.

Bước đột phá: Bỏ kiểm tra khai báo trước thông quan, chuyển mạnh sang hậu kiểm

Để giải quyết tận gốc vấn đề, Bộ Tài chính kiến nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo Bộ Công Thương rà soát, sửa đổi Nghị định số 26/2026/NĐ-CP. Một trong những đề xuất mang tính đột phá là bỏ quy định yêu cầu ơ quan Hải quan phải kiểm tra việc khai báo hóa chất trước khi thông quan.

Theo Bộ Tài chính, việc khai báo hóa chất chủ yếu nhằm cung cấp thông tin cho cơ quan quản lý chuyên ngành, không phải thủ tục cấp phép. Do đó, gắn thủ tục này với khâu thông quan là chưa phù hợp với chủ trương chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, vô tình làm kéo dài thời gian dòng hàng bị nghẽn tại cảng.

Sự phát triển đa dạng các hoạt động công nghiệp đưa nhiều loại hóa chất mới lần đầu được nhập khẩu vào Việt Nam khiến Danh mục hóa chất phải khai báo không thể điều chỉnh hoặc thay đổi kịp thời, dẫn tới khó khăn trong việc xác định các loại hóa chất mới để áp dụng quy trình quản lý.

Đối với các quy định miễn trừ dựa trên hàm lượng hoặc nồng độ, Bộ Tài chính đề xuất xác định rõ trách nhiệm khai báo của doanh nghiệp. Cơ quan Hải quan sẽ thực hiện thủ tục thông quan dựa trên nội dung doanh nghiệp tự khai và tự chịu trách nhiệm trước pháp luật, sau đó sẽ tăng cường công tác hậu kiểm và quản lý rủi ro.

Xây dựng hệ thống dữ liệu bảo mật cao cho thông tin nhạy cảm

Nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các nhà đầu tư quốc tế, Bộ Tài chính đề nghị Bộ Công thương nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế, xây dựng cơ chế và hệ thống dữ liệu có độ bảo mật cao. Hệ thống này sẽ là nơi doanh nghiệp cung cấp các thông tin nhạy cảm về công thức thành phần hóa chất riêng cho cơ quan quản lý chuyên ngành, hạn chế tối đa nguy cơ lộ lọt bí mật thương mại ra bên ngoài.

Về phía ngành Hải quan, Bộ Tài chính khẳng định sẽ tiếp tục chỉ đạo tăng cường thu thậpthông tin, đánh giá mức độ tuân thủ của doanh nghiệp để đẩy mạnh quản lý rủi ro, giảm tối đa việc kiểm tra trong thông quan. Cơ quan Hải quan sẽ thực hiện thủ tục đúng quy định của Luật Hải quan, không yêu cầu cung cấp thêm tài liệu ngoài quy định nếu không có căn cứ xác định dấu hiệu vi phạm.

Trường hợp phát sinh nghi vấn nhưng chưa đủ cơ sở xử lý, cơ quan Hải quan sẽ chủ động chuyển thông tin cho Bộ Công thương hoặc Bộ Công an để phối hợp kiểm tra, giám sát sau thông quan. Sự thay đổi tư duy quản lý này được kỳ vọng sẽ vừa bảo đảm an ninh quốc gia đối với mặt hàng độc hại, vừa mở ra môi trường kinh doanh minh bạch, thông thoáng cho các doanh nghiệp.