Xung đột phủ bóng hệ thống lương thực toàn cầu

Tại phiên thảo luận của Hội đồng Bảo an LHQ về xung đột và nạn đói, Tổng Thư ký LHQ Antonio Guterres cảnh báo những cuộc xung đột đang ngày càng gây sức ép lên các hệ thống bảo đảm an ninh lương thực toàn cầu.

Theo ông Antonio Guterres, ít nhất 266 triệu người đã phải đối mặt với tình trạng mất an ninh lương thực nghiêm trọng trong năm qua, trong bối cảnh thế giới ghi nhận số cuộc xung đột vũ trang ở mức cao nhất kể từ sau Chiến tranh Thế giới thứ hai.

Đáng chú ý, lần đầu tiên trong thế kỷ này, nạn đói được ghi nhận đồng thời tại hai điểm nóng là Sudan và Dải Gaza. Xung đột và bạo lực hiện là nguyên nhân chính dẫn đến nạn đói tại 12 trong số 13 điểm nóng về lương thực đáng lo ngại nhất được LHQ theo dõi.

Tổng Thư ký LHQ nhấn mạnh những hệ thống lương thực thiết yếu, từ trang trại, nguồn nước, chợ, kho dự trữ đến cảng biển và các tuyến vận tải, đang bị tấn công hoặc gián đoạn nghiêm trọng.

Điều này cho thấy tác động của xung đột không chỉ dừng lại ở khu vực xảy ra chiến sự. Khi hoạt động sản xuất, lưu thông và phân phối bị đình trệ, những cú sốc về nguồn cung có thể nhanh chóng lan sang các thị trường bên ngoài, đặc biệt tại những quốc gia phụ thuộc lớn vào nhập khẩu lương thực và vật tư nông nghiệp.

Xung đột phủ bóng hệ thống lương thực toàn cầu

Chi phí lương thực chịu sức ép từ đứt gãy vận tải

Tại phiên họp, Quyền Giám đốc điều hành Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) Carl Skau cho biết Somalia hiện có khoảng 6 triệu người, tương đương 1/3 dân số, đang phải đối mặt với tình trạng mất an ninh lương thực nghiêm trọng hoặc tồi tệ hơn. Gần 2 triệu trẻ em tại quốc gia này đang bị suy dinh dưỡng cấp tính hoặc nặng.

Trong khi nhu cầu cứu trợ gia tăng, năng lực hỗ trợ của WFP lại bị hạn chế. Tổ chức này hiện chỉ có thể tiếp cận khoảng 600.000 người, tương đương khoảng 1/10 số người cần được hỗ trợ lương thực khẩn cấp.

Sức ép đối với hệ thống lương thực còn đến từ sự gián đoạn các tuyến vận tải quốc tế quan trọng.

Theo WFP, lượng ngũ cốc vận chuyển qua eo biển Bosporus đã giảm 40% so với một năm trước do các cuộc tấn công liên quan đến xung đột Nga - Ukraine gia tăng.

Trong khi đó, các vụ tấn công nhằm vào tàu thương mại trên Biển Đỏ cùng những hạn chế, đóng cửa tại eo biển Hormuz tiếp tục gây xáo trộn đối với thị trường năng lượng, phân bón và lương thực.

Eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển khoảng 1/5 nguồn cung dầu mỏ toàn cầu và khoảng 1/3 thương mại phân bón thế giới. Bất kỳ sự gián đoạn kéo dài nào tại tuyến hàng hải chiến lược này đều có nguy cơ tác động dây chuyền đến chi phí vận tải, năng lượng và đầu vào sản xuất nông nghiệp.

Đối với các quốc gia phụ thuộc vào nhập khẩu, chi phí vận chuyển và giá nhiên liệu tăng có thể nhanh chóng chuyển thành giá lương thực cao hơn, làm gia tăng áp lực lên người tiêu dùng và các nhóm thu nhập thấp.

Giá thực phẩm tại Sudan tăng gần 40%

Tại Sudan, những tác động này đã thể hiện rõ trên thị trường. LHQ cho biết giá các mặt hàng thực phẩm thiết yếu tại nước này đã tăng gần 40% kể từ tháng 2.

Giá nhiên liệu tăng kéo theo chi phí tưới tiêu, vận chuyển và xay xát tăng, trong khi tình trạng gián đoạn xuất khẩu phân bón có thể tiếp tục ảnh hưởng đến năng suất các vụ mùa trong tương lai tại châu Phi và châu Á.

Những diễn biến này cho thấy mối liên hệ ngày càng chặt chẽ giữa an ninh, thương mại, năng lượng và an ninh lương thực. Một cuộc xung đột tại một khu vực có thể tác động tới hoạt động vận tải, nguồn cung năng lượng và phân bón, từ đó tạo sức ép lên sản xuất nông nghiệp và giá lương thực ở những thị trường cách xa vùng chiến sự.

Đây cũng là thách thức lớn đối với các quốc gia đang phải cân bằng giữa mục tiêu bảo đảm nguồn cung lương thực và khả năng chống chịu trước những cú sốc từ bên ngoài.

LHQ kêu gọi hành động trước khi nạn đói xảy ra

Trước những rủi ro ngày càng gia tăng, Tổng Thư ký LHQ Antonio Guterres kêu gọi Hội đồng Bảo an và cộng đồng quốc tế hành động ngay khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo, thay vì chờ đến khi nạn đói chính thức được xác nhận.

Theo ông, việc bảo vệ hạ tầng lương thực và tăng cường hỗ trợ nhân đạo sớm là yếu tố then chốt để ngăn chặn khủng hoảng leo thang.

Trong bối cảnh xung đột tiếp tục tác động tới sản xuất, thương mại và các tuyến vận tải chiến lược, vấn đề an ninh lương thực đang vượt ra ngoài phạm vi của từng quốc gia hay từng khu vực. Những gián đoạn tại một mắt xích của chuỗi cung ứng có thể tạo ra hiệu ứng lan truyền, từ giá năng lượng, phân bón đến chi phí sản xuất và giá lương thực.

Cảnh báo của LHQ vì vậy không chỉ đặt ra yêu cầu tăng cường cứu trợ tại các vùng chiến sự, mà còn nhấn mạnh sự cần thiết phải bảo vệ các chuỗi cung ứng lương thực, duy trì hoạt động thương mại và vận tải quốc tế, đồng thời chủ động ứng phó với những nguy cơ có thể làm sâu sắc thêm cuộc khủng hoảng lương thực toàn cầu.