Xung đột, nắng nóng đẩy giá lương thực toàn cầu vào chu kỳ tăng mạnh

Theo Oxford Economics, mức tăng giá lương thực toàn cầu trong năm nay có thể lên tới 11,8%, trước khi giảm tốc còn 4,8% vào năm 2027. Nhóm chịu tác động rõ nét nhất được dự báo gồm ngũ cốc, trái cây, rau củ và các sản phẩm sữa.

Đáng chú ý, rủi ro tăng giá đang xuất hiện đồng thời ở cả phía cung và chi phí sản xuất. Những đợt nắng nóng, hạn hán nghiêm trọng tại châu Âu đã gây thiệt hại cho mùa màng, trong khi giá năng lượng và phân bón chịu ảnh hưởng từ các bất ổn địa chính trị tại Trung Đông và cuộc xung đột Nga - Ukraine.

Tại châu Âu, Hiệp hội thương mại ngũ cốc và hạt có dầu châu Âu (Coceral) đã hạ dự báo sản lượng ngũ cốc năm 2026 của EU-27 và Anh từ 295,5 triệu tấn xuống 286,6 triệu tấn, thấp hơn đáng kể so với khoảng 310 triệu tấn thu hoạch trong năm 2025.

Xung đột, nắng nóng đẩy giá lương thực toàn cầu vào chu kỳ tăng mạnh

Lúa mì trở thành tâm điểm áp lực

Theo chuyên gia kinh tế cấp cao Tomas Dvorak của Oxford Economics, các yếu tố đầu vào như dầu diesel, khí tự nhiên và phân bón đang trở thành kênh truyền dẫn quan trọng từ xung đột địa chính trị sang giá lương thực.

Trong khi đó, Nga và Ukraine giữ vai trò quan trọng trên thị trường ngũ cốc thế giới. Theo các phân tích được dẫn lại, hai nước chiếm khoảng 30% lượng xuất khẩu lúa mì toàn cầu và hơn 10% xuất khẩu ngô. Những cuộc tấn công nhằm vào cảng, cơ sở bốc dỡ và tàu thuyền, cùng nguy cơ gián đoạn các tuyến xuất khẩu qua Biển Đen và Biển Azov, có thể ảnh hưởng tới công suất xuất khẩu khoảng 86 triệu tấn ngũ cốc mỗi năm, tương đương gần 17% tổng lượng xuất khẩu toàn cầu.

Lúa mì đang được đặc biệt chú ý bởi đây là cây trồng sử dụng nhiều phân bón. Oxford Economics dự báo giá lúa mì có thể tăng 36% so với cùng kỳ năm trước, lên 6,92 USD/giạ, tương đương khoảng 27 kg, trong quý III/2026.

Diễn biến này có ý nghĩa đáng kể đối với thị trường thực phẩm bởi lúa mì là nguyên liệu phổ biến trong bánh mì, mì ống, ngũ cốc ăn sáng, bánh quy và nhiều sản phẩm chế biến khác.

Giá hàng hóa chưa đồng nghĩa giá bán lẻ tăng tương ứng

Số liệu của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) cho thấy áp lực trên thị trường lương thực quốc tế đã bắt đầu rõ hơn trong tháng 7.

Chỉ số giá lương thực FAO đạt 131,1 điểm trong tháng 7/2026, tăng 0,6% so với tháng trước và cao hơn 1% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, chỉ số giá ngũ cốc tăng 3,4% so với tháng 6 và cao hơn 6,9% so với cùng kỳ năm trước; giá lúa mì thế giới tăng 5,8% trong tháng và cao hơn 9,9% so với một năm trước.

Tuy nhiên, cần phân biệt giữa giá hàng hóa nguyên liệu trên thị trường quốc tế và giá bán lẻ thực phẩm. Chỉ số mà Oxford Economics sử dụng theo dõi giá các loại hàng hóa lương thực, do đó mức tăng của chỉ số không đồng nghĩa giá thực phẩm tại các siêu thị sẽ tăng với tỷ lệ tương ứng.

Theo Oxford Economics, tác động tới người tiêu dùng cũng có độ trễ khác nhau tùy từng nhóm hàng. Với thực phẩm tươi sống như rau củ và trái cây, biến động nguồn cung có thể nhanh chóng phản ánh vào giá tiêu dùng, với độ trễ khoảng 2 - 3 tháng. Trong khi đó, nhóm thực phẩm chế biến thường mất nhiều thời gian hơn do phải trải qua các khâu thu hoạch, chế biến, vận chuyển và phân phối; tác động có thể rõ hơn sau khoảng 6 - 9 tháng.

Điều này đồng nghĩa những gián đoạn nguồn cung hiện nay có thể bắt đầu phản ánh rõ hơn vào giá thực phẩm tươi sống từ khoảng tháng 10 - 11/2026, trong khi áp lực đối với thực phẩm chế biến có khả năng kéo dài sang năm 2027.

Rủi ro chưa dừng ở châu Âu

Các chuyên gia Oxford Economics cảnh báo triển vọng giá lương thực vẫn chứa đựng nhiều bất định. Gián đoạn tại khu vực Biển Đen có thể tiếp tục ảnh hưởng tới dòng chảy thương mại ngũ cốc, trong khi nguy cơ xuất hiện một đợt El Niño mạnh có thể gây thêm sức ép lên mùa màng tại nhiều khu vực sản xuất nông nghiệp quan trọng.

Nếu nguồn cung bị thu hẹp trong khi nhu cầu vẫn duy trì, giá lương thực có thể chịu thêm một cú hích mới. Ngược lại, giá lúa mì tăng cao cũng có thể tạo động lực kinh tế để các tuyến xuất khẩu thay thế có chi phí lớn hơn được đưa vào khai thác, qua đó phần nào bù đắp sự thiếu hụt từ những tuyến vận tải bị gián đoạn.

Dù vậy, mức tăng 11,8% được Oxford Economics dự báo cho năm 2026 vẫn thấp hơn mức tăng 14,2% của giá lương thực toàn cầu trong năm 2022, thời điểm thị trường chịu cú sốc lớn sau khi xung đột Nga - Ukraine bùng phát.

Bức tranh hiện tại vì thế cho thấy áp lực giá lương thực không chỉ đến từ một yếu tố riêng lẻ. Xung đột địa chính trị làm gia tăng rủi ro đối với năng lượng và vận tải; thời tiết cực đoan làm suy giảm sản lượng; còn chi phí phân bón và các đầu vào khác tiếp tục tác động tới quyết định sản xuất của nông dân. Sự cộng hưởng của các yếu tố này đang khiến bài toán an ninh lương thực và ổn định giá cả trở nên đáng chú ý hơn trong những tháng cuối năm 2026 và năm 2027.