Việt Nam xây dựng NDC 3.0: Nâng tầm cam kết, củng cố năng lực ứng phó biến đổi khí hậu

Việt Nam xây dựng NDC 3.0: Nâng tầm cam kết, củng cố năng lực ứng phó biến đổi khí hậu

Trong bối cảnh cộng đồng quốc tế đang thúc đẩy các hành động cấp bách nhằm hiện thực hóa mục tiêu của Thỏa thuận Paris, Việt Nam đang tích cực chuẩn bị bản cập nhật Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC) lần thứ ba, hướng đến giai đoạn 2026–2035.

Hiện nay, Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đang chủ trì soạn thảo dự thảo NDC cập nhật, với sự phối hợp chặt chẽ của các bộ, ngành và sự tham vấn của các chuyên gia trong nước và quốc tế. Theo đại diện Cục Biến đổi khí hậu, bản cập nhật lần này được xây dựng trên nền tảng đánh giá hiệu quả thực tiễn của các biện pháp giảm phát thải khí nhà kính, khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, đồng thời cập nhật các định hướng phát triển mới của đất nước.

Bối cảnh toàn cầu thúc đẩy nâng cao tham vọng khí hậu

Việc Việt Nam chủ động xây dựng NDC 3.0 diễn ra trong bối cảnh kết quả Đánh giá nỗ lực toàn cầu lần thứ nhất (Global Stocktake) của Thỏa thuận Paris cho thấy, mặc dù đã đạt được một số tiến bộ đáng ghi nhận, song tổng thể các cam kết hiện nay của các quốc gia vẫn còn cách xa mục tiêu giới hạn mức tăng nhiệt độ toàn cầu dưới 2°C, và lý tưởng là 1,5°C so với thời kỳ tiền công nghiệp.

Từ thực tiễn này, các bên tham gia Công ước khung của Liên Hợp Quốc về biến đổi khí hậu (UNFCCC) đã nhất trí rằng các bản cập nhật NDC tiếp theo, trong đó có NDC 3.0, phải nâng cao mức độ tham vọng, mở rộng phạm vi bao phủ tất cả loại khí nhà kính và toàn bộ lĩnh vực của nền kinh tế. Điều này đặt ra yêu cầu rất cao đối với mỗi quốc gia, cả về nội dung kỹ thuật lẫn năng lực triển khai thực tiễn.

Nhiều khó khăn cần tháo gỡ trong quá trình xây dựng NDC 3.0

Thực tế cho thấy, bên cạnh những thuận lợi về chủ trương, chính sách, quá trình xây dựng NDC 3.0 của Việt Nam vẫn đang đối mặt với không ít khó khăn, thách thức. Theo các chuyên gia và đại diện bộ, ngành tham gia đóng góp, một trong những điểm nghẽn lớn hiện nay là thiếu dữ liệu phục vụ đánh giá hiệu quả giảm phát thải trong nhiều lĩnh vực, nhất là các ngành phát thải lớn như năng lượng, nông nghiệp, công nghiệp, giao thông vận tải.

Ngoài ra, khung pháp lý hiện hành vẫn tồn tại khoảng trống đáng kể, đặc biệt là chưa có hướng dẫn cụ thể về hệ thống đo lường, báo cáo và thẩm định (MRV) kết quả thực hiện. Sự thiếu đồng bộ này khiến cho việc theo dõi, kiểm chứng hiệu quả của các biện pháp giảm phát thải gặp nhiều trở ngại, ảnh hưởng đến chất lượng tổng thể của bản cập nhật.

Hạn chế về nhân lực, kỹ thuật và công nghệ – đặc biệt tại các địa phương – cũng là yếu tố đáng lưu ý. Việc thu thập dữ liệu, tính toán và xây dựng kịch bản phát thải vẫn đang phụ thuộc lớn vào sự hỗ trợ của chuyên gia, trong khi cơ sở dữ liệu khí nhà kính quốc gia chưa đầy đủ và thiếu liên kết hệ thống giữa các ngành.

Hội thảo tham vấn: Rà soát biện pháp, chuẩn hóa nội dung cam kết

Nhằm bảo đảm chất lượng và tiến độ xây dựng NDC 3.0, mới đây, Cục Biến đổi khí hậu đã tổ chức Hội thảo tham vấn với sự tham gia của đại diện các bộ, ngành và chuyên gia kỹ thuật. Tại đây, các đại biểu đã đóng góp ý kiến về kết quả tính toán ban đầu trong lĩnh vực giảm phát thải và thích ứng với biến đổi khí hậu, đồng thời thảo luận về cách xác định đầu mối phối hợp, phương án tổ chức thực hiện và kế hoạch truyền thông nâng cao nhận thức.

Theo các chuyên gia, mặc dù công tác đánh giá hiệu quả giảm phát thải trong từng lĩnh vực đã có nhiều cải thiện so với giai đoạn trước, nhưng việc định lượng đầy đủ các biện pháp trong NDC 2022 vẫn còn hạn chế. Dữ liệu còn thiếu và phân tán, trong khi yêu cầu kỹ thuật về MRV lại ngày càng khắt khe và chi tiết hơn. Để khắc phục, cần tiếp tục sàng lọc, loại bỏ những biện pháp không còn phù hợp, thiếu tính khả thi hoặc không đáp ứng được yêu cầu theo dõi, giám sát độc lập.

Ông Tăng Thế Cường – Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu – nhấn mạnh, cần rà soát kỹ lưỡng các kịch bản phát triển thông thường (BAU), các giả định đang sử dụng và các biện pháp giảm phát thải đã đề xuất. “Quá trình này không chỉ là một bài toán kỹ thuật mà còn là tuyên bố chính trị của Việt Nam với cộng đồng quốc tế”, ông Cường nói, đồng thời đề nghị tăng cường phối hợp giữa các cơ quan quản lý, cơ quan chuyên môn và các đối tác phát triển để bảo đảm tính khoa học, khả thi và minh bạch cho bản NDC mới.

Hướng tới COP30: Khẳng định trách nhiệm quốc gia với khí hậu toàn cầu

Dự kiến, bản NDC cập nhật lần thứ ba của Việt Nam sẽ được gửi tới Ban Thư ký UNFCCC trước thềm Hội nghị COP30, dự kiến diễn ra vào cuối năm 2025. Đây là dấu mốc quan trọng để Việt Nam thể hiện vai trò tích cực, chủ động trong các tiến trình khí hậu toàn cầu, tiếp nối cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 đã được công bố tại COP26.

Việc xây dựng và thực hiện NDC 3.0 cũng là cơ hội để Việt Nam thúc đẩy các chính sách phát triển kinh tế xanh, nâng cao nội lực công nghệ, tăng cường đầu tư cho năng lượng tái tạo, phát triển hạ tầng carbon thấp và tạo lập hệ sinh thái thích ứng với biến đổi khí hậu. Đồng thời, đây là cơ sở để huy động nguồn lực tài chính, kỹ thuật và công nghệ quốc tế hỗ trợ cho quá trình chuyển đổi xanh của nền kinh tế.