TS. Mạc Quốc Anh: AI và ESG sẽ quyết định năng lực cạnh tranh của SME

Trao đổi với Tạp chí Doanh nghiệp và Hội nhập, Tiến sĩ Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP. Hà Nội, nhấn mạnh việc tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI), tiêu chuẩn ESG và chuyển đổi số chính là chìa khóa then chốt giúp cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) vượt rào cản, tối ưu chi phí và bứt phá trong kỷ nguyên mới.

TS. Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP. Hà Nội

Theo TS. Mạc Quốc Anh, Việt Nam hiện có khoảng 1,1 triệu doanh nghiệp, trong đó khối SME chiếm tới 98,5%, đóng góp gần 50% GDP, tạo ra hơn 50% việc làm và chiếm trên 35% tổng giá trị xuất nhập khẩu của cả nước. Trong bối cảnh Việt Nam tham gia 17 Hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới, việc ứng dụng công nghệ và thực thi các tiêu chuẩn phát triển bền vững không còn là lựa chọn mà đã trở thành xu thế bắt buộc.

Cũng theo TS. Mạc Quốc Anh cho biết, dù đang đối mặt với nhiều khó khăn về thị trường, nguồn vốn và nhân lực, khu vực kinh tế tư nhân vẫn nhận được sự tựa đỡ mạnh mẽ từ các định hướng chiến lược của Đảng và Nhà nước, điển hình là Nghị quyết 68 và Nghị quyết 57 về đổi mới khoa học công nghệ. Tại các thị trường xuất khẩu trọng điểm như Châu Âu, Hàn Quốc, Nhật Bản hay Mỹ, các tiêu chuẩn đã được chuẩn hóa rất sớm, biến việc kết hợp giữa AI và ESG vừa thành áp lực, vừa là cơ hội lớn cho doanh nghiệp Việt Nam.

Tuy nhiên, hành trình đưa AI và ESG vào thực tiễn vận hành của khối SME, ông Mạc Quốc Anh nhận định vẫn vấp phải ba rào cản lớn. Trước hết là thách thức về nhân lực và tư duy quản trị khi đa phần doanh nghiệp phát triển từ hộ gia đình, thiếu nền tảng công nghệ lẫn kinh nghiệm áp dụng tiêu chuẩn quản trị hiện đại. Kế đến là bài toán nguồn vốn đầu tư dài hạn khi lộ trình triển khai đòi hỏi từ 2 đến 3 năm mới thu được kết quả. Cuối cùng là nút thắt trong tiếp cận tài chính xanh do các điều kiện vay ưu đãi còn quá khắt khe so với quy mô của doanh nghiệp nhỏ. Tiến sĩ Mạc Quốc Anh cho biết, khảo sát từ 11.000 doanh nghiệp hội viên tại Hà Nội phản ánh thực tế dù hơn 90% đơn vị đã ứng dụng AI ở các mức độ khác nhau và 80% biết đến ESG, nhưng mới chỉ có hơn 40% thực sự nắm vững và áp dụng ESG vào vận hành.

Xét về hiệu quả thực tế, ngành sản xuất đang là nơi ứng dụng AI mang lại giá trị rõ rệt nhất. Nhờ tích hợp AI vào quy trình, doanh nghiệp tiết kiệm đáng kể chi phí nhân sự, nâng cao năng suất lao động và ghi nhận mức tăng lợi nhuận từ 3% đến 5% trên mỗi đơn vị sản phẩm. Bên cạnh đó, AI còn hỗ trợ phân tích hành vi người tiêu dùng, tư vấn cải tiến mẫu mã và tối ưu hóa nghiên cứu thị trường, giúp sản phẩm đáp ứng chính xác nhu cầu thực tế. Tiến sĩ Mạc Quốc Anh cho biết, trong bức tranh tổng thể, Chuyển đổi số, AI và ESG tạo thành mối quan hệ kiềng ba chân tương hỗ chặt chẽ, giúp tối ưu chuỗi cung ứng, cắt giảm khâu trung gian và cung cấp công cụ quản trị dữ liệu minh bạch cho doanh nghiệp.

Để giải bài toán chi phí cho các doanh nghiệp quy mô nhỏ từ 10 đến 20 lao động, TS. Mạc Quốc Anh gợi ý cộng đồng SME nên linh hoạt áp dụng tư duy "dùng chung" hạ tầng, công nghệ và chủ động tham gia hệ sinh thái của các tập đoàn lớn để làm doanh nghiệp vệ tinh. Việc triển khai ESG cần thực hiện từng bước nhỏ, chọn lọc tiêu chuẩn phù hợp và làm triệt để thay vì đầu tư dàn trải.

Ở góc độ kiến nghị chính sách, đại diện Hiệp hội Doanh nghiệp SME TP. Hà Nội đề xuất Nhà nước hỗ trợ tri thức thông qua các voucher đào tạo, tư vấn chuyên sâu; đồng thời ngành ngân hàng cần triển khai các gói tín dụng ưu đãi lãi suất từ 4% đến 5% dành riêng cho chuyển đổi số và ESG. Cùng với đó, các sở, ngành địa phương cần quyết liệt đưa chính sách hỗ trợ xuống tận cấp cơ sở. TS. Mạc Quốc Anh cho rằng sự chủ động học hỏi chính sách, linh hoạt chuyển đổi mô hình cùng tốc độ ra quyết định nhanh chóng sẽ là nền tảng vững chắc để SME Việt Nam tái cấu trúc thành công, tự tin thâm nhập các thị trường ngách và khẳng định vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.