Trên hành trình khởi nghiệp cho nền kinh tế xanh và bền vững

Tiến sĩ Nguyễn Thị Minh Thư (bên phải) Chủ nhiệm cấp cao bộ môn Khởi nghiệp kinh doanh và Tiến sĩ Justin Xavier, Quản lý cấp cao phụ trách Dự án và Hợp tác quốc tế tại Khoa Kinh doanh, RMIT Việt Nam

Từ ước mơ đến chiến lược

Trên bản đồ khởi nghiệp thế giới, Việt Nam từng là cái tên mờ nhạt, nhưng giờ đây, mọi thứ đang thay đổi với tốc độ đáng kinh ngạc. Từ những con số ấn tượng là hơn 4.000 doanh nghiệp khởi nghiệp hoạt động trên nhiều lĩnh vực, đến các kỳ lân công nghệ trị giá hàng tỷ đô – Việt Nam đang cho thấy khát vọng vươn lên của một quốc gia trẻ trung, đổi mới và đầy tham vọng.

Tiến sĩ Nguyễn Thị Minh Thư, Chủ nhiệm cấp cao bộ môn Khởi nghiệp kinh doanh tại RMIT Việt Nam, là người quan sát sát sao và cũng là người gieo hạt tinh thần khởi nghiệp vào thế hệ sinh viên trong hơn một thập kỷ qua. Bà chia sẻ: “Tuy chúng ta bắt đầu muộn hơn một số quốc gia trong khu vực, nhưng Việt Nam đang có cơ hội bứt phá thật sự. Chúng ta sở hữu dân số trẻ, am hiểu công nghệ và đầy khát vọng. Điều quan trọng là chúng ta cần tiếp tục tạo điều kiện để những khát vọng đó có thể bén rễ và phát triển thành những mô hình kinh doanh có giá trị thực tiễn.”

Bức tranh khởi nghiệp Việt Nam không chỉ dừng lại ở những câu chuyện thành công mang tính biểu tượng. Điều đang thực sự thay đổi là tư duy – khi ngày càng nhiều người trẻ không còn mong muốn "làm thuê cho một công ty tốt", mà muốn tạo ra "một công ty tốt cho người khác". Tinh thần đó, theo Tiến sĩ Nguyễn Thị Minh Thư, là động lực sâu xa nhất để xây dựng một hệ sinh thái khởi nghiệp bền vững.

Trên địa bàn Hà Nội đang chứng kiến sự chuyển mình mạnh mẽ về khởi nghiệp sáng tạo. Không chỉ có các không gian làm việc chung, sự kiện khởi nghiệp, mà còn có sự đầu tư dài hạn từ các trường đại học, viện nghiên cứu và cả khu vực công. Những nỗ lực như Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia hay Đề án 844 đang trở thành “bệ phóng” cho nhiều ý tưởng non trẻ.

“Điều tôi kỳ vọng là chúng ta không chỉ có thêm nhiều startup, mà phải có thêm nhiều startup có khả năng tồn tại và tăng trưởng bền vững. Đó mới là thước đo của một hệ sinh thái trưởng thành,” Tiến sĩ Nguyễn Thị Minh Thư nhận định.

Thách thức không dành cho người thiếu kiên trì

Bức tranh khởi nghiệp Việt Nam không chỉ toàn gam màu sáng. Thực tế, các startup trong nước vẫn đang đối mặt với nhiều rào cản lớn: thiếu vốn đầu tư giai đoạn đầu, nhân lực chất lượng cao còn hạn chế, và khả năng mở rộng quy mô vẫn là bài toán khó với phần lớn dự án.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Thị Minh Thư, để tháo gỡ những “nút thắt” này cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước, khu vực tư nhân và giới học thuật. Việt Nam cần củng cố khung pháp lý về sở hữu trí tuệ để bảo vệ các sáng kiến đổi mới, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi hơn trong việc tiếp cận vốn đầu tư mạo hiểm. Song song đó, cần đưa tinh thần khởi nghiệp vào giáo dục phổ thông – càng sớm càng tốt – để hình thành tư duy đổi mới từ gốc.

Chuyên gia RMIT nhấn mạnh, việc xây dựng một hệ sinh thái khởi nghiệp vững mạnh là yếu tố sống còn. “Chúng ta cần thêm nhiều cơ hội tiếp cận vốn hạt giống, chương trình cố vấn và các vườn ươm để nuôi dưỡng những kỳ lân tương lai. Đồng thời, phải thúc đẩy hợp tác chặt chẽ hơn giữa các tác nhân trong hệ sinh thái – đặc biệt là giữa giới học thuật và doanh nghiệp,” bà nói.

Một yếu tố không thể thiếu khác là kết nối: giữa người làm chính sách và người làm sản phẩm, giữa nhà đầu tư và nhà sáng lập, giữa giảng viên và sinh viên. Theo Tiến sĩ Nguyễn Thị Minh Thư, “chính sự kết nối này sẽ quyết định chất lượng và sức sống của hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam.”

Nhìn về tầm xa, Tiến sĩ Nguyễn Thị Minh Thư cho rằng, Việt Nam không chỉ nên hướng tới việc có thật nhiều startup, mà phải xây dựng một nền kinh tế trong đó khởi nghiệp trở thành động cơ phát triển chính.

“Việc chuyển đổi sang mô hình nơi các công ty khởi nghiệp tư nhân dẫn đầu về đổi mới, công nghệ và khả năng cạnh tranh toàn cầu là một viễn cảnh đầy hứa hẹn,” bà nhận định.

Theo bà, nếu được nuôi dưỡng đúng cách, đến năm 2050, các công ty khởi nghiệp trong nước hoàn toàn có thể trở thành những tập đoàn lớn, tham gia xây dựng hạ tầng số, đường sắt cao tốc hoặc góp mặt trong các chuỗi cung ứng toàn cầu.

Cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 cũng mở ra cánh cửa cho startup công nghệ xanh, tiết kiệm năng lượng và phát triển bền vững. Những lĩnh vực như nông nghiệp công nghệ cao, y tế số, giáo dục thông minh… sẽ là “mảnh đất vàng” nếu có sự chuẩn bị chiến lược từ hôm nay.

“Các ưu đãi về xuất khẩu và hỗ trợ thương mại sẽ là đòn bẩy giúp doanh nghiệp khởi nghiệp trong nước hội nhập vào chuỗi cung ứng toàn cầu,” bà Thư bổ sung.

Tất cả những nỗ lực ấy đều cần một yếu tố cốt lõi: con người có niềm tin, dấn thân và không ngại thay đổi.

Gửi lời đến những người đang ấp ủ giấc mơ khởi nghiệp, Tiến sĩ Nguyễn Thị Minh Thư nhắn nhủ: “Đừng chờ đợi điều kiện hoàn hảo. Hãy bắt đầu từ những gì bạn hiểu rõ nhất, từ vấn đề bạn thực sự muốn giải quyết. Hành trình này không dễ dàng, nhưng nếu bạn đủ bền bỉ, bạn sẽ tạo ra điều gì đó có giá trị – không chỉ cho bản thân, mà cho cả cộng đồng.”

Theo bà, khởi nghiệp không phải con đường ngắn nhất để đi đến thành công, nhưng là con đường rõ ràng nhất để rèn luyện bản lĩnh, trưởng thành và đóng góp cho sự phát triển của đất nước.

“Chúng ta không chỉ cần những người giỏi giải toán, viết code hay lập kế hoạch kinh doanh,” bà kết lại, “mà cần những người dám nghĩ lớn, hành động nhỏ và không ngừng học hỏi. Chính họ sẽ là linh hồn của một Việt Nam mới – sáng tạo, bền bỉ và dám dẫn đầu.”