Nông nghiệp công nghệ cao và bài toán phát triển bền vững của doanh nghiệp trẻ

Nông nghiệp là “trụ đỡ” đang chuyển mình thành không gian khởi nghiệp

Tại tọa đàm, anh Cảnh Chí Quân, Phó Trưởng ban Công tác Thanh thiếu nhi Trung ương Đoàn nhấn mạnh nông nghiệp vẫn là trụ đỡ quan trọng của nền kinh tế, đồng thời là lựa chọn ngày càng rõ nét của thanh niên nông thôn khi khởi nghiệp, lập nghiệp.

Điểm đáng chú ý là “khởi nghiệp nông nghiệp” hôm nay không còn giới hạn ở ruộng vườn theo nghĩa truyền thống. Nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp số, nông nghiệp xanh, nông nghiệp tuần hoàn… đang mở ra một mặt bằng cạnh tranh mới, nơi công nghệ xuất hiện ở từng khâu: giống, canh tác, thu hoạch, bảo quản, chế biến đến tiêu thụ.

Thông điệp xuyên suốt được gửi tới cộng đồng khởi nghiệp trẻ là: nếu coi nông nghiệp là “ngành khó”, thì công nghệ chính là cách để biến “ngành khó” thành “ngành có biên lợi nhuận”, bằng việc giảm rủi ro, tối ưu năng suất và gia tăng giá trị.

Song, bức tranh khởi nghiệp không chỉ có màu hồng. Theo anh Cảnh Chí Quân, con đường nông nghiệp công nghệ cao đang đặt ra hàng loạt rào cản: hạn chế vốn, thiếu kiến thức quản trị, khó tiếp cận khoa học – công nghệ, cộng thêm rủi ro thị trường, biến đổi khí hậu và đòi hỏi ngày càng cao của người tiêu dùng.

Anh Cảnh Chí Quân, Phó Trưởng ban Công tác Thanh thiếu nhi Trung ương Đoàn

Từ góc nhìn “hệ sinh thái”, Trung ương Đoàn cho biết thời gian qua đã triển khai nhiều hoạt động hỗ trợ: Diễn đàn Thanh niên khởi nghiệp quốc gia, ngày hội tư vấn khởi nghiệp, các cuộc thi dự án khởi nghiệp thanh niên nông thôn… nhằm giúp người trẻ tiếp cận kỹ năng khởi nghiệp hiện đại, nguồn vốn ưu đãi, kết nối chuyên gia và ứng dụng chuyển đổi số vào sản xuất – kinh doanh.

Tuy nhiên, ngay cả khi có “bệ đỡ” chính sách và chương trình đồng hành, nhiều startup vẫn vấp phải điểm yếu cốt lõi: làm ra sản phẩm tốt nhưng không trả lời được câu hỏi bán cho ai, bán thế nào, bán ở đâu.

“Tư duy thị trường” là bài kiểm tra sống còn của startup nông nghiệp

Ông Giang Trung Khoa, Trưởng ban Công tác chính trị và Công tác sinh viên (Học viện Nông nghiệp Việt Nam) gọi thách thức lớn nhất khi triển khai công nghệ cao là tư duy thị trường. Trước khi bắt tay làm, người khởi nghiệp phải trả lời rành mạch: “Làm cho ai? Họ cần gì? Bán thế nào? Tiếp cận khách hàng mục tiêu ra sao?”

Theo ông Khoa, “hành trang” quan trọng nhất của thanh niên khởi nghiệp nằm ở quản trị, marketing, xây dựng thương hiệu, bên cạnh bài toán vốn và khả năng tiếp cận vốn.

Và thay vì “đốt tiền” đầu kỳ, lời khuyên là bắt đầu từ bước đơn giản, phân tích kỹ thị trường – khách hàng – thế mạnh bản thân, thăm dò rồi điều chỉnh, sau đó mới mở rộng quy mô, tránh đầu tư ồ ạt ngay từ đầu.

Trong ngôn ngữ kinh tế doanh nghiệp, đây chính là chuyển từ tư duy “sản xuất cái mình có” sang “thiết kế sản phẩm theo nhu cầu thị trường”, biến nông nghiệp thành một mô hình kinh doanh có chiến lược, có dữ liệu và có định vị.

Một lát cắt thực tế được chia sẻ tại tọa đàm đến từ chị Trần Thị Kim Lĩnh, Nhà sáng lập thương hiệu Bảo Long Bình Thuận, Phó Chủ nhiệm Mạng lưới Lương Định Của toàn quốc.

Chị Lĩnh nhắc lại giai đoạn thanh long Bình Thuận từng rơi xuống mức 2.000 đồng/kg, trong khi hiện tại đã lên tới 28.000–30.000 đồng/kg.

Dẫu vậy, “giá tốt” không tự nhiên xuất hiện. Nó là kết quả của một chuỗi thay đổi: đa dạng hóa sản phẩm, cải thiện chất lượng, nâng cấp kênh tiêu thụ, và đặc biệt là tăng giá trị bằng chế biến.

Chị Lĩnh khởi nghiệp từ năm 2009 khi còn là sinh viên năm 2, bắt đầu nghiên cứu các sản phẩm chế biến từ thanh long. Thách thức lớn nhất khi ấy là vốn và đầu ra; thời điểm đó Bình Thuận gần như chưa có sản phẩm chế biến từ thanh long, thiếu người tiên phong.

Chị chỉ ra ba “nút thắt” cốt lõi: vốn – thị trường – thương hiệu, và kể lại việc giai đoạn đầu hầu như phải tự nghiên cứu, tự tìm tòi khi chưa có các chương trình hỗ trợ như OCOP hay hệ sinh thái đồng hành như hiện nay.

Thông điệp chị Lĩnh gửi tới người trẻ rất “doanh nghiệp”: đi đúng hướng, kiên trì, bắt đầu từ sản phẩm bản địa, nơi lợi thế cạnh tranh nằm ngay trong hiểu biết địa phương, làm nhỏ để kiểm soát rủi ro rồi mới mở rộng.

Nếu câu chuyện Bình Thuận cho thấy giá trị của chế biến và thương hiệu, thì trường hợp Hoàng Ngọc Vũ (Phó Giám đốc Công ty TNHH Đo đạc bản đồ Bảo Châu – chi nhánh Lạng Sơn, chủ Vườn ươm Đất Phật) lại nhấn mạnh một dạng “năng lực cạnh tranh” khác: làm chủ kỹ thuật – tiêu chuẩn – quy trình.

Năm 2022, anh Vũ đầu tư vườn ươm đầu tiên diện tích 1.000 m², có nhà màng và hệ thống khay ươm hiện đại. Nhưng khởi đầu không dễ: thiếu kinh nghiệm khiến tỷ lệ nảy mầm thấp, cây con còi cọc, tỷ lệ cây sống khi đưa vào bầu chỉ đạt 60–70%.

Thay vì bỏ cuộc, anh dành thời gian học hỏi, nghiên cứu tài liệu, thử nghiệm nhiều phương pháp để nâng chất lượng cây giống, và từng bước làm chủ kỹ thuật ươm giống hoàng đàn tuyết.

Anh Vũ cũng nhấn mạnh khởi nghiệp nông nghiệp không thể “một sớm một chiều”; cần tự chủ vốn, có lộ trình từ nhỏ đến lớn, và đặc biệt “đầu tư công sức để chinh phục tri thức” trước khi đầu tư tiền bạc.

Đặt trong hệ quy chiếu kinh tế doanh nghiệp, đây là bài học về quản trị vận hành và chất lượng: mọi cải tiến kỹ thuật đều dẫn đến một kết quả kinh tế cụ thể là giảm hao hụt, giảm chi phí, tăng tỷ lệ thành công và nâng uy tín thị trường.

“Gợi ý chiến lược” cho startup nông nghiệp: đi đường dài bằng mô hình kinh doanh

Tọa đàm hướng tới mục tiêu trang bị kỹ năng số, kỹ năng xây dựng mô hình sản xuất – kinh doanh gắn với nông nghiệp công nghệ cao, đồng thời tạo không gian để thanh niên học từ câu chuyện thực tiễn và định hình hướng đi phù hợp.

Từ những chia sẻ tại sự kiện, có thể rút ra vài “điểm tựa” quan trọng cho các doanh nghiệp trẻ: Làm rõ thị trường trước khi làm lớn: xác định khách hàng mục tiêu, kênh bán, tiêu chuẩn chất lượng ngay từ đầu; Đầu tư vào năng lực quản trị và thương hiệu: vì sản phẩm tốt cần câu chuyện tốt và cách tiếp cận đúng; Kiểm soát vốn theo lộ trình: đi từ quy mô nhỏ để hạn chế rủi ro, tối ưu dòng tiền; Tích lũy tri thức như một tài sản: kỹ thuật, dữ liệu canh tác, tiêu chuẩn vận hành… chính là “tài sản vô hình” tạo khác biệt dài hạn.

BTC chương trình và các chuyên gia tham dự tọa đàm

Với nền nông nghiệp đang chuyển dịch sang kinh tế xanh, kinh tế số, câu hỏi quan trọng không còn là “có nên khởi nghiệp nông nghiệp hay không”, mà là: khởi nghiệp bằng mô hình kinh doanh nào, dựa trên công nghệ gì, và cách nào để đi đường dài bền vững.