Startup Việt bước vào cuộc đua mới sau Nghị quyết 86: 5 kỳ lân có còn xa?

Startup Việt bước vào cuộc đua mới sau Nghị quyết 86: 5 kỳ lân có còn xa?

Việt Nam đang đứng trước một giai đoạn tăng tốc mới của hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo. Sau hơn một thập kỷ hình thành và phát triển, cả nước hiện có hơn 4.000 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, 2 kỳ lân công nghệ cùng hàng chục doanh nghiệp tiệm cận ngưỡng tỷ USD. Quy mô ngày càng mở rộng của hệ sinh thái cho thấy khởi nghiệp sáng tạo không còn là câu chuyện của một nhóm nhỏ doanh nhân công nghệ, mà đang trở thành một cấu phần quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế quốc gia.

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, bài học từ Israel, Hàn Quốc hay Singapore cho thấy quốc gia nào xây dựng được văn hóa đổi mới sáng tạo mạnh mẽ, nuôi dưỡng tinh thần khởi nghiệp rộng khắp và đặt khoa học - công nghệ vào trung tâm phát triển, quốc gia đó có cơ hội bứt lên nhanh hơn. Việt Nam dường như đang chọn đúng hướng đi này khi chính thức ban hành Nghị quyết số 86/NQ-CP ngày 5/4/2026 về Chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo.

Điểm đáng chú ý của chiến lược không chỉ nằm ở các chỉ tiêu tham vọng, mà ở cách tiếp cận mới: xem khởi nghiệp sáng tạo là nền tảng để giải phóng tiềm năng xã hội, nâng cao năng lực tự chủ công nghệ và tạo động lực tăng trưởng nhanh, bền vững trong kỷ nguyên số. Theo định nghĩa được nêu trong chiến lược, “quốc gia khởi nghiệp sáng tạo” là quốc gia mà mọi công dân đều có khát vọng và có thể khởi nghiệp bằng sự sáng tạo trong mọi lĩnh vực, trên nền tảng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Mục tiêu 2030: 5 kỳ lân, 10.000 startup, vốn mạo hiểm 1,5 tỷ USD

Giai đoạn đến năm 2030, Chính phủ đặt ra loạt mục tiêu rất cụ thể. Đáng chú ý nhất là phát triển tối thiểu 10.000 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, hình thành ít nhất 5 startup được định giá từ 1 tỷ USD trở lên và đưa quy mô thị trường vốn đầu tư mạo hiểm đạt 1,5 tỷ USD. Đây là bước nhảy vọt nếu đặt trong tương quan với thực trạng hiện nay của hệ sinh thái startup Việt.

Không dừng ở số lượng doanh nghiệp, chiến lược còn đặt mục tiêu số hóa sâu hoạt động kinh doanh và cải thiện môi trường khởi nghiệp trên diện rộng. Theo đó, 100% thủ tục hành chính thiết yếu về đăng ký doanh nghiệp sẽ được thực hiện trên môi trường số; 60% chủ thể kinh doanh sử dụng công cụ, nền tảng số trong kinh doanh; 40% sử dụng dịch vụ nền tảng số dùng chung. Cùng với đó, cả nước sẽ hình thành mạng lưới tối thiểu 300 không gian, trung tâm, cụm đổi mới sáng tạo.

Một trụ cột khác là giáo dục. Chiến lược yêu cầu 100% cơ sở giáo dục đại học và cơ sở giáo dục nghề nghiệp đưa nội dung đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp vào chương trình đào tạo. Điều này cho thấy định hướng phát triển startup không chỉ nhắm tới doanh nghiệp hiện hữu, mà còn đặt nền móng từ khâu đào tạo nhân lực cho tương lai.

Ở cấp độ quốc tế, Việt Nam cũng đặt mục tiêu cải thiện mạnh vị thế trên các bảng xếp hạng quan trọng: chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) vào nhóm 40 quốc gia hàng đầu thế giới, còn chỉ số hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo vào nhóm 45 nước dẫn đầu. Đây là thước đo không chỉ về số lượng startup, mà còn phản ánh chất lượng thể chế, hạ tầng, nguồn vốn và năng lực kết nối thị trường.

Tầm nhìn 2045: Việt Nam vào top 30 toàn cầu về đổi mới sáng tạo

Xa hơn, tầm nhìn đến năm 2045 cho thấy tham vọng lớn hơn nhiều. Chiến lược đặt mục tiêu Việt Nam thuộc nhóm 30 quốc gia dẫn đầu toàn cầu về đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp sáng tạo; có tối thiểu 100 doanh nghiệp khởi nghiệp được định giá từ 100 triệu USD trở lên; quy mô thị trường vốn đầu tư mạo hiểm đạt 10 tỷ USD.

Đáng chú ý, chiến lược còn đưa ra các chỉ số mang tính xã hội rất cụ thể: cứ 10 người dân có 1 người khởi nghiệp, 35 người dân có 1 doanh nghiệp và khoảng 5.000 người dân có 1 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo. Những con số này cho thấy mục tiêu của Việt Nam không chỉ là có thêm vài kỳ lân công nghệ, mà là hình thành một xã hội nơi tinh thần doanh chủ, đổi mới sáng tạo và chấp nhận thử nghiệm trở thành một phần của văn hóa phát triển.

Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, thách thức lớn nhất không nằm ở khẩu hiệu, mà ở năng lực tháo gỡ điểm nghẽn cho doanh nghiệp. Nghị quyết 86 vì thế nhấn mạnh hàng loạt nhóm giải pháp mang tính “mở đường”.

Trước hết là hoàn thiện thể chế và hành lang pháp lý theo hướng linh hoạt hơn cho đổi mới sáng tạo. Đây là điều mà cộng đồng startup chờ đợi nhiều năm qua. Từ cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), mô hình doanh nghiệp phù hợp với các nhà sáng lập nhỏ, đến quy trình phá sản rút gọn để doanh nhân có cơ hội tái khởi nghiệp, tất cả đều nhằm tạo ra một môi trường mà thất bại không đồng nghĩa với bị loại khỏi cuộc chơi. Tinh thần này rất quan trọng nếu Việt Nam muốn thúc đẩy một hệ sinh thái startup thực chất, thay vì chỉ tăng về số lượng đăng ký. Nội dung về cơ chế thí điểm, truyền thông thay đổi nhận thức và lan tỏa tinh thần dám nghĩ, dám làm cũng được nêu rõ trong chiến lược.

Tiếp đó là phát triển hệ sinh thái đồng bộ, từ hạ tầng vật chất đến nền tảng số và không gian sáng tạo cộng đồng. Chính phủ đặt mục tiêu xây dựng mạng lưới các trung tâm đổi mới sáng tạo, cơ sở dùng chung và cơ chế cho phép khai thác tài sản công sẵn có để hỗ trợ khởi nghiệp. Đây là hướng đi có thể giúp giảm đáng kể chi phí gia nhập thị trường cho startup, đặc biệt ở các địa phương ngoài Hà Nội và TP.HCM.

Một vấn đề mang tính sống còn khác là vốn. Startup Việt có thể nhiều, nhưng bài toán gọi vốn, đặc biệt ở giai đoạn tăng trưởng, vẫn là nút thắt lớn. Bởi vậy, chiến lược lần này nhấn mạnh phát triển thị trường vốn đầu tư mạo hiểm, thúc đẩy hình thành các quỹ từ trung ương đến địa phương, quỹ từ doanh nghiệp và trường đại học, cũng như các cơ chế hỗ trợ tài chính trực tiếp và bảo lãnh tín dụng dựa trên tài sản trí tuệ. Trong bối cảnh tài sản vô hình ngày càng trở thành nguồn lực chính của startup công nghệ, đây là tín hiệu quan trọng với cộng đồng doanh nghiệp sáng tạo. Các định hướng về quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia và vốn mồi địa phương cũng đã được nêu trong các báo cáo hệ sinh thái năm 2025.

Cuối cùng là hội nhập quốc tế. Một startup muốn trở thành kỳ lân không thể chỉ lớn trong phạm vi nội địa. Việc thu hút chuyên gia quốc tế, kết nối nhà đầu tư toàn cầu và đưa startup Việt tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị quốc tế sẽ quyết định khả năng đi xa của thế hệ doanh nghiệp mới. Thực tế, Việt Nam đã có những nền tảng ban đầu với các mạng lưới đổi mới sáng tạo tại 22 quốc gia và vùng lãnh thổ, cùng nhiều mạng lưới chuyên ngành trong các lĩnh vực chiến lược như AI, bán dẫn, công nghệ lượng tử hay an ninh mạng.