Tăng tỷ giá USD tăng doanh nghiệp "đuối sức" vì gánh nặng nhập khẩu

Tỷ giá USD/VND tăng nhanh trong thời gian qua đang gây áp lực lớn lên các doanh nghiệp, đặc biệt là nhóm có tỷ lệ nhập khẩu cao. Nhiều doanh nghiệp cho biết, để có 1 triệu USD nhập hàng, hiện họ phải chi tới 26,2 tỷ đồng thay vì 23,5 tỷ đồng như chỉ vài tháng trước. Đây là một mức chênh lệch đủ khiến kế hoạch kinh doanh bị đảo lộn, thậm chí ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận quý.

Tỷ giá tăng không chỉ là câu chuyện kế toán, mà là gánh nặng tài chính hiện hữu với các doanh nghiệp phải thanh toán bằng ngoại tệ. Trong bối cảnh căng thẳng thương mại và địa chính trị toàn cầu vẫn chưa hạ nhiệt, nhu cầu nhập khẩu nguyên vật liệu, thiết bị máy móc của Việt Nam vẫn ở mức cao. Đồng thời, chi phí logistics leo thang càng khiến áp lực lên tỷ giá thêm trầm trọng. Nhiều doanh nghiệp vì thế buộc phải chủ động tích trữ USD như một giải pháp phòng vệ, nhưng hành vi này lại càng siết thanh khoản, đẩy tỷ giá thị trường tự do tăng nhanh hơn tỷ giá ngân hàng.

Tăng tỷ giá USD tăng doanh nghiệp "đuối sức" vì gánh nặng nhập khẩu.

Thị trường ngoại tệ thời gian gần đây có nhiều biến động bất thường. Dù đồng USD toàn cầu có dấu hiệu suy yếu, nhưng USD/VND lại chịu áp lực tăng do nhiều yếu tố nội tại như cung cầu ngoại tệ mất cân đối, dòng vốn đầu tư gián tiếp rút khỏi thị trường mới nổi để quay về nơi có lãi suất cao hơn, cùng chính sách giữ lãi suất VND ở mức thấp nhằm hỗ trợ tăng trưởng kinh tế. Đây chính là thế khó mà chính sách tiền tệ Việt Nam đang phải đối mặt.

Không ít doanh nghiệp xuất khẩu – vốn được cho là hưởng lợi khi tỷ giá tăng – cũng đang rơi vào thế khó. Lý do là phần lớn các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam đều phụ thuộc lớn vào nguyên vật liệu nhập khẩu, tỷ lệ lên tới 60-70% đầu vào. Tỷ giá USD tăng, chi phí đầu vào tăng theo, làm lợi nhuận thực tế bị bào mòn, thậm chí lỗ nếu không có chính sách giá linh hoạt.

Điều này thể hiện rõ trong báo cáo tài chính của nhiều doanh nghiệp niêm yết. Tổng công ty Dầu Việt Nam (PV Oil) là một ví dụ tiêu biểu: doanh thu tăng, chi phí bán hàng giảm, nhưng lợi nhuận sau thuế quý đầu năm 2025 lại giảm tới 89% do ảnh hưởng kép từ giá dầu sụt giảm và tỷ giá tăng mạnh.

Trong khi đó, Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) cũng ghi nhận lỗ tỷ giá gần 250 tỷ đồng chỉ trong một quý do đồng Yên Nhật tăng mạnh so với VND, dù hoạt động kinh doanh cốt lõi vẫn tăng trưởng.

Không dừng lại ở đó, tâm lý găm giữ ngoại tệ và vàng tiếp tục lan rộng trong khối doanh nghiệp và nhà đầu tư. Điều này khiến cung ngoại tệ trên thị trường giảm, đẩy tỷ giá tự do lên cao hơn so với ngân hàng. Chênh lệch mua bán USD giãn rộng, làm gia tăng chi phí cho các doanh nghiệp có nhu cầu ngoại tệ để nhập khẩu.

Theo các chuyên gia, nếu tình trạng này kéo dài, thị trường sẽ rơi vào vòng luẩn quẩn: tỷ giá tăng dẫn đến tích trữ USD, thanh khoản siết lại, tỷ giá lại càng tăng. Trong khi đó, áp lực điều hành tỷ giá với Ngân hàng Nhà nước ngày càng lớn, nhất là khi nhiều đồng tiền trong khu vực như Nhân dân tệ của Trung Quốc đang bị phá giá để hỗ trợ xuất khẩu. Nếu VND giữ giá, hàng hóa Việt Nam sẽ kém cạnh tranh, buộc nhà điều hành phải linh hoạt hơn trong chính sách tỷ giá nhằm bảo vệ năng lực xuất khẩu.

Từ góc độ chính sách vĩ mô, việc giữ ổn định tỷ giá hiện nay là bài toán nhiều biến số, trong đó có yếu tố cấu trúc nền kinh tế Việt Nam còn phụ thuộc nhập khẩu, dư địa điều hành lãi suất bị giới hạn, và môi trường kinh tế toàn cầu ngày càng khó đoán định. Bản cập nhật mới nhất của Ngân hàng Standard Chartered đã điều chỉnh dự báo tỷ giá USD/VND giữa năm lên mức 26.000 đồng, và cuối năm 2025 lên 25.700 đồng – cao hơn đáng kể so với dự báo trước.

Tại nhiều hội thảo doanh nghiệp gần đây, câu chuyện tỷ giá luôn là điểm nóng được bàn thảo sôi nổi. Ông Nguyễn Quốc Anh, Chủ tịch Hội Cao su Nhựa TP.HCM cảnh báo: “Nếu không kịp thời điều chỉnh chiến lược giá, doanh nghiệp rất dễ rơi vào thế khó. Sức mua trong nước chưa hồi phục, giá nhập khẩu lại tăng vì tỷ giá, chi phí tài chính đang là rào cản lớn với nhiều ngành sản xuất”.

Rõ ràng, trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đầy bất ổn, doanh nghiệp Việt không thể trông chờ vào tỷ giá như một đòn bẩy lợi nhuận. Thay vào đó, cần chủ động quản trị rủi ro tài chính, minh bạch hóa nguồn vốn, nâng cao khả năng dự báo thị trường và có chiến lược phòng vệ tỷ giá bài bản. Đồng thời, việc tiếp tục đàm phán thương mại hiệu quả từ phía Chính phủ và tăng cường dự trữ ngoại hối quốc gia sẽ là những yếu tố then chốt để duy trì ổn định kinh tế vĩ mô và bảo vệ doanh nghiệp trong cơn sóng lớn từ thị trường ngoại hối.