Sửa Luật Quy hoạch: Cần trao quyền thực chất cho chính quyền cấp xã

Tại phiên thảo luận ngày 28/5 trong khuôn khổ Kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XV, nhiều đại biểu Quốc hội đã bày tỏ sự đồng tình với Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quy hoạch, nhưng đồng thời chỉ ra một điểm yếu xuyên suốt – đó là vai trò và trách nhiệm của chính quyền cấp xã trong toàn bộ quá trình lập và thực hiện quy hoạch hiện vẫn bị coi nhẹ.

Đại biểu Nguyễn Tâm Hùng (Đoàn đại biểu Quốc hội Bà Rịa - Vũng Tàu). Ảnh: Quochoi.vn

Đại biểu Nguyễn Tâm Hùng (Đoàn đại biểu Quốc hội Bà Rịa - Vũng Tàu) nhận định: “Luật hiện hành và Dự thảo vẫn thiếu quy định cụ thể về vai trò, trách nhiệm và cơ chế của chính quyền cấp xã trong công tác quy hoạch.” Theo ông, điều này dẫn đến khoảng trống trong tổ chức thực thi, khi mà cấp xã – nơi trực tiếp quản lý hiện trạng sử dụng đất, dân cư, hạ tầng lại không được trao quyền tham gia một cách chính danh và hiệu quả vào quy trình quy hoạch.

Thực tế cho thấy, nhiều bất cập nảy sinh vì cấp xã không được tham vấn đầy đủ trong quá trình lập quy hoạch tỉnh, dẫn đến sự thiếu phù hợp giữa quy hoạch tổng thể và nhu cầu thực tiễn tại cơ sở. Đại biểu Hùng đề nghị cần bổ sung quy định bắt buộc UBND cấp xã tham gia cung cấp dữ liệu, đề xuất định hướng phát triển không gian, hạ tầng và dân cư. Điều này giúp đảm bảo tiếng nói của địa phương được phản ánh ngay từ đầu, thay vì "bổ sung sau khi đã phê duyệt", dễ gây lãng phí nguồn lực khi triển khai.

Ông Hùng nhấn mạnh, trong bối cảnh sáp nhập đơn vị hành chính và chuyển sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp, việc khẳng định rõ vai trò cấp xã trong hệ thống quy hoạch quốc gia là rất cần thiết. Cấp xã tuy không có quyền quyết định quy hoạch, nhưng lại giữ vai trò then chốt trong quản lý hiện trạng và phối hợp thực hiện.

Một điểm nghẽn khác được các đại biểu chỉ ra là việc phản hồi từ bộ, ngành cấp trung ương trong quá trình điều chỉnh quy hoạch vẫn diễn ra chậm chạp. Đại biểu Nguyễn Thị Nguyệt Thu (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Đắk Lắk) dẫn chứng: “Có những trường hợp địa phương xin ý kiến điều chỉnh quy hoạch cấp huyện phải chờ ba tháng để lấy ý kiến các bộ ngành chủ quản.” Điều này làm chậm tiến độ tổ chức các dự án đầu tư phát triển kinh tế - xã hội cấp địa phương.

Đại biểu Nguyễn Thị Nguyệt Thu (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Đắk Lắk). Ảnh: Quochoi.vn

Vì vậy, đại biểu đề nghị sửa đổi theo hướng: Các cơ quan được xin ý kiến phải có phản hồi bằng văn bản trong vòng 20 ngày kể từ khi nhận hồ sơ. Nếu không trả lời, thì được coi là đã đồng ý. Đây là cơ chế “mặc định chấp thuận” rất cần thiết để tránh tình trạng “xã chờ huyện, huyện chờ tỉnh, tỉnh chờ trung ương”.

Bên cạnh khâu lập và phản hồi quy hoạch, đại biểu Nguyễn Tâm Hùng đề xuất quy định rõ hơn về vai trò của UBND cấp xã trong việc triển khai kế hoạch thực hiện quy hoạch đã được phê duyệt. Cụ thể, cấp xã phải có trách nhiệm theo dõi tình hình sử dụng đất, đầu tư hạ tầng và báo cáo định kỳ lên cơ quan cấp tỉnh. Ngoài ra, chính quyền cấp xã cũng phải tổ chức truyền thông, phổ biến nội dung quy hoạch tới người dân – một khâu tưởng nhỏ nhưng lại vô cùng quan trọng để tạo sự đồng thuận xã hội và giám sát từ cơ sở.

Việc bổ sung cơ chế phản ánh, tiếp nhận kiến nghị từ người dân thông qua UBND cấp xã sẽ giúp phát hiện sớm các bất cập, đảm bảo quy hoạch không bị “cứng nhắc”, mà có thể điều chỉnh kịp thời theo thực tiễn.

Đại biểu Nguyệt Thu cũng cho rằng, Dự thảo Luật còn thiếu sự đồng bộ giữa các loại quy hoạch quốc gia. Hiện chỉ mới quy định rõ quy hoạch tổng thể quốc gia và quy hoạch không gian biển, quy hoạch sử dụng đất quốc gia, nhưng chưa đề cập đến quy hoạch ngành quốc gia. Trong khi đó, dự thảo lại giao Thủ tướng Chính phủ phê duyệt quy hoạch ngành. Điều này dễ gây chồng chéo và thiếu nhất quán.

Do đó, cần rà soát và chỉnh lý Dự thảo để đảm bảo hệ thống quy hoạch quốc gia vận hành theo một quy trình minh bạch, thống nhất từ trung ương đến địa phương, có cơ chế phối hợp, phản hồi rõ ràng giữa cơ quan lập quy hoạch, hội đồng thẩm định và các cơ quan phê duyệt.