Starlink lên giá giữa chiến sự Iran, Lầu Năm Góc vào thế khó

Khi các máy bay không người lái cảm tử của Mỹ dùng mạng Starlink của Elon Musk bắt đầu phát huy hiệu quả rõ rệt trong cuộc chiến với Iran, lãnh đạo SpaceX đi đến một kết luận: Lầu Năm Góc phải trả nhiều tiền hơn để tiếp cận mạng vệ tinh của họ.

Chỉ vài tuần sau khi Mỹ phát động chiến dịch quân sự tại Iran, lãnh đạo SpaceX đã gặp các quan chức Bộ Quốc phòng và lập luận rằng quân đội mới chỉ trả khoảng 5.000 đô la cho mỗi thiết bị đầu cuối, trong khi thực tế đang dùng gói dịch vụ cao cấp trị giá gần 25.000 đô la, theo hai nguồn tin am hiểu sự việc và các tài liệu Lầu Năm Góc mà Reuters tiếp cận.

Bất đồng về việc dùng Starlink trên máy bay không người lái cảm tử LUCAS – vốn là mẫu UAV giá rẻ của Mỹ, tương tự Shahed của Iran – là một phần trong căng thẳng leo thang giữa SpaceX và Bộ Quốc phòng Mỹ về giá Starlink nhiều tháng qua. Theo hai nguồn tin, hai bên cũng tranh cãi về chi phí kế hoạch dùng công nghệ Starlink để cung cấp kết nối trực tiếp đến điện thoại di động cho người dân Iran. Trong bối cảnh đẩy mạnh chiến dịch quân sự ở Iran, Lầu Năm Góc cuối cùng chấp nhận mức giá mới do SpaceX đưa ra, gần gấp đôi chi phí ban đầu của mỗi máy bay LUCAS. Trước đó, cơ quan này chỉ trả khoảng 30.000 đô la mỗi chiếc.

SpaceX không phản hồi đề nghị bình luận. Bộ Quốc phòng Mỹ cũng từ chối bình luận về thông tin Reuters cho biết SpaceX đã tăng giá, về quyết định chấp nhận mức phí này, cũng như kế hoạch cung cấp dịch vụ di động Starlink cho người dân Iran.

Trong một tuyên bố, một quan chức của Lầu Năm Góc cho biết Văn phòng Truyền thông Vệ tinh Thương mại, đơn vị phụ trách mua sắm các thiết bị đầu cuối, đang tìm thêm nhà cung cấp cạnh tranh. “Bộ Quốc phòng cam kết thúc đẩy môi trường cạnh tranh cho lĩnh vực truyền thông vệ tinh thương mại”, quan chức này nói.

Sau bài viết của Reuters, Elon Musk nói trên X rằng nội dung này là “sai sự thật” nhưng không giải thích thêm, đồng thời cho rằng Starlink dân sự đã bị dùng sai mục đích và trách nhiệm thuộc về “công ty”, không phải Lầu Năm Góc. Người phát ngôn của SpaceX chuyển câu hỏi tới Lầu Năm Góc. Trên X, người phát ngôn Lầu Năm Góc Sean Parnell cũng gọi báo cáo của Reuters là “sai”, không nêu chi tiết và khẳng định SpaceX “vẫn là một đối tác mạnh và có giá trị đối với Bộ Quốc phòng”.

Tuy vậy, hiện chưa có công ty nào đưa ra được giải pháp thay thế ngang tầm Starlink, hệ thống đã trở thành công cụ ngày càng quan trọng trong chiến tranh hiện đại kể từ sau cuộc chiến tổng lực giữa Nga và Ukraine từ năm 2022. Mạng vệ tinh này có vùng phủ sóng toàn cầu, hỗ trợ liên lạc trên chiến trường và nhắm mục tiêu chính xác ngay cả ở những khu vực xa xôi. Với khoảng 10.000 vệ tinh, chòm sao Starlink của SpaceX chiếm hơn 60% tổng số vệ tinh đang hoạt động trên quỹ đạo, bỏ xa các hệ thống mà những công ty khác như OneWeb và Amazon Leo đang phát triển.

Rủi ro của việc phụ thuộc vào Starlink bộc lộ rõ lần đầu trong chiến sự Ukraine. Reuters trước đó đưa tin rằng năm 2022, tỷ phú Elon Musk đã ra lệnh ngắt dịch vụ tại một số khu vực khi lực lượng Ukraine áp sát vị trí của Nga, làm gián đoạn một đợt phản công quan trọng. Gần đây hơn, các cuộc thử nghiệm của Hải quân Mỹ cũng bị ảnh hưởng vào mùa hè năm ngoái, khi sự cố mất kết nối toàn cầu của Starlink cắt đứt liên lạc với các tàu quân sự không người lái, khiến chúng trôi dạt trên biển.

So với các nhà thầu quốc phòng truyền thống, SpaceX có sức ảnh hưởng lớn hơn với Lầu Năm Góc nhờ thị trường thương mại rộng của Starlink, bên cạnh mảng phóng tên lửa và trí tuệ nhân tạo, theo Clayton Swope, chuyên gia cao cấp tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế. Hồ sơ gửi SEC cho thấy khoảng 20% doanh thu của SpaceX đến từ chính phủ Mỹ. Theo Swope, SpaceX “chắc chắn đang nắm thế thượng phong trước chính phủ Mỹ”.

Ngay từ đầu cuộc chiến với Iran, Starlink đã giữ vai trò then chốt trong các hoạt động quân sự của Mỹ. Trong giai đoạn thử nghiệm và triển khai ban đầu, hệ thống này hỗ trợ nhiều khí tài, từ UAV tấn công như LUCAS đến tàu mặt nước không người lái phục vụ giám sát hàng hải và tác chiến. Theo một nguồn tin am hiểu sự việc, khi Mỹ mở chiến dịch ném bom, các thiết bị đầu cuối Starshield đã được triển khai trên hơn một chục hệ thống máy bay không người lái.

Tuy nhiên, căng thẳng giữa Lầu Năm Góc và SpaceX nhanh chóng bùng lên sau khi Mỹ mở màn chiến sự tại Iran ngày 28/2. Ngày 1/3, Elon Musk viết trên X, dưới một bài đăng có hình UAV LUCAS và nhận định nó “dường như có tích hợp thiết bị đầu cuối Starlink”, rằng việc dùng thiết bị đầu cuối cho hệ thống vũ khí là vi phạm điều khoản dịch vụ thương mại của Starlink và sẽ bị ngắt khi phát hiện. Musk nói thêm rằng có một mạng riêng mang tên Starshield, do chính phủ Mỹ vận hành.

Một quan chức Lầu Năm Góc, trong một tuyên bố với Reuters, đã phủ nhận bất kỳ vi phạm nào đối với thỏa thuận của họ với SpaceX.

Trong những ngày sau đó, lãnh đạo SpaceX gặp các quan chức Lầu Năm Góc và cho rằng quân đội đang trả quá thấp cho dịch vụ này.

Một nguồn tin cho biết dù Lầu Năm Góc ban đầu chấp nhận mức phí cao hơn cho các kết nối Wi-Fi vệ tinh dùng cho UAV tấn công, nhiều quan chức cấp cao, trong đó có Thứ trưởng Quốc phòng Steve Feinberg, vẫn không thoải mái với thỏa thuận này. Trong thời gian ngừng bắn hồi tháng Tư, các quan chức Lầu Năm Góc đã gặp Terrence O’Shaughnessy, cựu tướng không quân bốn sao hiện phụ trách mảng quốc phòng của SpaceX, để rà soát lại giá.

Tuy nhiên, theo các tài liệu Lầu Năm Góc mà Reuters xem xét, cơ quan này đang cân nhắc mua thêm hơn 3.500 gói thuê bao thiết bị đầu cuối Starshield, trong đó có 100 gói hàng không giá cao. Thỏa thuận có thể mang về cho SpaceX hàng trăm triệu đô la doanh thu mỗi năm, dù Reuters chưa thể xác định liệu thỏa thuận đã hoàn tất hay mức giá cuối cùng đang được bàn tới là bao nhiêu.

Starlink cũng cho thấy vai trò quan trọng trong các hoạt động khác. Wall Street Journal từng đưa tin, sau khi chính quyền Tehran đàn áp các cuộc biểu tình hồi tháng 1 năm 2026, chính quyền Trump đã buôn lậu hơn 6.000 thiết bị đầu cuối Starlink để cung cấp internet cho người dân. Nhưng khi chiến sự leo thang, Tehran đã tịch thu các thiết bị này và triển khai gây nhiễu tại nhiều thành phố lớn, theo một nguồn tin am hiểu vấn đề. Trong vòng một tuần sau khi xung đột bùng phát, các quan chức Lầu Năm Góc đã bắt đầu thảo luận với SpaceX về dịch vụ kết nối trực tiếp tới điện thoại di động, theo hai nguồn tin. Công nghệ này, tương tự 5G, cho phép người dùng kết nối mà không cần thiết bị đầu cuối mặt đất.

Theo một nguồn tin và các tài liệu Lầu Năm Góc, SpaceX – công ty thu về 11,4 tỷ đô la doanh thu Starlink năm 2025 – đề xuất mức phí tới 500 triệu đô la để triển khai khả năng này, kèm phí vận hành hàng tháng 100 triệu đô la, khiến các quan chức quốc phòng lo ngại về giá.

Reuters chưa thể xác định liệu hai bên đã đạt thỏa thuận hay chưa.