Qũy nhà ở từ 5.000 tỷ đồng và tầm nhìn mới về nhà ở, ai sẽ hưởng lợi?

Trong bối cảnh thị trường bất động sản luôn biến động và nhu cầu về nhà ở, đặc biệt là nhà ở cho người thu nhập thấp, cán bộ, công chức vẫn còn rất lớn, Bộ Xây dựng vừa mới đề xuất quan trọng: thành lập Quỹ nhà ở quốc gia. Dự thảo nghị định đang được lấy ý kiến, hướng tới một quỹ tài chính Nhà nước ngoài ngân sách với quy mô vốn điều lệ ban đầu tối thiểu 5.000 tỷ đồng, dự kiến tăng lên 10.000 tỷ đồng sau ba năm hoạt động theo mô hình doanh nghiệp 100% vốn công, hứa hẹn tạo ra những chuyển biến tích cực cho thị trường nhà ở Việt Nam.

Theo dự thảo nghị định, Quỹ nhà ở quốc gia sẽ là một quỹ tài chính Nhà nước ngoài ngân sách, có đầy đủ tư cách pháp nhân, con dấu và tài khoản riêng, có thể mở tại Kho bạc Nhà nước hoặc ngân hàng thương mại. Mô hình hoạt động được đề xuất là doanh nghiệp 100% vốn nhà nước, do Chính phủ thành lập ở cấp Trung ương và UBND cấp tỉnh thành lập ở địa phương. Cơ quan chuyên môn sẽ được giao nhiệm vụ quản lý quỹ tại mỗi cấp, đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong vận hành.

Bộ Xây dựng vừa mới có đề xuất lập Quỹ nhà ở quốc gia 5.000 tỷ, tăng lên 10.000 tỷ sau ba năm (Ảnh: Phan Chính)

Điểm đáng chú ý trong đề xuất về nguồn vốn là quỹ trung ương sẽ có vốn điều lệ ban đầu tối thiểu 5.000 tỷ đồng, được cấp trực tiếp từ ngân sách trung ương. Sau ba năm kể từ khi thành lập, con số này dự kiến sẽ tăng lên tối thiểu 10.000 tỷ đồng. Ngoài nguồn cấp từ ngân sách, quỹ còn có khả năng tiếp nhận đóng góp tự nguyện từ các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước, cùng các nguồn huy động hợp pháp khác. Đặc biệt, nguồn bổ sung vốn còn có thể đến từ khoản thu khi bán nhà ở thuộc tài sản công do cơ quan Trung ương quản lý, hoặc từ các hoạt động, tài sản khác thuộc sở hữu của quỹ.

Tương tự, quỹ ở cấp địa phương cũng sẽ được ngân sách địa phương cấp vốn điều lệ ban đầu. Để tăng cường nguồn lực, các địa phương có thể trích từ nguồn thu tương đương giá trị quỹ đất đã đầu tư hạ tầng để phát triển nhà ở xã hội, hoặc từ nguồn thu bán nhà công, đấu giá quyền sử dụng đất. Tỷ lệ trích nộp vào quỹ sẽ do UBND cấp tỉnh quyết định, tạo sự linh hoạt phù hợp với điều kiện và tiềm lực của từng địa phương. Nguồn vốn đa dạng này cho thấy sự quyết tâm của Chính phủ trong việc tạo ra một cơ chế tài chính bền vững để giải quyết bài toán nhà ở.

Quỹ nhà ở quốc gia được kỳ vọng sẽ tập trung đầu tư xây dựng các dự án nhà ở xã hội độc lập hoặc các dự án đồng bộ cả hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội, phục vụ chủ yếu cho mục đích cho thuê. Đây là một hướng đi quan trọng, giúp nhiều đối tượng có thể tiếp cận nhà ở mà không cần phải chi trả một khoản tiền lớn để mua, phù hợp với xu hướng phát triển nhà ở tại nhiều quốc gia tiên tiến.

Bộ Xây dựng cũng đề xuất cho phép quỹ được mua lại nhà ở xã hội do tư nhân xây dựng hoặc tiếp nhận nhà công để cải tạo, chuyển đổi công năng làm nhà ở cho thuê. Điều này không chỉ giúp tận dụng tối đa các nguồn lực sẵn có mà còn khuyến khích sự tham gia của khu vực tư nhân vào phát triển nhà ở xã hội.

Để đảm bảo hiệu quả đầu tư, thời gian đầu tư dự án được giới hạn. Cụ thể, các dự án nhà ở xã hội độc lập phải hoàn thành trong tối đa 5 năm, còn các dự án có hạ tầng đồng bộ không quá 7 năm. Điều này nhằm tránh tình trạng kéo dài dự án, gây lãng phí nguồn lực và không đáp ứng kịp thời nhu cầu nhà ở.

Các nhóm đối tượng được thuê nhà từ quỹ sẽ bao gồm người thu nhập thấp đáp ứng điều kiện theo quy định pháp luật về nhà ở, cùng với cán bộ, công chức, viên chức và người lao động chưa có nhà hoặc gặp khó khăn về chỗ ở. Việc xác định rõ đối tượng thụ hưởng giúp quỹ tập trung nguồn lực vào đúng nhóm đối tượng cần thiết nhất, phát huy tối đa ý nghĩa xã hội của quỹ.

Việc Thủ tướng đã yêu cầu Bộ Xây dựng lập Quỹ nhà ở quốc gia trong tháng 6 vừa qua cho thấy sự ưu tiên của Chính phủ đối với vấn đề nhà ở xã hội. Theo đại diện Bộ Xây dựng, mục đích chủ yếu của quỹ là đầu tư nhà xã hội cho thuê, nhằm giúp nhiều người hơn được tiếp cận nhà ở