Lãnh đạo các nước Asian đã thông qua Tuyên bố về việc Timor Leste xin gia nhập ASEAN, ủng hộ về nguyên tắc kết nạp Timor Leste là thành viên thứ 11 của khối và trao quy chế quan sát viên cho nước này.
Các lãnh đạo giao Hội đồng Điều phối ASEAN xây dựng lộ trình gia nhập của Timor Leste để trình lên Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 42 xem xét, quyết định. Hội nghị cũng nhất trí bổ nhiệm ông Kao Kim Hourn làm Tổng Thư ký ASEAN nhiệm kỳ 2023-2027.
Phát biểu tại hội nghị sáng nay, Thủ tướng Phạm Minh Chính ủng hộ về nguyên tắc Timor Leste gia nhập ASEAN theo các quy trình thủ tục trong khối.
Timor-Leste đã giành độc lập vào năm 1999, và được Liên Hợp Quốc chính thức công nhận vào năm 2002, trở thành quốc gia trẻ nhất châu Á. Nước này ngay sau đó đã bắt đầu tiến trình gia nhập ASEAN, nhưng đến năm 2011 mới chính thức gửi đơn xin gia nhập.
Sau khi giành chiến thắng quyết định trong cuộc bầu cử Tổng thống Timor Leste vào tháng 4 vừa qua, ông Jose Ramos-Horta thể hiện quyết tâm thực hiện kế hoạch đầy tham vọng nhằm giải cứu nền kinh tế đất nước và khôi phục sự ổn định chính trị. Tân Tổng thống cũng nhấn mạnh mục tiêu sớm gia nhập ASEAN.
Về an ninh và địa chính trị, là một quốc gia nhỏ được cấp quy chế thành viên ASEAN sẽ giúp Timor Leste ngăn ngừa các rủi ro an ninh thông qua các thỏa thuận an ninh tập thể, nâng cao vị thế của nước này trong quan hệ quốc tế. Ngoài những lý do về vị trí địa lý, giao lưu văn hóa và chính trị khu vực, việc gia nhập ASEAN cũng mang lại những lợi ích kinh tế lớn cho quốc gia này. Tư cách thành viên sẽ cho phép Timor-Leste tham gia vào nền kinh tế ASEAN đang phát triển mạnh mẽ, đồng thời tiếp cận với các quỹ phát triển quốc gia do ASEAN cung cấp để thu hẹp khoảng cách chênh lệch.
Khi chưa phải là thành viên của ASEAN nhưng Timor Leste đã có quan hệ kinh tế chặt chẽ với các nước ASEAN, đặc biệt là Indonesia, Singapore, Việt Nam, Malaysia và Thái Lan. ASEAN cũng tạo cơ hội cho Timor-Leste tham gia vào các hoạt động của khối như trở thành thành viên của Diễn đàn khu vực ASEAN vào năm 2005 và ký kết Hiệp ước thân thiện và hợp tác ASEAN vào năm 2007. Trong nỗ lực cải thiện hình ảnh quốc gia, Timor Leste cũng đã có những bước phát triển đáng khích lệ, với năng lực giải quyết bất đồng chính trị một cách hòa bình, được đánh giá là một quốc gia dân chủ và tự do.
Không có quy mô kinh tế lớn nhưng Timor-Leste có vị trí địa lý chiến lược quan trọng, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu giữa Mỹ và Trung Quốc. Do phụ thuộc rất nhiều vào nguồn thu từ dầu khí, quốc gia với 1,3 triệu dân này đang phải vật lộn với việc đa dạng hóa nền kinh tế và giảm tỷ lệ đói nghèo cao.
Ngân hàng Thế giới phân loại Timor Leste là nền kinh tế có thu nhập thấp, với GDP bình quân đầu người là 1.442 USD vào năm 2020. Khoảng 53% dân số sống với mức dưới 1,25 USD/ ngày. Quy mô kinh tế nhỏ khiến quá trình gia nhập của quốc gia này cũng khó khăn hơn khi một số thành viên ASEAN lo ngại Timor Leste sẽ tạo ra gánh nặng cho khu vực và làm chậm nỗ lực hiện thực hóa Cộng đồng Kinh tế ASEAN.
Theo Kế hoạch Phát triển Chiến lược của Timor-Leste 2011-2030, quốc gia này ‘theo đuổi tư cách thành viên ASEAN như một mục tiêu chính sách đối ngoại ưu tiên nhằm nâng cao lợi ích chiến lược lâu dài”. Đến nay quốc gia trẻ tuổi nhất châu Á đã đạt được mục tiêu, trở thành thành viên khối Asian sau 11 năm đệ đơn.
D.A (Tổng hợp)
