Quảng cáo, buôn bán thuốc lá điện tử vẫn phức tạp: Cần chế tài mạnh tay hơn

Nội dung trên được các đại biểu nêu tại Hội nghị phổ biến Nghị định số 371/2015/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 77/2013/NĐ-CP của Chính phủ, quy định chi tiết thi hành Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, tổ chức ngày 29/1 tại TP. Hồ Chí Minh.

Thông tin tại hội nghị, ông Lê Đình Bình, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), cho biết tình trạng buôn lậu, vận chuyển, tàng trữ, buôn bán thuốc lá nhập lậu, thuốc lá giả, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng vẫn còn diễn biến phức tạp. Giai đoạn 2014 – 2025, các lực lượng chức năng đã phát hiện, xử lý 79.459 vụ vi phạm; trong đó khởi tố, chuyển cơ quan điều tra 3.778 vụ, xử lý hành chính 68.408 vụ, với tổng số tiền phạt lên tới 480,5 tỷ đồng.

Quảng cáo, buôn bán thuốc lá điện tử vẫn phức tạp: Cần chế tài mạnh tay hơn

Theo ông Bình, công tác phát hiện và xử lý vi phạm hiện gặp nhiều khó khăn do các đối tượng sử dụng thủ đoạn chia nhỏ hàng hóa, ngụy trang tinh vi, lợi dụng dịch vụ bưu chính, chuyển phát nhanh, giao hàng thu tiền hộ để vận chuyển hàng cấm. Việc trà trộn thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng vào các bưu kiện, bưu phẩm khiến công tác kiểm tra, kiểm soát gặp không ít trở ngại.

Ở góc độ quản lý quảng cáo, ông Nguyễn Văn Hùng, Vụ Pháp chế (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), cho rằng các đối tượng vi phạm ngày càng sử dụng nhiều “chiêu trò” tinh vi nhằm né tránh sự kiểm soát của cơ quan chức năng. Phổ biến là quảng cáo trá hình dưới dạng sản phẩm công nghệ, đồ chơi, pod tinh dầu; sử dụng từ khóa lách luật, không nhắc trực tiếp đến “thuốc lá” nhưng hình ảnh, công dụng lại hướng tới hành vi sử dụng nicotine.

Hoạt động quảng cáo, mua bán còn diễn ra công khai trên mạng xã hội và sàn thương mại điện tử thông qua livestream, nhóm kín, seeding, KOL/influencer, gắn link chốt đơn qua inbox. Nhiều cơ sở không công khai địa chỉ kinh doanh, thường xuyên thay đổi tài khoản, giao hàng tận nơi, gây khó khăn cho việc truy vết và lập biên bản xử lý vi phạm tại hiện trường.

Mặc dù Chính phủ và các bộ, ngành đã nhiều lần chỉ đạo tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực quảng cáo thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, song thực tế cho thấy tình trạng rao bán, quảng cáo trực tuyến vẫn chưa được kiểm soát triệt để. Từ thực tiễn này, ông Nguyễn Văn Hùng đề xuất tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, trong đó nghiên cứu bổ sung đầy đủ các tên gọi của thuốc lá mới; đồng thời hoàn thiện mô hình tổ chức kiểm tra chuyên ngành cả về cơ sở pháp lý lẫn điều kiện thực thi.

Chia sẻ kinh nghiệm quốc tế, bà Nguyễn Hạnh Nguyên, đại diện Tổ chức HealthBridge Canada tại Việt Nam, dẫn chứng các mô hình quản lý hiệu quả tại Singapore, Thái Lan, Hồng Kông (Trung Quốc), đồng thời khuyến nghị Việt Nam cần đẩy mạnh truyền thông, giáo dục cộng đồng về nhận diện thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, tác hại và chế tài xử lý. Bên cạnh đó, cần tăng cường giáo dục trong trường học, khuyến khích người dân tham gia giám sát, báo cáo vi phạm, đặc biệt là trên không gian mạng.

Về mặt chính sách, bà Nguyên cho rằng cần sớm bổ sung các quy định cấm đối với các sản phẩm thuốc lá mới, tránh khoảng trống pháp lý, đồng thời tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm các hình thức quảng cáo trá hình theo khuyến nghị của các tổ chức quốc tế.

Thông tin thêm tại hội nghị, bà Đinh Thị Thu Thủy, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Y tế), cho biết Nghị định 371 sửa đổi Nghị định 77 là bước hoàn thiện quan trọng khi lần đầu thống nhất khái niệm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và thiết bị liên quan giữa Bộ Công Thương, Bộ Tài chính, Bộ Y tế và Bộ Tư pháp.

Việc định danh rõ ràng các sản phẩm này sẽ góp phần khắc phục khoảng trống pháp lý, ngăn chặn tình trạng doanh nghiệp thay đổi tên gọi, cấu tạo sản phẩm để né tránh quy định. Thời gian tới, Bộ Y tế sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành liên quan để hướng dẫn nhận diện sản phẩm, hỗ trợ lực lượng thực thi và nghiên cứu bổ sung các sản phẩm thuốc lá mới như shisha, sản phẩm ngậm, sản phẩm hít vào Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá sửa đổi.