Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng: Ưu tiên vốn ODA cho các dự án trọng điểm, hiệu quả cao

Sáng 17/6, tại trụ sở Chính phủ, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng chủ trì cuộc họp về tiến độ giải ngân vốn đầu tư công nguồn nước ngoài và các giải pháp tháo gỡ khó khăn, vướng mắc đối với các dự án sử dụng vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) và vốn vay ưu đãi nước ngoài.

Báo cáo tại cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương cho biết công tác huy động nguồn vốn ODA và vốn vay ưu đãi trong 6 tháng đầu năm 2026 ghi nhận những tín hiệu tích cực. Tổng giá trị các đề xuất khoản vay mới được cấp có thẩm quyền phê duyệt đạt khoảng 1,696 tỷ USD, đồng thời hoàn tất ký kết 3 hiệp định vay nước ngoài với tổng trị giá gần 586 triệu USD.

Tuy nhiên, tiến độ giải ngân vẫn là điểm nghẽn lớn. Tính đến ngày 15/6, tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công từ nguồn nước ngoài mới đạt 9,99% kế hoạch được giao. Mặc dù cao hơn cùng kỳ năm trước nhưng vẫn thấp đáng kể so với mặt bằng giải ngân chung của cả nước. Đáng chú ý, hiện vẫn còn một bộ, cơ quan trung ương và 13 địa phương chưa thực hiện giải ngân.

Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng: Ưu tiên vốn ODA cho các dự án trọng điểm, hiệu quả cao. Ảnh VGP

Theo Bộ Tài chính, nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc nhiều dự án chậm hoàn thành công tác giải phóng mặt bằng, đấu thầu và ký kết hợp đồng; quá trình chuẩn bị đầu tư kéo dài; sự khác biệt giữa quy định trong nước với yêu cầu của các nhà tài trợ; cùng với đó là việc xây dựng kế hoạch vốn tại một số cơ quan, địa phương chưa sát thực tiễn.

Phát biểu tại cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương nhấn mạnh tiến độ giải ngân phụ thuộc trực tiếp vào khả năng triển khai thực tế của các chủ đầu tư, bộ, ngành và địa phương. Chỉ khi các khâu chuẩn bị, thực hiện và nghiệm thu dự án được đẩy nhanh, tỷ lệ giải ngân mới có thể được cải thiện một cách thực chất.

Kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng cho rằng kết quả giải ngân nguồn vốn ODA và vốn vay ưu đãi nước ngoài hiện nay vẫn chưa đáp ứng yêu cầu, dù Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đã ban hành nhiều chỉ đạo quyết liệt trong thời gian qua.

Theo Phó Thủ tướng, trong bối cảnh Việt Nam đang phấn đấu đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức cao, việc phát huy hiệu quả các động lực truyền thống gồm đầu tư, xuất khẩu và tiêu dùng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Trong đó, đầu tư công và nguồn vốn ODA tiếp tục là một trong những nguồn lực cần được khai thác hiệu quả.

Đáng chú ý, Phó Thủ tướng lưu ý Việt Nam hiện đã bước sang giai đoạn "tốt nghiệp ODA", khi nhiều khoản vay không còn mang tính ưu đãi cao như trước mà chủ yếu được thực hiện theo cơ chế đàm phán với lãi suất và điều kiện thương mại hơn. Vì vậy, việc lựa chọn, sử dụng và giải ngân nguồn vốn này cần được tiếp cận theo tư duy mới.

"Chúng ta phải thay đổi cách tiếp cận đối với nguồn vốn ODA, các dự án vay nước ngoài, không thể tiếp tục thực hiện theo phương thức truyền thống như trước đây", Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Đối với các dự án đang triển khai, Phó Thủ tướng yêu cầu cơ quan chủ quản và chủ đầu tư tập trung giải quyết dứt điểm công tác giải phóng mặt bằng để tạo điều kiện thi công. Người đứng đầu phải chịu trách nhiệm toàn diện trước Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ về tiến độ thực hiện dự án.

Với các dự án mới, Phó Thủ tướng yêu cầu công tác giải phóng mặt bằng cần được triển khai song song hoặc hoàn thành trước quá trình đàm phán, ký kết hiệp định vay. Trường hợp cần thiết, có thể nghiên cứu tách hợp phần giải phóng mặt bằng khỏi dự án sử dụng vốn vay nước ngoài nhằm rút ngắn thời gian triển khai.

Đối với Bộ Tài chính, Phó Thủ tướng yêu cầu khi xem xét các đề xuất vay ODA phải đặc biệt chú trọng chất lượng và hiệu quả khoản vay, đánh giá đầy đủ hiệu quả kinh tế - tài chính của dự án gắn với lãi suất và các chi phí liên quan.

"Phải tập trung ưu tiên nguồn vốn ODA cho các dự án lớn, các khoản vay lớn và các khoản vay hỗ trợ ngân sách", Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng chỉ đạo.

Bên cạnh đó, Bộ Tài chính được giao rà soát nhu cầu điều chỉnh kế hoạch vốn năm 2026 của các bộ, ngành và địa phương để tham mưu điều chuyển vốn từ các dự án chậm giải ngân sang những dự án có nhu cầu và khả năng hấp thụ vốn tốt hơn.

Phó Thủ tướng cũng yêu cầu Bộ Tài chính chủ trì rà soát toàn diện các quy định pháp luật liên quan đến đầu tư công, ngân sách nhà nước, tiếp nhận và sử dụng vốn ODA nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế đang ảnh hưởng đến tiến độ triển khai dự án, đặc biệt là những vấn đề liên quan đến đấu thầu, lựa chọn tư vấn và xác định nghĩa vụ thuế.

Cùng với đó, Bộ Tài chính phối hợp với Bộ Ngoại giao chủ động nắm bắt các khó khăn, vướng mắc từ phía nhà tài trợ nước ngoài để kịp thời xử lý hoặc báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét giải quyết. Các nội dung vượt thẩm quyền phải được tổng hợp, báo cáo Thủ tướng Chính phủ trước ngày 26/6.

Phó Thủ tướng cũng yêu cầu Bộ Tài chính phối hợp với Văn phòng Chính phủ tham mưu ban hành công điện chỉ đạo các địa phương đẩy mạnh giải ngân vốn ODA chậm nhất trước ngày 20/6; đồng thời đề nghị các bộ, ngành và địa phương quyết liệt thực hiện các giải pháp thúc đẩy đầu tư công, bảo đảm sử dụng hiệu quả nguồn vốn vay nước ngoài phục vụ mục tiêu tăng trưởng và phát triển kinh tế - xã hội.