Phê duyệt Đề án đào tạo nhân lực ngành tiêu chuẩn đo lường chất lượng

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đã ký Quyết định số 1202/QĐ-TTg phê duyệt Đề án đào tạo, phát triển nguồn nhân lực lĩnh vực tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng đến năm 2030, tạo cơ sở nâng cao chất lượng nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng không còn là câu chuyện kỹ thuật thuần túy. Đó là công cụ quản lý nhà nước, nền tảng của năng suất, điều kiện để doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng và cũng là “ngôn ngữ chung” của thương mại quốc tế.

Trong nền kinh tế hiện đại, chất lượng sản phẩm không chỉ được quyết định bởi dây chuyền sản xuất, nguyên liệu đầu vào hay năng lực quản trị của doanh nghiệp. Đằng sau mỗi mặt hàng đủ sức cạnh tranh và vươn ra thị trường quốc tế là cả một hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, đo lường, thử nghiệm, chứng nhận, công nhận và kiểm soát chất lượng. Tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng vì thế không còn là câu chuyện kỹ thuật thuần túy, mà là công cụ quản lý nhà nước, nền tảng của năng suất và là “ngôn ngữ chung” của thương mại quốc tế.

Tuy nhiên, hệ thống ấy chỉ vận hành hiệu quả khi có đội ngũ đủ năng lực để xây dựng, áp dụng, đánh giá và hỗ trợ doanh nghiệp. Thực tế trong nhiều năm qua, nguồn nhân lực này đã từng bước hình thành trong các cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức kỹ thuật, cơ sở đào tạo, doanh nghiệp và tổ chức đánh giá sự phù hợp. Đội ngũ này đã góp phần xây dựng tiêu chuẩn, quản lý đo lường, kiểm soát chất lượng sản phẩm, hàng hóa; đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng suất, chất lượng và hội nhập quốc tế.

Mặc dù vậy, trước yêu cầu phát triển mới, những hạn chế cũng bộc lộ rõ hơn. Năng lực giữa các nhóm nhân lực chưa đồng đều; hoạt động đào tạo còn phân tán; chương trình, tài liệu chưa thật sự thống nhất; chưa có khung năng lực chung để xác định từng vị trí cần biết gì, làm được gì và được đánh giá ra sao. Khâu yếu nhất hiện nay là đội ngũ chuyên gia chuyên sâu, có khả năng tham gia hoạt động tiêu chuẩn hóa, đo lường, đánh giá sự phù hợp ở cấp khu vực và quốc tế vẫn còn thiếu.

Thời gian qua, ngành tiêu chuẩn đo lường chất lượng đã quan tâm xây dựng các nền tảng công nghệ để phục vụ giải quyết các nhiệm vụ do Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Bộ KH&CN giao.

Yêu cầu này càng cấp thiết khi doanh nghiệp phải thích ứng nhanh với các yêu cầu mới về xanh hóa, số hóa, phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc, hộ chiếu số sản phẩm và các hàng rào kỹ thuật trong thương mại. Trong bối cảnh đó, nhân lực tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng không chỉ cần vững chuyên môn, mà còn phải biết phân tích dữ liệu, quản trị rủi ro, ứng dụng công nghệ số, am hiểu thị trường và hỗ trợ doanh nghiệp xử lý những bài toán thực tiễn.

Điểm đáng chú ý của Đề án là hướng tới xây dựng một nền tảng phát triển năng lực có hệ thống. Đề án đặt ra yêu cầu dịch chuyển mạnh mẽ: Chuyển từ đào tạo theo nhu cầu trước mắt sang phát triển năng lực dài hạn; từ đào tạo rời rạc sang đào tạo có chuẩn; từ học để có chứng nhận sang học để làm được việc, giải quyết được vấn đề và tạo ra giá trị trong thực tiễn.

Đối với khu vực quản lý nhà nước, Đề án góp phần nâng cao năng lực cho đội ngũ trực tiếp tham mưu, xây dựng chính sách, thanh tra, kiểm tra, thực thi pháp luật và hướng dẫn chuyên môn. Đối với doanh nghiệp, Đề án có ý nghĩa thiết thực hơn nhiều so với một chương trình đào tạo thông thường. Việc hiểu rõ rào cản kỹ thuật giúp doanh nghiệp có thêm công cụ để giảm rủi ro, kiểm soát quá trình sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng yêu cầu của thị trường trong nước và quốc tế.

Đối với cơ sở giáo dục và người học, Đề án mở ra hướng tiếp cận mới đó là đưa kiến thức tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng vào đào tạo chính quy, nhất là ở các ngành kỹ thuật, công nghệ, kinh tế, quản trị, sản xuất và thương mại. Khi sinh viên được trang bị kiến thức nền này, thị trường lao động sẽ có thêm nguồn nhân lực có khả năng thích ứng nhanh hơn với yêu cầu của doanh nghiệp và nền kinh tế.

Đặc biệt, khi Việt Nam muốn tham gia sâu hơn vào quá trình xây dựng tiêu chuẩn quốc tế, mở rộng thừa nhận lẫn nhau, nâng cao năng lực công nhận và đánh giá sự phù hợp, đội ngũ chuyên gia phải có chuyên môn vững, ngoại ngữ tốt, kỹ năng hội nhập và tư duy quốc tế. Đây là điều kiện cốt lõi để Việt Nam không chỉ tiếp nhận tiêu chuẩn, mà từng bước tham gia đóng góp vào quá trình hình thành các chuẩn mực kỹ thuật trong khu vực và trên thế giới.

Tựu trung lại, Quyết định số 1202/QĐ-TTg tạo khuôn khổ để phát triển nguồn nhân lực cho toàn bộ hệ sinh thái tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng. Cách tiếp cận diện rộng này chứng minh phát triển nhân lực không phải nhiệm vụ riêng của một cơ quan hay một ngành hẹp mà là yêu cầu chung của nền kinh tế trong tiến trình nâng cao năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh.