Bảo hiểm Xã hội tự nguyện được triển khai và thực hiện từ năm 2008, đó là một chính sách mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, mở ra cơ hội cho tất cả người lao động trên mọi lĩnh vực có thể hưởng lương hưu. Trước đây, chỉ cán bộ, công chức, viên chức làm việc trong các cơ quan Nhà nước hoặc người lao động có hợp đồng tại các doanh nghiệp mới được tham gia BHXH để có quyền hưởng lương hưu khi hết tuổi lao động. Nhưng nhờ có BHXH tự nguyện, mọi công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi trở lên, không tham gia BHXH bắt buộc, đều có quyền tham gia BHXH tự nguyện.
Người tham gia BHXH tự nguyện sẽ được hưởng lương hưu hàng tháng và được cấp thẻ Bảo hiểm y tế miễn phí, đảm bảo cuộc sống và chăm sóc sức khỏe khi hết tuổi lao động. Trong trường hợp người tham gia qua đời, người thân sẽ được nhận chế độ tử tuất. BHXH tự nguyện thiết lập phương thức đóng linh hoạt, cho phép người tham gia lựa chọn mức đóng phù hợp với thu nhập của mình và có thể thay đổi mức đóng từ thấp lên mức cao hơn.
Nếu gặp rủi ro và giảm thu nhập, người tham gia có thể tạm ngừng đóng và được bảo lưu thời gian đóng để làm cơ sở cộng nối thời gian đóng sau đó. Đặc biệt, Nhà nước hỗ trợ tiền đóng theo tỷ lệ phần trăm trên mức đóng BHXH tự nguyện hàng tháng, bằng mức chuẩn hộ nghèo của khu vực nông thôn. Đối với người tham gia thuộc hộ nghèo, hỗ trợ là 30%; đối với người tham gia thuộc hộ cận nghèo, là 25%; và đối với các đối tượng khác, là 10%. Điều này giúp tạo điều kiện thuận lợi và khuyến khích mọi người tham gia vào BHXH tự nguyện, hỗ trợ cho một cuộc sống an ninh và ổn định hơn trong tương lai.
Tại Phú Thọ, với ước muốn có một tuổi già thoải mái mà không phải dựa vào sự giúp đỡ của con cháu, bà Hoàng Thị Nga, người sống tại phường Tiên Cát (thành phố Việt Trì), đã lựa chọn nghề buôn bán nhỏ tại nhà và tham gia đóng Bảo hiểm Xã hội tự nguyện trong suốt 15 năm. Bà Nga chia sẻ: "Mỗi tháng, tôi chi trích một phần thu nhập kinh doanh để đóng Bảo hiểm Xã hội tự nguyện, với hy vọng sẽ có một khoản lương hưu trong tương lai. Điều này giúp tôi tránh khỏi sự phụ thuộc vào con cháu và trở thành gánh nặng cho gia đình cũng như xã hội". Bà Nga được biết đến là một trong những người đầu tiên tham gia Bảo hiểm Xã hội tự nguyện từ năm 2008, với số tiền đóng hàng tháng là 490.000 đồng, không gây ảnh hưởng đáng kể đến mức sống của gia đình.
Tương tự như bà Nga, anh Đinh Trung Kiên ở khu 8, xã Xuân Viên (huyện Yên Lập) đã quyết định tham gia Bảo hiểm Xã hội tự nguyện như một biện pháp dự phòng cho tương lai. Anh Kiên nói: "Nhận được sự tư vấn từ cán bộ bưu điện, tôi đã hiểu rõ về lợi ích của Bảo hiểm Xã hội tự nguyện, và vì vậy tôi đã tham gia chương trình bảo hiểm này. Tôi mong muốn có một khoản lương hưu sau này, giúp cuộc sống của tôi ở tuổi già trở nên bền vững và không gặp phải sự phụ thuộc vào con cháu".
Tại Hậu Giang, chị Nguyễn Mỹ Ngân, cư dân ấp 2A, xã Vị Tân, thành phố Vị Thanh, đã quyết định tham gia Bảo hiểm Xã hội tự nguyện, coi đó như một biện pháp dự phòng cho tương lai. Chị Ngân chia sẻ: “Nhận được sự tư vấn, tôi đã hiểu rõ về lợi ích của BHXH tự nguyện, và vì thế, tôi đã tham gia loại hình bảo hiểm này. Tôi mong muốn có một khoản lương hưu sau này, để cuộc sống trở nên an nhàn, không phải phụ thuộc vào con cháu và trở thành gánh nặng cho gia đình cũng như xã hội”. Chị Ngân tham gia BHXH tự nguyện gần 3 năm, với mức đóng mỗi tháng là 297.000 đồng.
Bà Nguyễn Thị Rết, cư dân ấp 9, xã Vị Thắng, huyện Vị Thủy, cũng là một người tham gia tích cực vào BHXH tự nguyện, với hy vọng có một tuổi già thảnh thơi mà không phải dựa vào sự hỗ trợ từ con cháu. Bà Rết trước đây đã công tác tại Hội Liên hiệp Phụ nữ huyện, và tháng 10-2018, bà quyết định nghỉ hưu. Tuy nhiên, vì thời gian tham gia BHXH bắt buộc của bà mới chỉ là 13 năm 7 tháng, chưa đạt đủ điều kiện hưởng lương hưu theo quy định. Do đó, bà đã quyết định tham gia BHXH tự nguyện để đảm bảo an ninh tài chính cho tuổi già. Bà Rết, hiện đang là Phó Chủ tịch Hội Người mù, chất độc da cam, người khuyết tật và bảo vệ quyền trẻ em huyện Vị Thủy, không chỉ thực hiện tốt công tác vận động chăm sóc những người yếu thế mà còn tích cực tuyên truyền, khuyến khích mọi người tham gia BHXH tự nguyện và BHYT. 
Tại một buổi tuyên truyền, tư vấn, và đối thoại về chính sách Bảo hiểm Xã hội (BHXH) và Bảo hiểm Y tế (BHYT), do Bảo hiểm Xã hội Việt Nam và Liên minh Hợp tác xã (HTX) Việt Nam phối hợp tổ chức tại tỉnh Lai Châu, một người đàn ông tại hội trường đã nâng cao cánh tay và hồ hởi chia sẻ: “Tham gia BHXH tự nguyện rất tốt, gia đình tôi luôn tích cực hưởng ứng tham gia các hình thức BHXH, BHYT. Bản thân tôi cũng đang tham gia BHXH tự nguyện, việc này là tốt cho bản thân, có lương hưu sẽ bảo đảm cuộc sống khi về già” – Đó là chia sẻ của anh Nguyễn Xuân Trịnh (sinh năm 1985), người ở xã Bình Lư, huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu.
Anh Trịnh, một người đàn ông với nước da rám nắng, khuôn mặt cứng cỏi, đã nhớ lại và chân thành cảm ơn cán bộ tuyên truyền BHXH vì đã khuyến khích anh không nên rút toàn bộ BHXH một lần. Sau khi được tư vấn bởi cán bộ cơ quan BHXH, anh nhận ra lợi ích của việc tiếp tục tham gia BHXH tự nguyện và quyết định không hưởng trợ cấp BHXH một lần mà tiếp tục đóng BHXH tự nguyện.
Anh Trịnh đã làm việc cho Chi nhánh Viettel tại Lai Châu từ năm 2009, và đã đóng BHXH bắt buộc suốt gần 10 năm. Sau đó, anh nghỉ việc để trở thành lao động tự do. Khi xin nghỉ việc, anh đã đến cơ quan BHXH huyện Tam Đường để nộp đơn đề nghị giải quyết BHXH một lần, với hy vọng nhận được khoản tiền dự tính là khoảng 60 triệu đồng. Tuy nhiên, sau khi cán bộ BHXH tư vấn, anh nhận thấy rằng việc tiếp tục tham gia BHXH tự nguyện mang lại nhiều lợi ích hơn, bao gồm lương hưu đều đặn, thẻ BHYT giúp chi phí điều trị y tế, và nhiều quyền lợi khác.
Anh Trịnh chia sẻ: “Thấy được lợi ích là rất lớn, tôi tiếp tục đóng BHXH tự nguyện từ năm 2019 đến nay, mức đóng lựa chọn thấp nhất gần 300.000 đồng/tháng, với mong muốn về già có lương hưu trang trải cuộc sống, có thẻ BHYT vô cùng giá trị, bệnh tật có thể đến bất cứ lúc nào”.
Anh Trịnh cũng kể về gia đình của mình, với bố mẹ đã có lương hưu sau thời gian công tác trong nhà nước, và vợ là giáo viên. Anh nhấn mạnh tới những trường hợp hàng xóm gặp tai nạn và được quỹ BHYT thanh toán, làm cho anh thấy giá trị thực tế của việc tham gia BHXH tự nguyện. Với lợi ích và sự tin tưởng đã được tạo ra thông qua quá trình tư vấn, anh Trịnh đã quyết định tiếp tục vận động người dân trong bản tham gia BHXH tự nguyện sau hội nghị.
Được biết, anh Trịnh là một trong những trường hợp đại diện cho sự chuyển biến tích cực trong suy nghĩ của người dân về chính sách BHXH tự nguyện. Tục ngữ có câu: “Làm khi lành để dành khi đau”, hàm ý khuyên mỗi người lúc trẻ, có sức khỏe nên biết tiết kiệm, đề phòng rủi ro không may xảy ra trong cuộc sống hoặc khi hết tuổi lao động. Một trong những cách “để dành” thiết thực, mang lại lợi ích cho nhiều phía là tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH) tự nguyện.
Nhữ Anh
