Đề xuất tách nhà ở xã hội khỏi yếu tố thương mại
Phát biểu tại Hội thảo "Nhà ở xã hội: Bứt tốc nguồn cung, bảo đảm công bằng thụ hưởng" do Bộ Xây dựng và Báo Tiền phong tổ chức ngày 12/3, GS.TS Hoàng Văn Cường - Ủy viên Uỷ Ban Tài chính - Ngân sách của Quốc hội cho rằng chương trình phát triển nhà ở xã hội thời gian qua đã có những chuyển biến tích cực.
 |
| GS.TS Hoàng Văn Cường: Với nhóm thu nhập rất thấp, nên ưu tiên phát triển nhà ở xã hội cho thuê dài hạn. Nhà nước xác định đối tượng, xét duyệt và phân bổ (Ảnh: Báo Chính phủ). |
Theo ông, hơn 100.000 căn hoàn thành trong năm 2025, trong khi giai đoạn 2023-2024 chỉ đạt khoảng 40.000 - 50.000 căn mỗi năm, là sự cải thiện đáng ghi nhận. Tuy nhiên, lượng nhà ở xã hội hiện nay so với nhu cầu thực tế vẫn còn khoảng cách khá xa.
Ông cũng chỉ ra tình trạng “lệch pha” trong cơ cấu thị trường bất động sản khi phân khúc nhà cao cấp phát triển mạnh, trong khi phân khúc vừa túi tiền của người lao động và nhà ở xã hội lại thiếu.
Ngay trong lĩnh vực nhà ở xã hội cũng xuất hiện nghịch lý: có nơi xây xong người dân không đến ở, trong khi có nơi nhu cầu lớn nhưng lại không có dự án. Bên cạnh đó, có dự án cho thuê không ai thuê, có dự án để bán thì người cần lại không đủ điều kiện tiếp cận.
Về nguồn vốn, ông dẫn chứng gói tín dụng 120.000 tỷ đồng cho vay ưu đãi phát triển nhà xã hội, nhà ở công nhân (năm 2023) đã tăng lên 145.000 tỷ đồng (năm 2025), song thực tế giải ngân đến nay rất thấp. Trong khi đó, 145.000 tỷ đồng so với tổng dư nợ bất động sản khoảng 4,5 triệu tỷ đồng vẫn là quy mô nhỏ.
Theo GS.TS Hoàng Văn Cường, nguyên nhân sâu xa của tình trạng “lệch pha” là việc trộn lẫn giữa cơ chế thị trường và cơ chế phúc lợi Nhà nước. Ông cho rằng nhà ở xã hội là chính sách an sinh, do đó Nhà nước cần chủ động bằng các công cụ quản lý của Nhà nước thay vì hoàn toàn theo cơ chế thị trường.
Cần thay đổi tư duy chính sách nhà ở xã hội
Một vấn đề khác được đặt ra là phân bổ quỹ đất. Theo ông Cường, nhà ở xã hội thường nằm xa trung tâm đô thị do đất trung tâm được ưu tiên cho các dự án thương mại vì hiệu quả kinh tế cao hơn.
 |
| Khối nhà A2, A3 tại Khu nhà ở cho học sinh, sinh viên Pháp Vân- Tứ Hiệp sẽ được cải tạo, nâng cấp chuyển thành nhà ở xã hội. |
Tuy nhiên, người thu nhập thấp là nhóm phải di chuyển hằng ngày để làm việc, nên chi phí và thời gian đi lại có thể lớn hơn chi phí thuê nhà nếu nhà ở quá xa. Trên thế giới, nhà ở xã hội thường nằm trong cấu trúc đô thị chứ không bị đẩy ra rìa.
Do đó, ông đề xuất cần dành quỹ đất tốt, kể cả đất trung tâm, để phát triển nhà ở xã hội, đặc biệt là nhà cho thuê.
Về hạ tầng, nhà ở xã hội là chính sách của Nhà nước, nên Nhà nước cần đầu tư hạ tầng đồng bộ, kể cả hạ tầng bên trong dự án, thay vì chỉ đầu tư hạ tầng bên ngoài rồi giao phần còn lại cho doanh nghiệp.
Ông cũng đề xuất cần có một quỹ tài chính riêng cho nhà ở xã hội. Theo đó, khoản tiền tương đương 20% quỹ đất trong các dự án nhà thương mại hiện nay nên được tách riêng, không hòa chung vào ngân sách, mà dành trực tiếp cho phát triển nhà ở xã hội.
Theo quan điểm của ông, mục tiêu của chính sách nhà ở xã hội là bảo đảm chỗ ở cho người dân thu nhập thấp, không nhất thiết phải ai cũng sở hữu nhà. Đối với nhóm thu nhập rất thấp, nên ưu tiên phát triển nhà ở xã hội cho thuê dài hạn.
Trong mô hình này, Nhà nước xác định đối tượng, xét duyệt và phân bổ, còn doanh nghiệp đảm nhận nhiệm vụ xây dựng và vận hành theo tiêu chuẩn đặt ra.
Hướng tới mục tiêu 1 triệu căn nhà ở xã hội vào năm 2028
Tại hội thảo, thông tin từ đại diện Bộ Xây dựng cho biết, năm 2026, Chính phủ giao mục tiêu phát triển 158.700 căn nhà ở xã hội, tăng khoảng 1,5 lần so với năm 2025.
Hiện nay, quy mô 220 dự án đang triển khai với gần 215.000 căn đã vượt mức kế hoạch của năm nay. Riêng tháng 2 vừa qua, các địa phương đã khởi công thêm 28 dự án với quy mô khoảng 20.000 căn hộ, cho thấy tín hiệu tích cực của chương trình.
Để đẩy nhanh tiến độ và hướng tới mục tiêu hoàn thành 1 triệu căn nhà ở xã hội vào năm 2028, sớm hơn 2 năm so với kế hoạch ban đầu, Bộ Xây dựng sẽ triển khai 9 nhóm giải pháp trọng tâm.
Các giải pháp tập trung vào hoàn thiện cơ chế chính sách, tháo gỡ vướng mắc cho dự án, phối hợp với các bộ, ngành và địa phương theo sát tiến độ từng công trình, đồng thời yêu cầu các địa phương đưa chỉ tiêu phát triển nhà ở xã hội vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hằng năm.
Bên cạnh đó, Bộ Xây dựng yêu cầu các chủ đầu tư tập trung nguồn lực để hoàn thành các dự án đang khởi công ngay trong năm nay, đồng thời chuẩn bị quỹ đất sạch có vị trí thuận lợi, hạ tầng đồng bộ để phát triển thêm dự án mới.
Đáng chú ý, các dự án nhà ở xã hội sẽ được đưa vào nhóm "luồng xanh" về thủ tục hành chính, cho phép thực hiện song song nhiều quy trình nhằm cắt giảm tối thiểu 50% thời gian giải quyết thủ tục và chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.
Tiến độ triển khai chương trình sẽ được tổng hợp, báo cáo Thủ tướng định kỳ hằng tháng và hằng quý để kịp thời có giải pháp chỉ đạo, điều hành.
