Nhật Bản cân nhắc giảm mạnh thuế tiêu thụ đối với thực phẩm

Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae dự kiến thúc đẩy kế hoạch giảm thuế tiêu thụ đối với thực phẩm từ mức 8% hiện nay xuống còn 1% trong thời hạn hai năm, bắt đầu từ tháng 4 năm tới, một quan chức cấp cao của đảng cầm quyền cho biết ngày 30/7.

Chính phủ Nhật Bản dự kiến thúc đẩy kế hoạch giảm thuế tiêu thụ đối với thực phẩm

Động thái này được đưa ra trong bối cảnh tỷ lệ ủng hộ chính phủ của bà Takaichi giảm mạnh, trong khi các hộ gia đình Nhật Bản tiếp tục chịu sức ép do chi phí sinh hoạt tăng cao, đồng yên suy yếu và tác động từ cú sốc năng lượng liên quan tình hình xung đột tại Trung Đông.

Theo quan chức trên, tại cuộc họp với lãnh đạo đảng cầm quyền, bà Takaichi đã yêu cầu chuẩn bị phương án giảm thuế suất đối với thực phẩm xuống còn 1% trong hai năm, áp dụng từ tháng 4 năm sau.

Sau chỉ đạo của Thủ tướng, đảng Dân chủ Tự do (LDP) cầm quyền sẽ bắt đầu thảo luận tại ủy ban thuế của đảng nhằm tìm kiếm sự đồng thuận nội bộ.

Sau cuộc họp, Tổng Thư ký LDP Shunichi Suzuki cho biết Thủ tướng nhấn mạnh Chính phủ sẽ bảo đảm nguồn tài chính cho kế hoạch này mà không dựa vào phát hành nợ, đồng thời cho rằng phần thu thuế vượt dự toán có thể được sử dụng để hỗ trợ việc giảm thuế đối với thực phẩm.

Chính phủ Nhật Bản nhiều khả năng sẽ hoàn tất kế hoạch cắt giảm thuế tại cuộc họp nội các vào đầu tháng 8, trước khi trình dự luật liên quan lên Quốc hội trong kỳ họp mùa thu.

Thông tin trên đã góp phần đẩy lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 10 năm (JGB) tăng 5,5 điểm cơ bản lên 2,800% trong ngày 30/7, khi giới đầu tư đánh giá khả năng Chính phủ phải tăng phát hành nợ. Tác động đối với đồng yên được cho là không đáng kể, trong bối cảnh thị trường chờ kết quả cuộc họp chính sách của Ngân hàng Nhật Bản vào thứ Sáu.

Hiện Nhật Bản áp dụng thuế tiêu thụ 8% đối với thực phẩm và 10% đối với các hàng hóa, dịch vụ khác. Đây là nguồn thu quan trọng để trang trải chi phí phúc lợi xã hội ngày càng gia tăng trong bối cảnh dân số nước này già hóa nhanh.

Nếu được triển khai, đây sẽ là lần đầu tiên Nhật Bản giảm thuế suất thuế bán hàng kể từ khi sắc thuế này được áp dụng vào năm 1989.

Bà Takaichi từng giúp đảng cầm quyền giành thắng lợi lịch sử trong cuộc bầu cử tháng 2 với cam kết giảm gánh nặng chi phí sinh hoạt cho các hộ gia đình thông qua việc tạm dừng thuế bán hàng 8% đối với thực phẩm trong hai năm.

Sau nhiều tranh luận giữa đảng cầm quyền và các đảng đối lập, bà Takaichi quyết định lựa chọn phương án giảm thuế xuống 1% thay vì tạm dừng hoàn toàn, nhằm tránh kéo dài thời gian điều chỉnh hệ thống máy tính tiền để nhận diện mức thuế suất 0%.

Đây được xem là biện pháp tạm thời trước khi Nhật Bản triển khai hệ thống chi trả mới hướng tới các hộ gia đình có thu nhập thấp và trung bình, trong khuôn khổ các giải pháp nhằm giảm tác động của chi phí sinh hoạt tăng cao.

Đề xuất giảm thuế vấp phải sự phản đối ngay trong nội bộ đảng cầm quyền, do lo ngại tác động đối với tình hình tài chính vốn đang xấu đi của Nhật Bản, trong khi Chính phủ chưa làm rõ phương án bù đắp phần hụt thu ngân sách.

Trong ngân sách kỷ lục năm 2026 của Nhật Bản, trị giá 122 nghìn tỷ yên (746 tỷ USD), khoảng một phần tư được tài trợ thông qua phát hành nợ, trong khi gần 22% đến từ thuế tiêu thụ, nguồn thu thuế lớn nhất của nước này.

Bên cạnh đó, giới quan sát đặt câu hỏi liệu thuế suất có thể được nâng trở lại mức 8% vào năm 2029 hay không, thời điểm chỉ vài tháng sau cuộc bầu cử Thượng viện dự kiến diễn ra vào mùa hè năm 2028.

Một số nhà phân tích cảnh báo việc cắt giảm thuế có thể không giúp giảm đáng kể gánh nặng cho các hộ gia đình, bởi các doanh nghiệp vốn đang chịu sức ép chuyển chi phí nguyên vật liệu tăng cao sang người tiêu dùng có thể tận dụng cơ hội này để điều chỉnh giá bán.

Theo Giáo sư kinh tế danh dự Tsutomu Watanabe tại Đại học Tokyo, việc cắt giảm thuế cũng có thể làm gia tăng lạm phát khi sức mua của các hộ gia đình được cải thiện, qua đó đi ngược nỗ lực của Ngân hàng Nhật Bản trong việc kiềm chế áp lực giá cả. Ông Watanabe nhận định, chính sách tài khóa là yếu tố có thể khiến lạm phát tại Nhật Bản tăng quá mức.