Mường Hum và bài toán phát triển bền vững vùng dân tộc thiểu số Lào Cai

Sau quá trình sắp xếp, sáp nhập đơn vị hành chính, xã Mường Hum (tỉnh Lào Cai) không chỉ mở rộng không gian địa lý mà còn đứng trước yêu cầu tái cấu trúc toàn diện mô hình phát triển. Với đặc thù là địa bàn vùng cao, dân cư chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số, bài toán đặt ra cho Mường Hum không đơn thuần là tăng trưởng kinh tế, mà là phát triển bền vững, bao trùm, bảo đảm sinh kế lâu dài cho người dân. Trong bối cảnh đó, Nghị quyết số 02-NQ/ĐU ngày 11/8/2025 của Đảng ủy xã đã xác định mục tiêu xuyên suốt là phát triển kinh tế – xã hội bền vững, nâng cao đời sống nhân dân, trong đó Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2025–2030 giữ vai trò trụ cột.

Ruộng bậc thang trên cánh đồng Mường Hum (Ảnh: Sưu tầm).

Mường Hum sở hữu nhiều lợi thế về cảnh quan thiên nhiên, khí hậu và bản sắc văn hóa của các dân tộc Mông, Dao, Hà Nhì, Giáy. Tuy nhiên, những lợi thế này chỉ thực sự phát huy giá trị khi được đặt trong một cấu trúc phát triển hợp lý. Sau sáp nhập, việc quy hoạch lại không gian phát triển kinh tế – xã hội giúp địa phương khắc phục tình trạng manh mún, tạo điều kiện tích tụ đất đai, hình thành các vùng sản xuất tập trung. Đây chính là tiền đề để chuyển từ mô hình phát triển dựa vào hỗ trợ sang mô hình phát triển dựa vào nội lực và thị trường.

Từ góc nhìn kinh tế, Chương trình MTQG không chỉ cung cấp nguồn vốn đầu tư hạ tầng, mà quan trọng hơn là tạo ra “kỷ luật phát triển” cho các địa phương vùng cao. Tại Mường Hum, các dự án giao thông, điện, nước sinh hoạt, trường học, trạm y tế được triển khai đồng bộ đã góp phần cải thiện điều kiện sống, đồng thời mở ra dư địa cho sản xuất hàng hóa, dịch vụ và kết nối thị trường. Hạ tầng được cải thiện chính là điều kiện tiên quyết để thu hút nguồn lực xã hội và doanh nghiệp tham gia đầu tư vào khu vực nông thôn, miền núi.

Cây lê VH6 biểu tượng mới của nông nghiệp vùng cao Mường Hum (Ảnh: Bích Hợp)

Một trọng tâm của bài toán phát triển bền vững tại Mường Hum là tạo sinh kế ổn định cho đồng bào dân tộc thiểu số. Thông qua Chương trình MTQG, địa phương từng bước chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp theo hướng hàng hóa, ứng dụng khoa học kỹ thuật, gắn sản xuất với thị trường. Các mô hình trồng dược liệu, rau quả ôn đới, chăn nuôi đặc sản bản địa không chỉ giúp nâng cao thu nhập, mà còn giảm phụ thuộc vào khai thác tài nguyên tự nhiên, phù hợp với yêu cầu bảo vệ môi trường sinh thái.

Bên cạnh nông nghiệp, du lịch được xem là lĩnh vực có khả năng tạo giá trị gia tăng cao nếu được phát triển đúng hướng. Phiên chợ Mường Hum, ruộng bậc thang, bản làng truyền thống và các lễ hội dân gian là những “tài sản mềm” có sức hút lớn. Vấn đề đặt ra không phải là khai thác bao nhiêu, mà là khai thác như thế nào để vừa tạo sinh kế cho người dân, vừa bảo tồn được bản sắc văn hóa. Chương trình MTQG đã hỗ trợ địa phương trong việc bảo tồn, phục dựng các giá trị văn hóa truyền thống, tạo nền tảng cho phát triển du lịch cộng đồng – mô hình phù hợp với xu thế du lịch xanh và bền vững hiện nay.

Khởi công xây dựng nhà ký túc xá trường THCS & THPT Bát Xát tại xã Mường Hum (Ảnh: Trung Hiếu).

Từ góc độ hội nhập và phát triển doanh nghiệp, Mường Hum đang đứng trước cơ hội kết nối sâu hơn với thị trường thông qua các sản phẩm nông nghiệp đặc trưng, sản phẩm OCOP và dịch vụ du lịch cộng đồng. Khi hạ tầng từng bước được hoàn thiện, môi trường đầu tư – kinh doanh được cải thiện, địa phương có thể trở thành điểm đến tiềm năng cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã, start-up nông nghiệp, du lịch xanh – những lĩnh vực phù hợp với xu thế phát triển bền vững hiện nay.

Một yếu tố then chốt khác là phát triển nguồn nhân lực. Chương trình MTQG dành nguồn lực đáng kể cho giáo dục, đào tạo nghề và bồi dưỡng cán bộ cơ sở là người dân tộc thiểu số. Khi người dân được trang bị kiến thức, kỹ năng và tư duy kinh tế mới, họ không chỉ là đối tượng thụ hưởng chính sách mà còn trở thành chủ thể tham gia vào quá trình phát triển, tạo ra giá trị gia tăng cho địa phương.

Thác Rồng thuộc thôn Trung Hồ, xã Mường Hum (Ảnh: Trung Hiếu)

Tuy nhiên, thách thức đối với Mường Hum vẫn còn không nhỏ. Địa hình phức tạp, xuất phát điểm kinh tế thấp, trình độ sản xuất chưa đồng đều đòi hỏi sự quyết tâm cao của cả hệ thống chính trị và sự đồng hành của cộng đồng doanh nghiệp. Việc sử dụng hiệu quả nguồn vốn từ Chương trình MTQG, bảo đảm công khai, minh bạch và gắn với nhu cầu thực tiễn của người dân là yếu tố quyết định thành công.

Có thể khẳng định, sự chuyển mình của xã Mường Hum sau sáp nhập là minh chứng sinh động cho tính đúng đắn của chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính và hiệu quả của Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Khi Nghị quyết Đảng bộ xã được triển khai đồng bộ, quyết liệt, gắn chặt với các chương trình, chính sách của Trung ương và của tỉnh, Mường Hum có đầy đủ cơ sở để phát triển nhanh hơn, bền vững hơn, góp phần vào sự phát triển chung của tỉnh Lào Cai trong giai đoạn mới.