Bắt đầu từ tháng 5/2026, hàng loạt quy định mới trong lĩnh vực xuất nhập khẩu chính thức có hiệu lực, tập trung vào hoàn thiện cơ chế xác định xuất xứ hàng hóa và cải cách thủ tục hành chính. Đây được xem là bước điều chỉnh quan trọng nhằm nâng cao năng lực tận dụng các hiệp định thương mại tự do (FTA) của doanh nghiệp Việt Nam.
 |
Hoàn thiện quy định xuất xứ trong EVFTA, mở rộng cơ chế tự chứng nhận
Một trong những điểm đáng chú ý là việc Thông tư số 14/2026/TT-BCT của Bộ Công Thương, có hiệu lực từ ngày 10/5/2026, quy định chi tiết về quy tắc xuất xứ hàng hóa trong Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu (EVFTA).
Theo quy định mới, để được hưởng ưu đãi thuế quan, hàng hóa xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và EU phải đáp ứng đầy đủ yêu cầu về chứng từ chứng nhận xuất xứ. Doanh nghiệp có thể sử dụng Giấy chứng nhận xuất xứ hoặc chứng từ tự chứng nhận xuất xứ do nhà xuất khẩu đủ điều kiện phát hành.
Đáng chú ý, với các lô hàng có trị giá không quá 6.000 EUR, bất kỳ nhà xuất khẩu nào cũng có thể tự phát hành chứng từ chứng nhận xuất xứ. Cơ chế này giúp mở rộng quyền chủ động cho doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa khi tham gia thị trường EU.
Ở chiều ngược lại, hàng hóa xuất khẩu từ Việt Nam sang EU cũng được áp dụng linh hoạt giữa hình thức cấp C/O truyền thống và tự chứng nhận xuất xứ theo quy định hiện hành.
Tăng tính linh hoạt trong quy tắc xuất xứ ASEAN – Hàn Quốc
Cùng có hiệu lực từ ngày 1/5/2026, Thông tư số 49/2025/TT-BCT quy định quy tắc xuất xứ trong Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN – Hàn Quốc được triển khai với nhiều điểm mới theo hướng linh hoạt hơn.
Theo đó, doanh nghiệp có thể chủ động đề nghị cơ quan chức năng kiểm tra xuất xứ trước khi xuất khẩu. Kết quả kiểm tra này được công nhận như chứng từ hợp lệ để sử dụng cho các lô hàng tiếp theo, góp phần giảm thiểu rủi ro và tiết kiệm chi phí tuân thủ.
Bên cạnh đó, cơ quan quản lý được phép thực hiện kiểm tra thực tế khi cần thiết, đồng thời miễn thủ tục kiểm tra trước xuất khẩu đối với những mặt hàng có xuất xứ dễ nhận diện, qua đó rút ngắn thời gian xử lý.
Đẩy mạnh số hóa, rút ngắn thời gian cấp C/O
Việc cải cách thủ tục hành chính cũng được đẩy mạnh thông qua các điều chỉnh liên quan đến cấp Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa.
Từ ngày 1/5/2026, thủ tục cấp C/O ưu đãi mẫu AK được thực hiện theo Quyết định số 3361/QĐ-BCT với quy trình chuẩn gồm khai báo, kiểm tra, phê duyệt và trả kết quả. Hồ sơ yêu cầu gồm hóa đơn thương mại, tờ khai hải quan và tài liệu chứng minh quy trình sản xuất.
Điểm nổi bật là việc tăng cường thực hiện trên môi trường điện tử thông qua hệ thống eCoSys. Thời gian xử lý hồ sơ điện tử được rút xuống còn 6 giờ làm việc, so với 8 giờ đối với hồ sơ nộp trực tiếp và 24 giờ nếu gửi qua bưu điện.
Song song đó, từ ngày 10/5/2026, thủ tục cấp C/O ưu đãi mẫu EUR.1 cũng được sửa đổi theo Quyết định số 937/QĐ-BCT. Doanh nghiệp có thể nộp hồ sơ trực tuyến, trực tiếp hoặc qua bưu điện; đồng thời phải thực hiện đăng ký thương nhân lần đầu trên hệ thống eCoSys.
Sau khi tiếp nhận, cơ quan cấp C/O sẽ kiểm tra hồ sơ, yêu cầu bổ sung nếu cần, hoặc tiến hành kiểm tra thực tế tại cơ sở sản xuất trong trường hợp cần thiết trước khi quyết định cấp hoặc từ chối cấp C/O.
Rà soát, sửa đổi 36 thủ tục hành chính trong lĩnh vực xuất nhập khẩu
Đáng chú ý, Quyết định số 771/QĐ-BCT có hiệu lực từ ngày 1/5/2026 đã công bố danh mục 36 thủ tục hành chính được sửa đổi, bổ sung trong lĩnh vực xuất nhập khẩu.
Các thủ tục này chủ yếu liên quan đến cấp C/O ưu đãi và không ưu đãi theo nhiều hiệp định thương mại như ASEAN, RCEP, CPTPP, EVFTA… với các mẫu phổ biến như D, E, AK, AJ, AANZ, VJ, VC, VK, EUR.1, RCEP, CPTPP, AHK, cùng các thủ tục tự chứng nhận xuất xứ trong ASEAN.
Việc điều chỉnh này có ý nghĩa trực tiếp đối với hoạt động của doanh nghiệp, bởi C/O là căn cứ quan trọng để xác định xuất xứ hàng hóa, hưởng ưu đãi thuế quan và đáp ứng các yêu cầu kiểm soát trong thương mại quốc tế.
