Đề xuất sửa Luật Đấu thầu: Bỏ nhiều thủ tục, bổ sung hình thức lựa chọn nhà thầu mới

Bộ Tài chính đang lấy ý kiến đối với dự thảo Luật Đấu thầu (sửa đổi), nhằm tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý về lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư theo hướng thông thoáng, minh bạch và phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026-2030.

Theo Bộ Tài chính, việc sửa đổi luật nhằm thể chế hóa các chủ trương của Đảng, Nhà nước về phát triển kinh tế, đầu tư công, thu hút đầu tư và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực. Đồng thời, dự thảo hướng tới đổi mới tư duy quản lý, chuyển từ "quản lý" sang "kiến tạo phát triển", đơn giản hóa thủ tục, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và rút ngắn thời gian triển khai các gói thầu, dự án.

Dự thảo Luật gồm 8 chương, 72 điều, quy định về quản lý nhà nước đối với hoạt động đấu thầu; thẩm quyền, trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân; cùng quy trình lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư, mua sắm tập trung, mua sắm thuốc, thiết bị y tế và quản lý hợp đồng.

Đề xuất sửa Luật Đấu thầu: Bỏ nhiều thủ tục, bổ sung hình thức lựa chọn nhà thầu mới

Tinh gọn hình thức lựa chọn nhà thầu

Một trong những điểm mới đáng chú ý là việc sắp xếp lại các hình thức lựa chọn nhà thầu theo hướng đơn giản, giảm trùng lặp.

Theo đó, dự thảo đề xuất bỏ hình thức đấu thầu hạn chế và chào hàng cạnh tranh, đồng thời tích hợp vào hình thức đấu thầu rộng rãi do có quy trình thực hiện tương đồng.

Đối với các trường hợp lựa chọn trực tiếp nhà thầu, dự thảo cũng đề xuất bỏ hình thức mua sắm trực tiếp và lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt, đồng thời tích hợp vào hình thức chỉ định thầu.

Song song với việc tinh gọn, dự thảo bổ sung hai hình thức lựa chọn mới gồm đàm phán cạnh tranh và chào giá trực tuyến.

Trong đó, đàm phán cạnh tranh sẽ áp dụng với những gói thầu mà chủ đầu tư chưa thể xác định đầy đủ yêu cầu kỹ thuật, giải pháp công nghệ hoặc giá gói thầu, cho phép thương thảo với từ hai nhà thầu trở lên trước khi ký hợp đồng.

Hình thức chào giá trực tuyến được luật hóa trên cơ sở kế thừa quy định đã triển khai ổn định thời gian qua, tạo cơ sở pháp lý thống nhất cho việc áp dụng lâu dài.

Đối với hoạt động lựa chọn nhà đầu tư, dự thảo vẫn giữ nguyên bốn hình thức đang áp dụng gồm đấu thầu rộng rãi, đấu thầu hạn chế, chỉ định nhà đầu tư và lựa chọn nhà đầu tư trong trường hợp đặc biệt.

Dự thảo cũng sửa đổi quy định về đấu thầu quốc tế nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam.

Theo đề xuất, chỉ những dự án có yêu cầu đặc biệt về công nghệ, năng lượng sạch hoặc dịch vụ theo tiêu chuẩn quốc tế mà doanh nghiệp trong nước chưa đáp ứng được mới tổ chức đấu thầu quốc tế. Các dự án còn lại sẽ ưu tiên thực hiện đấu thầu trong nước.

Đáng chú ý, dự thảo mở rộng phạm vi cho phép nhà thầu trong nước sử dụng nhà thầu phụ nước ngoài đối với các gói thầu trong nước ở tất cả lĩnh vực, thay vì chỉ giới hạn trong khoa học, công nghệ và chuyển đổi số như quy định hiện hành.

Đẩy mạnh đấu thầu điện tử và ứng dụng AI

Một trọng tâm khác của dự thảo là thúc đẩy chuyển đổi số trong hoạt động đấu thầu.

Theo đó, Luật chỉ quy định các nguyên tắc chung về đấu thầu qua mạng, còn trình tự, thủ tục cụ thể sẽ giao Chính phủ hướng dẫn để tạo điều kiện nâng cấp, hoàn thiện Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia.

Dự thảo định hướng đấu thầu điện tử trở thành phương thức chủ yếu trong toàn bộ quy trình lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư và quản lý hợp đồng.

Đồng thời, toàn bộ vòng đời của gói thầu và dự án sẽ được số hóa; xây dựng cơ sở dữ liệu về giá, năng lực, kinh nghiệm và uy tín của nhà thầu để hỗ trợ đánh giá, giám sát, cảnh báo rủi ro và nâng cao hiệu quả quản lý.

Đáng chú ý, dự thảo cũng đề xuất ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong lập hồ sơ mời thầu, đánh giá hồ sơ dự thầu, phân tích dữ liệu và phát hiện các dấu hiệu gian lận, thông đồng hoặc bất thường trong hoạt động đấu thầu.

Bên cạnh đó, Bộ Tài chính đề xuất sửa đổi quy định về hồ sơ mời thầu theo hướng cho phép nêu nhãn hiệu hàng hóa theo nhóm nhãn hiệu, thay vì chỉ mô tả chung như trước.

Quy định này nhằm giúp chủ đầu tư lựa chọn được sản phẩm đáp ứng yêu cầu về chất lượng, công nghệ và tính đồng bộ, đồng thời vẫn bảo đảm nguyên tắc cạnh tranh công bằng giữa các thương hiệu cùng nhóm.