Lập hai sổ kế toán trốn thuế: Nguy cơ xử lý hình sự, phạt tới 10 tỷ

Hành vi lập “hai sổ kế toán” để trốn thuế đang được cơ quan chức năng đặc biệt lưu ý và cảnh báo với những chế tài nghiêm khắc. Theo Cục Thuế, đây không chỉ là hành vi vi phạm hành chính mà trong nhiều trường hợp còn có thể bị xử lý hình sự, kéo theo những hệ lụy pháp lý và tài chính nặng nề đối với doanh nghiệp và hộ kinh doanh.

Ban Pháp chế (Cục Thuế) mới đây đã ban hành sổ tay hướng dẫn nhằm phòng, chống việc sử dụng đồng thời nhiều hệ thống sổ kế toán tài chính. Trong đó, trọng tâm là cảnh báo rõ ràng về hành vi lập “hai sổ” – một hình thức gian lận thuế phổ biến nhưng ngày càng tinh vi.

Theo giải thích từ cơ quan thuế, “hai sổ kế toán” là việc một đơn vị duy trì từ hai hệ thống sổ sách tài chính trở lên. Một hệ thống ghi nhận số liệu thấp hơn thực tế để kê khai với cơ quan thuế nhằm giảm nghĩa vụ nộp thuế. Trong khi đó, hệ thống còn lại phản ánh đầy đủ doanh thu, chi phí và lợi nhuận thực tế, phục vụ mục đích quản trị nội bộ, vay vốn hoặc phân chia lợi nhuận.

Lập hai sổ kế toán trốn thuế: Nguy cơ xử lý hình sự, phạt tới 10 tỷ (Ảnh: Minh họa)

Bản chất của hành vi này là cố tình che giấu quy mô hoạt động kinh doanh và doanh thu thực tế, qua đó làm sai lệch nghĩa vụ thuế phải nộp. Cục Thuế khẳng định đây là hành vi bị nghiêm cấm và là một dạng điển hình của gian lận, trốn thuế.

Tuy nhiên, cơ quan quản lý cũng lưu ý rằng không phải mọi trường hợp doanh nghiệp có nhiều loại sổ sách nội bộ đều vi phạm. Những hệ thống báo cáo phục vụ quản trị, phân tích hay dự báo vẫn được phép tồn tại, miễn là không làm sai lệch số liệu kê khai thuế và không tồn tại song song một hệ thống tài chính “ngầm” khác.

Về chế tài, Cục Thuế cho biết hành vi sử dụng hai hệ thống sổ kế toán để trốn thuế trước hết sẽ bị truy thu toàn bộ số tiền thuế đã trốn. Đồng thời, người nộp thuế phải chịu tiền chậm nộp với mức 0,03%/ngày tính trên số thuế chậm nộp theo quy định của Luật Quản lý thuế.

Không dừng lại ở đó, theo Nghị định số 125/2020 của Chính phủ, hành vi trốn thuế còn có thể bị xử phạt từ 1-3 lần số tiền thuế trốn, tùy thuộc vào mức độ vi phạm và các tình tiết liên quan.

Ngoài tiền phạt, doanh nghiệp và hộ kinh doanh buộc phải khai bổ sung, điều chỉnh lại hồ sơ thuế của các kỳ liên quan, bao gồm doanh thu, chi phí, thu nhập chịu thuế, số thuế giá trị gia tăng được khấu trừ và các chỉ tiêu khác.

Đáng chú ý, trong các trường hợp đủ yếu tố cấu thành tội phạm, hành vi này có thể bị xử lý hình sự theo Điều 200 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017). Cụ thể, cá nhân trốn thuế từ 100 triệu đồng hoặc pháp nhân thương mại trốn thuế từ 200 triệu đồng trở lên có thể bị khởi tố.

Mức hình phạt cao nhất đối với cá nhân là 7 năm tù, kèm theo tiền phạt lên đến 4,5 tỷ đồng. Ngoài ra, người phạm tội còn có thể bị phạt bổ sung từ 20-100 triệu đồng, bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề trong thời gian từ 1-5 năm hoặc bị tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.

Đối với doanh nghiệp, mức xử phạt có thể dao động từ 300 triệu đồng đến 10 tỷ đồng. Trong những trường hợp đặc biệt nghiêm trọng, doanh nghiệp còn có nguy cơ bị đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc vĩnh viễn, kèm theo các biện pháp bổ sung như cấm kinh doanh, cấm huy động vốn hoặc hạn chế hoạt động trong một số lĩnh vực.

Cục Thuế cũng nhấn mạnh rằng, ngoài tội trốn thuế, hành vi lập hai hệ thống sổ kế toán còn có thể bị xem xét xử lý theo tội danh vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng nếu đủ căn cứ pháp lý.

Ở góc độ rộng hơn, việc sử dụng “hai sổ kế toán” không chỉ gây thất thu ngân sách nhà nước mà còn làm méo mó môi trường cạnh tranh. Những doanh nghiệp tuân thủ pháp luật sẽ bị đặt vào thế bất lợi so với các đơn vị gian lận.

Bên cạnh đó, uy tín của doanh nghiệp vi phạm cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Hồ sơ tài chính thiếu minh bạch khiến doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn, tìm kiếm đối tác hoặc tham gia đấu thầu các dự án lớn.

Đáng nói, chi phí để khắc phục hậu quả sau khi bị phát hiện thường lớn hơn rất nhiều so với số thuế mà doanh nghiệp tìm cách trốn tránh ban đầu. Các khoản truy thu, tiền phạt, tiền chậm nộp và chi phí pháp lý có thể tạo áp lực tài chính lớn, thậm chí đẩy doanh nghiệp vào tình trạng khó khăn kéo dài.

Trong bối cảnh cơ quan thuế đang tăng cường thanh tra, kiểm tra và ứng dụng công nghệ để giám sát hoạt động tài chính, hành vi gian lận bằng cách lập “hai sổ kế toán” ngày càng khó che giấu. Do đó, các doanh nghiệp và hộ kinh doanh cần nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật, minh bạch trong hoạt động tài chính để phát triển bền vững, tránh những rủi ro pháp lý không đáng có.