Tại thôn Suối Dầm, xã Mỏ Vàng (Lào Cai), những cây chè san cổ thụ hàng trăm năm tuổi đang dần “thức giấc”, không chỉ trong ký ức văn hóa của đồng bào Mông mà còn trong hành trình tìm kiếm hướng phát triển kinh tế mới. Từ chỗ chỉ là thức uống quen thuộc trong đời sống thường nhật, cây chè nay đã bắt đầu mang lại nguồn thu nhập bước đầu, đồng thời mở ra cơ hội hình thành một mô hình kinh tế xanh gắn với du lịch và thu hút đầu tư doanh nghiệp.
 |
| Những cây chè san cổ thụ hàng trăm năm tuổi tại thôn Suối Dầm, xã Mỏ Vàng (Lào Cai) |
Hiện nay, Suối Dầm có khoảng 15–20 ha chè, chủ yếu là chè cổ thụ mọc tự nhiên, phân bố rải rác trên các sườn núi. Mỗi vụ xuân, người dân thu hái chè búp tươi để bán, mang lại thu nhập vài triệu đồng mỗi hộ. Dù giá trị chưa cao, nhưng đây là nguồn tiền mặt quan trọng, giúp cải thiện đời sống và từng bước thay đổi nhận thức của người dân về giá trị kinh tế của cây chè.
Điều đáng chú ý là những đồi chè cổ thụ tại Suối Dầm không chỉ có giá trị sản xuất mà còn sở hữu cảnh quan đặc sắc hiếm có. Chè mọc xen trong rừng, phủ sương quanh năm, gắn với không gian sinh hoạt và văn hóa của đồng bào Mông đã tạo nên một hệ sinh thái vừa nguyên sơ vừa giàu bản sắc. Đây chính là nền tảng để phát triển du lịch xanh, du lịch trải nghiệm – hướng đi đang được nhiều địa phương lựa chọn để gia tăng giá trị cho nông sản.
 |
| Chè cổ thụ mọc tự nhiên, phân bố rải rác trên các sườn núi tại Suối Dầm |
Tuy nhiên, thực tế cho thấy việc khai thác cây chè tại Suối Dầm vẫn còn manh mún, thiếu liên kết và chưa có sự tham gia rõ nét của doanh nghiệp. Người dân chủ yếu bán chè búp tươi, trong khi khâu chế biến còn hạn chế, dẫn đến giá trị gia tăng thấp. Đặc biệt, do thiếu đầu ra ổn định, phần lớn sản lượng chè ngoài vụ xuân chưa được khai thác hiệu quả, khiến tiềm năng kinh tế bị bỏ ngỏ.
Để cây chè thực sự trở thành động lực phát triển, Suối Dầm cần chuyển từ tư duy sản xuất nhỏ lẻ sang mô hình kinh tế tích hợp, trong đó chè không chỉ là nông sản mà còn là “tài nguyên” cho phát triển du lịch và thu hút đầu tư. Việc quy hoạch vùng chè cần gắn với không gian du lịch sinh thái, tạo thành các điểm đến trải nghiệm như hái chè, chế biến chè thủ công, thưởng trà giữa rừng. Khi sản phẩm chè được nâng tầm thành đặc sản mang câu chuyện bản địa, giá trị sẽ không chỉ nằm ở sản lượng mà còn ở trải nghiệm và thương hiệu.
 |
Song song với đó, việc thu hút doanh nghiệp giữ vai trò then chốt trong việc hoàn thiện chuỗi giá trị. Khi có sự tham gia của doanh nghiệp vào chế biến, xây dựng thương hiệu và tiêu thụ sản phẩm, cây chè sẽ không còn phụ thuộc vào thị trường tự phát. Đồng thời, doanh nghiệp trong lĩnh vực du lịch cũng có thể khai thác các sản phẩm trải nghiệm gắn với chè, góp phần đa dạng hóa dịch vụ và tăng sức hấp dẫn cho điểm đến.
Một hướng đi phù hợp là phát triển du lịch cộng đồng gắn với chè, trong đó người dân không chỉ bán sản phẩm mà còn tham gia trực tiếp vào chuỗi dịch vụ, từ lưu trú, ẩm thực đến hướng dẫn trải nghiệm. Điều này không chỉ giúp tăng thu nhập mà còn giữ lại giá trị văn hóa bản địa, tạo nên sức hút riêng cho Suối Dầm.
 |
Trong bối cảnh địa phương đã có định hướng mở rộng diện tích chè lên khoảng 100 ha, việc xây dựng cơ chế hỗ trợ, kết nối doanh nghiệp và định hình thương hiệu chè cổ thụ Suối Dầm là những bước đi cần thiết. Khi các “nút thắt” về thị trường, chế biến và tổ chức sản xuất được tháo gỡ, cây chè hoàn toàn có thể trở thành trụ cột kinh tế, đồng thời là cầu nối đưa du lịch và đầu tư đến với vùng cao.
Suối Dầm không thiếu tiềm năng, điều cần thiết là một cách tiếp cận mới, trong đó phát triển kinh tế đi cùng bảo tồn sinh thái và văn hóa. Nếu làm được điều đó, những cây chè cổ thụ sẽ không còn lặng lẽ giữa đại ngàn mà sẽ trở thành nền tảng cho một mô hình phát triển bền vững, nơi người dân, doanh nghiệp và thiên nhiên cùng hưởng lợi.
