Đơn cử ngày hôm nay, thành phố Hải Phòng vừa thông tin sẽ chỉ cho công dân có giấy xét nghiệm có thời hạn 5 ngày mới được đi vào địa bàn. Tương tự vậy, tỉnh Đồng Nai quy định dùng giấy xét nghiệm Covid có hạn 7 ngày làm điều kiện cho phép người dân đi vào địa phương. Tỉnh Lâm Đồng cũng yêu cầu phải có kết quả xét nghiệm trong 5 ngày mới được chấp thuận cho người dân nơi khác vào tỉnh này. Tất cả đã tạo nên một áp lực không nhỏ với hầu hết hoạt động đi lại, sinh hoạt và kinh doanh của người dân.
Theo phản ảnh của một số người dân tại Hải Phòng, hiện tại họ phải thực hiện các xét nghiệm Covid tự chi trả với mức giá 230.000 đồng/người/lần, thời hạn 5 ngày. Mức giá xét nghiệm này ở TP.HCM cho nhiều người dân từ Đồng Nai là 300.000 đồng, thậm chí một số trường hợp còn đắt hơn. Tại Tây Nguyên và miền Trung như Đà Nẵng, Quảng Nam, giá xét nghiệm Covid được ước chừng 220.000 đồng tùy trường hợp.
Điều khiến người dân bức xúc là trong bối cảnh dịch bệnh khó khăn, hoạt động kinh doanh làm ăn của họ đều bị ảnh hưởng, nhiều khu vực bị cách ly hoàn toàn, nên người dân rất khó khăn về tài chính. Việc phải bỏ tiền tham gia xét nghiệm với thời hạn áp dụng quá ngắn ngủi, rõ ràng là một đòi hỏi vượt quá sức rất nhiều người dân, nhất là các hộ kinh doanh cá thể, buôn bán nhỏ và làm ăn trên các vỉa hè đô thị.
Quan trọng hơn, theo chính tư vấn của nhiều người trong ngành y tế, thậm chí một số lãnh đạo y tế các địa phương, kết quả xét nghiệm Covid chỉ để tham khảo với mốc thời gian cụ thể nhất định, nằm trong chuỗi đánh giá cả một quá trình theo dõi, thăm khám sức khỏe các cá nhân trước dịch bệnh. Kết quả này, thực chất chỉ có giá trị tại thời điểm tiến hành xét nghiệm, chứ không phải phương pháp điều trị để có thể kéo dài thời gian. Một lãnh đạo ngành y tế miền Trung còn nhìn nhận, ngay lúc người dân nhận tờ giấy xét nghiệm, thì thông tin xét nghiệm đó đã lỗi thời và vô hiệu. Bởi thời gian đó cách xa lúc xét nghiệm đến 30 phút, thậm chí đến 3 ngày, không thể nào là kết quả lâm sàng khoa học được. Nói đơn giản, chỉ cần người dân làm xét nghiệm Covid xong, bước ra cửa gặp đối tượng F0, thì có thể bị lây nhiễm rồi, và sau đó 3 ngày, kết quả xét nghiệm mới có, hoàn toàn không thể phục vụ gì công tác theo dõi, xác minh phòng bệnh cho người dân đó cả.
Chính sự lạc hậu thông tin và vô hiệu về mặt y tế của giấy xét nghiệm như vậy, đã thể hiện quan điểm sai lệch của các chính quyền địa phương khi vịn vào tờ giấy này mà quy định người dân đi lại giữa các địa bàn. Nguy hiểm hơn, bởi yêu cầu quản lý này, rất đông người dân tại các địa phương như Đồng Nai, TP.HCM, Hải Phòng… đã tụ tập đông người tại các điểm xét nghiệm Covid để “tìm giấy thông hành” cho mình, gây ra cảnh tượng chen lấn nguy hiểm trước nguy cơ dịch bệnh, mà báo chí và nhiều trang mạng xã hội đã phản ảnh trong những ngày qua. Hệ lụy nghiêm trọng nhất kéo theo, là hàng vạn người dân phải tốn phí, bỏ tiền ra thực hiện một công việc mà thực chất, không đem lại hiệu quả gì cho việc phòng chống dịch.
Trong khi đó, chiếu theo các văn bản của Bộ Y tế, việc kiểm soát dịch tễ ở người dân đã được bộ đề nghị thực hiện qua khai báo toàn dân. Mỗi người dân chỉ việc đăng nhập vào trang web tokhaiyte.vn là có thể làm khai báo và nhận mã QR code thể hiện thông tin cá nhân người khai. Với mã này, người dân đi qua các chốt kiểm soát chỉ cần quét mã vào camera theo dõi, là đã xác thực thời điểm đi lại, giúp cơ quan chức năng rất dễ dàng truy vết, thống kê… về sau. Việc áp dụng một mã QR code như vậy, về nguyên tắc rất hiệu quả vì thống nhất dữ liệu quốc gia, khu vực tỉnh thành và lịch trình của người dân đi lại, mà không phải buộc người dân tốn kém thêm khoản chi phí nào. Hướng xử lý thống nhất như vậy, tinh giản và hiệu quả hơn rất nhiều so với việc vịn vào một tờ giấy thông báo kết quả xét nghiệm chỉ có giá trị nhất thời và lạc hậu. Khi tuân thủ việc quét mã khai báo này, người dân sẽ không thể che giấu hay khai báo không trung thực về lịch trình đi lại của mình trước các cơ quan quản lý chức năng.
Điều thật sự khó hiểu, theo các chuyên gia công nghệ và ứng dụng số hóa, một việc ứng dụng rất đơn giản và thuận lợi như vậy lại không được chú ý triển khai, thiếu đi sự thống nhất hành động giữa các tỉnh thành. Thay vào đó, các địa phương lại vận dụng quản lý thủ công, thậm chí hết sức lạc hậu khi vin vào một tờ giấy xét nghiệm để kiểm soát người dân đi lại, vô hình trung tạo nên một loại “giấy phép con” phiền nhiễu người dân.
Rõ ràng, Bộ Y tế cùng các cơ quan, chính quyền địa phương cần lập tức kiểm tra lại những thông tin về chỉ đạo dùng giấy xét nghiệm Covid vào quản lý người dân, để có ngay câu trả lời thỏa đáng và chấn chỉnh kịp thời những sai lệch, bất hợp lý nếu có.
Nguyên Đức
