Trước những chuyển động "nóng" của thị trường nhiên liệu và vật liệu thời gian qua, Bộ Xây dựng vừa gửi văn bản hỏa tốc tới các Bộ, ngành Trung ương và UBND các tỉnh, thành phố. Nội dung trọng tâm là hướng dẫn điều chỉnh hợp đồng xây dựng khi có biến động giá xăng dầu, vật liệu xây dựng, đảm bảo hài hòa lợi ích và chia sẻ rủi ro giữa chủ đầu tư và nhà thầu.
 |
| Bộ Xây dựng đưa ra con số ước tính với kịch bản giá nhiên liệu tăng 100% thì riêng các công trình giao thông trọng điểm, chi phí xây dựng ước tăng khoảng 42.300 tỷ đồng, đây là một áp lực rất lớn lên ngân sách Nhà nước (Ảnh minh họa). |
Cơ chế điều chỉnh trong trường hợp bất khả kháng
Thứ trưởng Bộ Xây dựng Bùi Xuân Dũng khẳng định, các loại hợp đồng trọn gói và hợp đồng theo đơn giá cố định chỉ được điều chỉnh đơn giá trong trường hợp bất khả kháng. Quy định này đã được cụ thể hóa tại Luật Xây dựng 2014 (sửa đổi năm 2020) và các Nghị định 37/2015, Nghị định 50/2021.
Bên cạnh đó, việc sửa đổi hợp đồng còn có thể thực hiện khi hoàn cảnh thực hiện hợp đồng thay đổi cơ bản theo quy định tại Luật Đấu thầu năm 2023 (sửa đổi năm 2025) và Bộ Luật Dân sự 2015. Điều này mở ra "cửa sáng" cho các nhà thầu đang gồng mình gánh lỗ do giá đầu vào tăng vọt.
Trách nhiệm của chủ đầu tư và địa phương
Bộ Xây dựng đề nghị các đơn vị liên quan phải chủ động làm việc với nhà thầu để phân tích, đánh giá tác động của biến động giá đối với từng hợp đồng cụ thể. Việc xem xét dựa trên các yếu tố:
Thời điểm ký kết hợp đồng;
Khối lượng công việc đã triển khai;
Các biện pháp ứng phó mà nhà thầu đã áp dụng.
Mục tiêu cốt yếu là xác định sự kiện có được coi là bất khả kháng hay không để quyết định sửa đổi hợp đồng theo Điều 84 và Điều 95 Luật Xây dựng 2025. Các bên cần nghiên cứu kỹ để lựa chọn phương pháp điều chỉnh giá, chỉ số giá đầu vào phù hợp, đảm bảo hiệu quả đầu tư, tránh thất thoát, lãng phí.
Cảnh báo áp lực "đội vốn" 42.300 tỷ đồng
Dữ liệu từ Viện Kinh tế xây dựng đưa ra một kịch bản đáng ngại: Nếu giá nhiên liệu tăng 100% so với đầu năm 2026, dự toán chi phí các công trình giao thông có thể tăng thêm 18,45%.
Hiện có 44 dự án trọng điểm với tổng vốn đầu tư khoảng 569.000 tỷ đồng đang trong tầm ngắm. Nếu kịch bản xấu nhất xảy ra, riêng phần chi phí xây lắp của các dự án giao thông trọng điểm ước tính tăng thêm khoảng 42.300 tỷ đồng. Đây là "phép thử" cực lớn đối với khả năng điều tiết ngân sách.
Để giảm thiểu tác động, Bộ Xây dựng yêu cầu các Sở Xây dựng địa phương phải theo dõi sát thị trường, công bố giá vật liệu và chỉ số giá xây dựng hàng tháng (hoặc sớm hơn). Đồng thời, cần quyết liệt kiểm tra, xử lý triệt để tình trạng găm hàng, thổi giá cát, đá tại các mỏ vật liệu, tránh để thị trường bị lũng đoạn bởi các nhóm lợi ích.
