Thu ngân sách vượt 56% dự toán nhưng giải ngân đầu tư công còn chậm

Bức tranh tài chính ngân sách trong nửa đầu năm 2026 cho thấy những điểm sáng đáng ghi nhận về thu ngân sách, song vẫn tồn tại không ít thách thức trong giải ngân vốn đầu tư công – một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Theo số liệu cập nhật đến ngày 15/6, tổng thu ngân sách nhà nước đạt hơn 1,42 triệu tỷ đồng, tương đương 56,36% dự toán năm. Đây được xem là kết quả tích cực trong bối cảnh nền kinh tế còn đối mặt với nhiều biến động từ thị trường trong nước và quốc tế.

Thu ngân sách nhà nước đạt hơn 1,42 triệu tỷ đồng trong nửa đầu năm.

Cụ thể, thu nội địa tiếp tục giữ vai trò chủ lực khi đạt hơn 1,2 triệu tỷ đồng, tương ứng 55,98% dự toán. Nguồn thu từ dầu thô ghi nhận 27.496 tỷ đồng, đạt 63,95% dự toán, trong khi thu cân đối từ hoạt động xuất nhập khẩu sau khi trừ hoàn thuế giá trị gia tăng đạt 165.714 tỷ đồng, bằng 59,61% dự toán.

Những con số này phản ánh sự phục hồi tương đối ổn định của các hoạt động sản xuất, kinh doanh và thương mại. Đồng thời, hiệu quả trong công tác quản lý thu, chống thất thu và mở rộng cơ sở thuế cũng góp phần củng cố nguồn lực ngân sách.

Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, tiến độ giải ngân vốn đầu tư công vẫn là điểm nghẽn đáng chú ý. Tính đến giữa tháng 6, tổng số vốn đầu tư công được thanh toán qua hệ thống Kho bạc Nhà nước đạt hơn 188.832 tỷ đồng, tương đương 20,5% kế hoạch được giao.

Trong đó, vốn trong nước đạt hơn 186.600 tỷ đồng, chiếm 20,6% kế hoạch, còn vốn ngoài nước mới đạt hơn 2.232 tỷ đồng, tương ứng 12,6%. Tỷ lệ này cho thấy tiến độ triển khai các dự án đầu tư công vẫn chưa đạt kỳ vọng, đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu kích thích tăng trưởng kinh tế đang gia tăng.

Nguyên nhân của tình trạng chậm giải ngân được chỉ ra từ nhiều phía. Trước hết là những vướng mắc kéo dài trong công tác giải phóng mặt bằng. Việc xác định nguồn gốc đất, xây dựng phương án đền bù và thống nhất đơn giá vẫn mất nhiều thời gian, khiến nhiều dự án không thể triển khai đúng tiến độ.

Bên cạnh đó, tình trạng thiếu hụt vật liệu xây dựng như đất, cát và đá đắp tiếp tục diễn ra ở nhiều địa phương. Giá nguyên vật liệu tăng cao so với dự toán ban đầu cũng khiến các chủ đầu tư phải điều chỉnh tổng mức đầu tư, kéo theo thời gian thực hiện dự án bị kéo dài.

Không chỉ vậy, việc nhập khẩu thiết bị từ nước ngoài gặp khó khăn do ảnh hưởng từ chuỗi cung ứng toàn cầu, góp phần làm chậm tiến độ thi công ở nhiều công trình trọng điểm. Đối với các dự án quy mô lớn, biến động giá cả buộc phải thực hiện lại các thủ tục điều chỉnh, gây thêm áp lực về thời gian.

Trong những tháng đầu năm, nhiều chủ đầu tư vẫn đang tập trung hoàn thiện các bước chuẩn bị như thiết kế, thẩm định, phê duyệt và lựa chọn nhà thầu. Điều này dẫn đến khối lượng nghiệm thu và thanh toán chưa cao, ảnh hưởng trực tiếp đến tỷ lệ giải ngân chung.

Ở cấp cơ sở, đặc biệt tại các xã, phường, tình trạng thiếu nhân lực phụ trách đầu tư công cũng là một rào cản đáng kể. Nhiều cán bộ phải kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ, làm giảm hiệu quả xử lý công việc và kéo dài thời gian triển khai dự án.

Song song với nhiệm vụ thu – chi ngân sách, công tác huy động vốn thông qua phát hành trái phiếu Chính phủ cũng được triển khai linh hoạt. Năm 2026, kế hoạch phát hành trái phiếu Chính phủ được giao ở mức 500.000 tỷ đồng.

Trong bối cảnh thị trường tài chính còn nhiều biến động, cơ quan quản lý đã chủ động điều chỉnh kỳ hạn, khối lượng và thời điểm phát hành phù hợp với khả năng hấp thụ của thị trường. Điều này giúp tối ưu chi phí huy động vốn, đồng thời đảm bảo an toàn nợ công.

Riêng trong quý II, đã có 11 phiên đấu thầu trái phiếu Chính phủ được tổ chức, với tổng khối lượng phát hành đạt 88.400 tỷ đồng, tương đương 58,9% kế hoạch quý đã điều chỉnh. Lũy kế từ đầu năm, tổng giá trị phát hành đạt 168.501 tỷ đồng, bằng 33,7% kế hoạch năm.

Toàn bộ trái phiếu được phát hành thông qua đấu thầu với kỳ hạn linh hoạt từ 3 đến 30 năm, góp phần đa dạng hóa danh mục nợ và giảm áp lực trả nợ trong ngắn hạn.

Nhìn tổng thể, bức tranh ngân sách 6 tháng đầu năm cho thấy sự cân đối tương đối tích cực ở phía thu, nhưng vẫn cần những giải pháp quyết liệt hơn để thúc đẩy giải ngân đầu tư công. Việc tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, mặt bằng, vật liệu và nhân lực sẽ đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, qua đó tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế trong những tháng cuối năm.