Nghị định mới tháo điểm nghẽn thúc đẩy phát triển cụm công nghiệp địa phương

Việc Chính phủ ban hành Nghị định 303/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số quy định tại Nghị định 32/2024/NĐ-CP được đánh giá là bước điều chỉnh cần thiết trong bối cảnh phát triển cụm công nghiệp đang đặt ra nhiều yêu cầu mới. Không chỉ đơn thuần là thay đổi về mặt kỹ thuật, các nội dung sửa đổi lần này cho thấy định hướng rõ ràng hơn trong việc thu hút đầu tư, đặc biệt là khu vực kinh tế tư nhân và các ngành công nghệ cao.

Một trong những điểm đáng chú ý là việc làm rõ và tách bạch các nhóm ngành nghề, đối tượng đầu tư cũng như loại hình cụm công nghiệp được khuyến khích phát triển. Theo đó, bên cạnh các ngành truyền thống như chế biến, chế tạo, cơ khí, dệt may hay công nghiệp hỗ trợ, Nghị định đã bổ sung mạnh mẽ các lĩnh vực mới như công nghệ số, tự động hóa, vật liệu mới, công nghệ sinh học và năng lượng tái tạo. Đây là những ngành có giá trị gia tăng cao, phù hợp với xu hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế.

Nghị định mới tháo điểm nghẽn thúc đẩy phát triển cụm công nghiệp địa phương. (Ảnh: Minh họa)

Đặc biệt, lần đầu tiên các doanh nghiệp công nghệ cao, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, doanh nghiệp khoa học công nghệ và công nghệ số được đưa vào nhóm đối tượng được khuyến khích đầu tư trong cụm công nghiệp. Điều này cho thấy sự thay đổi trong tư duy phát triển, khi cụm công nghiệp không còn chỉ là nơi tập trung sản xuất quy mô nhỏ mà đang hướng tới trở thành không gian cho đổi mới sáng tạo và công nghệ.

Bên cạnh đó, các loại hình cụm công nghiệp cũng được định hình rõ nét hơn, bao gồm cụm công nghiệp làng nghề, cụm công nghiệp chuyên ngành, cụm công nghiệp hỗ trợ, cụm công nghiệp công nghệ cao và cụm công nghiệp sinh thái. Việc đa dạng hóa mô hình phát triển giúp các địa phương có thêm cơ sở để lựa chọn hướng đi phù hợp với điều kiện thực tế, thay vì áp dụng một mô hình chung như trước đây.

Về điều kiện thành lập cụm công nghiệp, Nghị định mới đã điều chỉnh theo hướng linh hoạt hơn. Cụ thể, trong trường hợp một địa bàn cấp xã đã có cụm công nghiệp, việc thành lập mới chỉ được xem xét khi tỷ lệ lấp đầy trung bình đạt trên 50% hoặc quỹ đất công nghiệp chưa cho thuê không vượt quá 50 ha. Quy định này nhằm tránh tình trạng phát triển dàn trải, gây lãng phí tài nguyên đất và hạ tầng.

Đối với việc mở rộng cụm công nghiệp, điều kiện cũng được siết chặt hơn theo hướng gắn với nhu cầu thực tế. Cụm công nghiệp chỉ được mở rộng khi đạt tỷ lệ lấp đầy tối thiểu 50% hoặc nhu cầu thuê đất vượt quá diện tích hiện có. Đồng thời, yêu cầu hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật thiết yếu như giao thông nội bộ, cấp nước, xử lý nước thải cũng được đặt ra như một điều kiện bắt buộc, nhằm đảm bảo tính đồng bộ và bền vững.

Thực tế cho thấy, trong thời gian qua, nhiều cụm công nghiệp do nhà nước đầu tư gặp khó khăn trong việc hoàn thiện hạ tầng do hạn chế về ngân sách. Tình trạng đầu tư thiếu đồng bộ, đặc biệt là hạ tầng môi trường, đã ảnh hưởng không nhỏ đến khả năng thu hút doanh nghiệp. Việc điều chỉnh chính sách lần này được kỳ vọng sẽ mở đường cho khu vực tư nhân tham gia sâu hơn vào phát triển hạ tầng, từ đó nâng cao hiệu quả vận hành của các cụm công nghiệp.

Một điểm mới đáng chú ý khác là việc chuyển đổi tư duy quản lý từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”. Theo đó, một số thủ tục, hồ sơ không cần thiết đã được cắt giảm, đồng thời rút ngắn thời gian xử lý hành chính. Đây được xem là bước tiến quan trọng trong cải cách thủ tục, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho nhà đầu tư tiếp cận và triển khai dự án.

Ở góc độ địa phương, Nghị định cũng trao quyền chủ động lớn hơn cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trong việc quyết định ngành nghề, đối tượng đầu tư và loại hình cụm công nghiệp phù hợp với quy hoạch và định hướng phát triển kinh tế - xã hội. Điều này giúp tăng tính linh hoạt trong điều hành, đồng thời đảm bảo mỗi địa phương có thể phát huy lợi thế riêng.

Có thể thấy, Nghị định 303/2026/NĐ-CP không chỉ giải quyết những vướng mắc hiện hữu mà còn mở ra không gian phát triển mới cho cụm công nghiệp theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững hơn. Trong bối cảnh cạnh tranh thu hút đầu tư ngày càng gay gắt, những điều chỉnh này được kỳ vọng sẽ tạo cú hích quan trọng, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế địa phương trong giai đoạn tới.