Luật phát triển đô thị: TP.HCM chuẩn bị cho tăng trưởng và cạnh tranh quốc tế

Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo Luật Phát triển đô thị là đề xuất trao thẩm quyền rộng hơn cho các đô thị đặc biệt trong xây dựng thể chế và tổ chức thực hiện các cơ chế, chính sách đặc thù.

Kỳ vọng mở không gian phát triển mới

Dự án Luật Phát triển đô thị do Bộ Tư pháp chủ trì soạn thảo, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp chủ trì thẩm tra và dự kiến được trình Quốc hội khóa XVI tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất.

Ngày 25/7/2026, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đã tiến hành thẩm tra sơ bộ dự án Luật. Hồ sơ dự án được đánh giá đã bám sát quan điểm, chủ trương và định hướng của cấp có thẩm quyền; trong đó phạm vi điều chỉnh, tên gọi và các nhóm chính sách của dự án được hoàn thiện theo các yêu cầu đặt ra.

Sáng 28/7/2026, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về dự án Luật Phát triển đô thị. Một trong những nội dung đáng chú ý là đề xuất trao thẩm quyền rộng hơn cho các đô thị đặc biệt trong xây dựng thể chế và tổ chức thực hiện các cơ chế, chính sách đặc thù.

Tiếp tục chương trình, theo kế hoạch, sáng ngày 07/8/2026, Quốc hội nghe Bộ trưởng Bộ Tư pháp trình bày Tờ trình về dự án Luật Phát triển đô thị; sau đó tiến hành thảo luận ở tổ.

Sáng ngày 11/8/2026, dự án Luật Phát triển đô thị dự kiến được thảo luận ở hội trường. Bộ trưởng Bộ Tư pháp phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu.

Chiều ngày 24/8/2026, Quốc hội dự kiến biểu quyết thông qua Luật Phát triển đô thị cùng các luật khác và 01 nghị quyết. Bộ trưởng Bộ Tư pháp sẽ trình bày Báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật Phát triển đô thị trước Quốc hội biểu quyết thông qua Luật Phát triển đô thị.

TP.HCM cần phát huy hết tiềm năng

Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo Luật Phát triển đô thị là đề xuất trao thẩm quyền rộng hơn cho các đô thị đặc biệt trong xây dựng thể chế và tổ chức thực hiện các cơ chế, chính sách đặc thù. Mục đích là tạo hành lang pháp lý đồng bộ, ổn định và mang tính đột phá để thúc đẩy TP.HCM, các đô thị đặc biệt, các thành phố và khu kinh tế đặc biệt phát triển, nâng cao hiệu quả phân cấp, phân quyền.

Xây dựng Luật Phát triển đô thị nhằm phát huy vai trò đầu tàu kinh tế, trung tâm lớn về kinh tế, tài chính, thương mại, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế của TP.HCM. Trong đó, các cơ chế về tổ chức chính quyền đô thị hiện đại, tài chính - ngân sách đặc thù, huy động nguồn lực đầu tư phát triển và tăng cường liên kết vùng.

Dự thảo Luật Phát triển đô thị mở ra những không gian phát triển mới cho TP.HCM thông qua phát triển khu thương mại tự do, trung tâm tài chính quốc tế...

Bên cạnh đó, luật cũng đề xuất nhiều chính sách mới liên quan đến phát triển hạ tầng chiến lược, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với các mô hình phát triển mới. Chính sách ưu đãi đầu tư, phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; quản lý, khai thác hiệu quả không gian đô thị, không gian ngầm, không gian trên cao, trên sông, ven biển và lấn biển…

Đặc biệt, dự thảo Luật Phát triển đô thị mở ra những không gian phát triển mới cho TP.HCM thông qua phát triển khu thương mại tự do, trung tâm tài chính quốc tế; phát triển kinh tế biển, đô thị lấn biển, đô thị trên sông, lấn đảo; phát triển kinh tế đêm, trung tâm năng lượng; cơ chế tự chủ, nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước.

Đặc biệt, chính sách đột phá về thu hồi đất, bồi thường, tái định cư và phát triển hệ thống đường sắt đô thị… được kỳ vọng sẽ góp phần tháo gỡ những vướng mắc kéo dài về thủ tục, nguồn vốn và tổ chức thực hiện các dự án lớn của thành phố.

Chuẩn bị cho tăng trưởng và cạnh tranh quốc tế

TP.HCM đang khẩn trương chuẩn bị hệ thống thể chế để triển khai Luật Phát triển đô thị ngay khi được thông qua. Thành phố lên kế hoạch soạn thảo các nghị quyết ưu tiên ban hành sớm để phân cấp mạnh mẽ, tháo gỡ điểm nghẽn hạ tầng và quy hoạch, tránh mọi khoảng trống pháp lý.

Theo đó, HĐND và UBND thành phố đang phối hợp xây dựng dự thảo khoảng 78 - 81 nghị quyết quan trọng phải thực thi ngay sau khi luật có hiệu lực, tập trung vào các cơ chế phân cấp quản lý và đầu tư, nhằm cụ thể hóa các cơ chế phân cấp quản lý, đầu tư, quy hoạch và phát triển hạ tầng.

Thành phố đã tổ chức khoảng 20 cuộc họp quy mô để làm việc với các chuyên gia pháp lý và quy hoạch, hoàn thiện hồ sơ dự thảo để trình Quốc hội xem xét.

Ủy ban nhân dân TP.HCM giao cho các sở ban ngành liên quan rà soát và xử lý các vấn đề còn chồng chéo, nhằm chuẩn bị sẵn sàng khung pháp lý đồng bộ nhất cho đô thị đặc biệt. Đồng thời, thành phố sẽ thành lập tổ chỉ đạo triển khai luật, huy động các sở, ban, ngành cùng đội ngũ chuyên gia tham gia xây dựng và hoàn thiện các văn bản hướng dẫn.

Câu chuyện về Luật Đô thị không chỉ là sửa đổi một văn bản pháp lý, mà là tái cấu trúc toàn diện mô hình quản trị đô thị. Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa các trung tâm kinh tế trong khu vực, TP.HCM cần một “cú huých” thể chế đủ mạnh để không chỉ giữ vững vị thế đầu tàu, mà còn vươn lên ngang tầm các đô thị hàng đầu châu Á.

Việc xây dựng Luật Đô thị, trong đó, TP.HCM đang được đặt trong một thời điểm mang tính bước ngoặt, khi yêu cầu về một cơ chế vượt trội, đủ sức giải phóng nguồn lực và tái định vị vai trò đầu tàu kinh tế quốc gia của thành phố trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Theo PGS.TS Đỗ Phú Trần Tình, Trường Đại học Kinh tế - Luật, ĐHQG TP.HCM, Luật riêng cho đô thị lớn không phải là cơ chế ưu ái mà là yêu cầu của thực tiễn phát triển. Khi các đô thị đầu tàu đảm nhận những nhiệm vụ vượt ra ngoài phạm vi một địa phương, khuôn khổ pháp lý cũng phải đủ linh hoạt để giải quyết những vấn đề liên vùng, liên ngành và có tính cạnh tranh quốc tế. Cho cơ chế phù hợp cho các đô thị lớn chính là tạo thêm động lực tăng trưởng cho nền kinh tế.