Giá vàng nội cao ngất, người dân giữ vàng hay chờ mở cửa nhập khẩu?

Cần tăng cung vàng một cách chủ động và minh bạch

Chênh lệch giá vàng nội - ngoại kéo dài nhiều năm qua không chỉ bóp méo thị trường mà còn tạo ra tâm lý đầu cơ, tích trữ trong dân, đẩy rủi ro lên cao với hệ thống tài chính. Theo chỉ đạo từ Thủ tướng Chính phủ tại cuộc họp Thường trực Chính phủ vừa qua, mục tiêu là phải kéo mức chênh lệch này xuống còn khoảng 1-2%, thay vì mức 14-15 triệu đồng/lượng như hiện nay. Giải pháp được nhiều chuyên gia đánh giá là hiệu quả nhất, không gì khác ngoài việc cho phép nhập khẩu vàng chính thức.

Giá vàng nội cao ngất, người dân giữ vàng hay chờ mở cửa nhập khẩu?

TS. Lê Xuân Nghĩa, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách Tài chính Tiền tệ quốc gia, nhấn mạnh rằng nhập khẩu vàng là “thượng sách” vì chỉ có như vậy mới bổ sung kịp thời nguồn cung, giảm nhiệt thị trường và tiến tới ổn định dài hạn.

Ông Nghĩa đề xuất cơ chế phân phối rõ ràng: các đơn vị nhập khẩu chỉ được bán sỉ cho doanh nghiệp bán lẻ, đồng thời không cho phép sàn vàng được giao dịch lẻ để tránh nhiễu loạn. Dẫn chứng từ mô hình Trung Quốc, ông Nghĩa cho rằng nhập khẩu vàng có kiểm soát sẽ giúp giữ giá vàng trong nước sát với giá thế giới, đảm bảo tính thị trường nhưng vẫn trong tầm kiểm soát của nhà nước.

Ngược lại với quan ngại rằng nhập khẩu vàng sẽ gây thất thoát ngoại tệ, ông Nghĩa tính toán nhu cầu vàng hàng năm của Việt Nam vào khoảng 50 tấn, tương đương 3-4 tỷ USD, con số này còn nhỏ hơn cả giá trị nhập khẩu rượu ngoại và thuốc lá (khoảng 8 tỷ USD mỗi năm). Hơn nữa, vàng vốn dĩ là tài sản dự trữ an toàn, không nên bị xem là dòng chảy ngoại tệ tiêu cực. Quan điểm này cũng được ông Shaokai Fan, Giám đốc Ngân hàng Trung ương toàn cầu tại Hội đồng Vàng thế giới (WGC) đồng tình, khi cho rằng Việt Nam nên tính toán phương án nhập khẩu vàng thận trọng và có lộ trình.

Một vấn đề quan trọng nữa là Việt Nam đã 14 năm không cho phép nhập khẩu vàng chính ngạch, dẫn đến tình trạng nhập lậu tràn lan. Đây chính là điểm nghẽn khiến nhà nước không kiểm soát được thị trường, vừa thất thu thuế, vừa tăng rủi ro tài chính. TS. Đinh Thế Hiển cho rằng, cần có nghiên cứu tổng cầu vàng hằng năm trong dân, từ đó xây dựng cơ chế cấp hạn ngạch nhập khẩu định kỳ cho các doanh nghiệp, giúp đảm bảo nguồn cung ổn định, giảm chênh lệch giá theo thời gian thay vì phụ thuộc vào các đợt điều chỉnh ngắn hạn.

Lập sàn vàng - Giải pháp phụ hay mồi lửa cho đầu cơ?

Nếu như nhập khẩu vàng là giải pháp trực tiếp và căn cơ thì việc lập sàn vàng lại là một hướng đi mang tính dài hạn và cần cực kỳ thận trọng. Quan điểm của TS.Cấn Văn Lực - Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách Tài chính - tiền tệ Quốc gia, cho rằng mô hình sàn giao dịch vàng nếu vận hành như sàn hàng hóa thông thường sẽ không phù hợp với điều kiện của Việt Nam hiện tại. Nguy cơ “vàng hóa” nền kinh tế có thể quay trở lại, đi ngược với nỗ lực phi vật chất hóa và kiểm soát đầu cơ từ nhiều năm qua.

TS.Cấn Văn Lực - Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách Tài chính - tiền tệ Quốc gia

Về phía Hội đồng Vàng thế giới, ông Shaokai Fan chỉ ra thực tế rằng dù Việt Nam không cho nhập khẩu vàng chính thức, nhưng vàng lậu vẫn ào ạt tràn vào mỗi năm. Điều này đặt ra yêu cầu phải minh bạch hóa thị trường vàng thông qua công cụ pháp lý và giao dịch công khai, trong đó có thể tính đến một mô hình sàn giao dịch theo hướng “hybrid” – kết hợp giao dịch vàng tài khoản và rút vàng vật chất.

Mô hình này được PGS-TS. Nguyễn Hữu Huân (Đại học Kinh tế TP.HCM) đánh giá là khả thi nếu được quản lý nghiêm ngặt, cho phép người dân mua bán “tín chỉ vàng” qua tài khoản và rút vàng khi có nhu cầu. Tuy nhiên, ngay cả trong mô hình đó, câu hỏi về cung vàng vật chất vẫn trở thành mấu chốt: muốn rút được vàng thật thì phải có vàng thật. Và như vậy, nhập khẩu vẫn là yếu tố cốt lõi của bất kỳ mô hình nào, không thể né tránh.

Một đề xuất đáng chú ý được đại biểu Quốc hội Trần Hoàng Ngân đưa ra là: trong trường hợp xây dựng Trung tâm tài chính quốc tế, có thể đặt các sàn giao dịch hàng hóa chuyên nghiệp, trong đó có sàn vàng. Khi ấy, vàng trở thành công cụ đầu tư minh bạch, được định danh như một tài sản tài chính chứ không chỉ là nơi trú ẩn truyền thống.

Dẫu vậy, cản trở lớn nhất hiện nay chính là tâm lý người dân vẫn thích cầm nắm vàng vật chất. Từ thói quen truyền thống này đến hành vi giao dịch tài khoản là một hành trình dài, đòi hỏi thay đổi nhận thức lẫn hạ tầng kỹ thuật và pháp lý. Vì vậy, sàn vàng – nếu có – chỉ nên là giải pháp bổ trợ, không thể thay thế việc điều tiết cung vàng chính thức qua nhập khẩu.

Trong bối cảnh đó, Thủ tướng đã chỉ đạo sửa đổi Nghị định 24/2012/NĐ-CP về quản lý hoạt động kinh doanh vàng theo hướng tinh gọn, phù hợp tình hình mới, với hạn chót hoàn tất trong tháng 6/2025. Đồng thời, yêu cầu Ngân hàng Nhà nước phối hợp các cơ quan chức năng xây dựng cơ sở dữ liệu đầy đủ về thị trường vàng. Đây là tiền đề quan trọng để quản lý, giám sát hiệu quả hoạt động kinh doanh vàng trong giai đoạn mới.

Về lâu dài, Chính phủ định hướng khuyến khích người dân đầu tư vào sản xuất, kinh doanh thay vì tích trữ vàng, đồng thời đẩy mạnh công nghiệp chế tác vàng trang sức để tạo việc làm, tăng giá trị nội địa hóa. Việc tách bạch rõ ràng giữa quản lý nhà nước và hoạt động sản xuất, kinh doanh vàng cũng là một bước tiến cần thiết, nhằm xây dựng thị trường vàng hiện đại, minh bạch và có khả năng hội nhập sâu rộng.