Theo số liệu từ Tổng cục Hải quan, tính đến ngày 15/12, lượng gạo xuất khẩu của cả nước đạt trên 6,8 triệu tấn, mang về hơn 3,3 tỷ USD, tăng 15,2% về khối lượng và tăng 6,5% về trị giá so với cùng kỳ năm 2021.
Ông Đỗ Hà Nam, Phó chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) cho biết năm 2022 là một năm khá thành công của những nhà xuất khẩu và sản xuất lương thực Việt Nam. Sản lượng xuất khẩu đạt mốc trên 7 triệu tấn vào cuối tháng 12 là sự bất ngờ lớn với cả những người hoạt động trong ngành.
Theo số liệu của VFA, giá gạo xuất khẩu của Việt Nam trên thị trường tiếp tục tăng trong những ngày gần đây. Ngày 22/12, giá chào bán gạo xuất khẩu 5% tấm của Việt Nam ở mức 453 USD/tấn, tăng 10 USD/tấn so với đầu tháng 12; gạo 25% tấm có giá bán ở mức 438 USD/tấn, tăng 5 USD/tấn.
Trong năm qua, ngành gạo đã đón nhiều tin vui khi các sản phẩm của Việt Nam chính thức khai thông các thị trường khó tính.
Đơn cử Tập đoàn Lộc Trời đã thành công đưa gạo mang thương hiệu Việt vào các hệ thống siêu thị ở Pháp, với sự kiện ra mắt gạo Jasmin được bán trên toàn hệ thống của E.Leclers.
Hay Nhật Bản, một thị trường khó tính với hệ thống tiêu chuẩn khắt khe, cũng đón nhận gạo Việt từ Tập đoàn Tân Long. Đầu tháng 7/2022, lần đầu tiên, gạo ST25 Việt Nam mang thương hiệu A An, do Công ty Suntomi International nhập khẩu và Công ty Spice House phân phối đã được bày bán chính thức tại các siêu thị, cửa hàng tại Nhật Bản.
Như vậy, sau nhiều năm phải đóng gói dưới tên tuổi của nhà nhập khẩu nước ngoài, giờ đây gạo Việt Nam đã có cơ hội được nhận diện và xây dựng tên tuổi tại các thị trường xuất khẩu.
Năm 2023, theo VNDIRECT, các doanh nghiệp xuất khẩu gạo Việt Nam sẽ được hưởng lợi từ việc Ấn Độ hạn chế xuất khẩu gạo. Giá gạo Ấn Độ có vị thế cạnh tranh yếu hơn do chịu mức thuế cao hơn, từ đó sẽ thúc đẩy người mua chuyển hướng sang gạo của Thái Lan và Việt Nam. Do vậy, kỳ vọng các nhà sản xuất gạo sẽ có biên lợi nhuận gộp cao hơn trong 2023 nhờ giá bán tăng.
Mặt khác, nhu cầu nhập khẩu tiếp tục tăng do điều kiện thời tiết không thuận lợi tại các thị trường xuất khẩu chính của Việt Nam, tiêu biểu là Philippines khi đây là khách hàng nhập khẩu gạo lớn nhất và nguồn cung trong nước đang ở mức thấp. Hơn nữa, thời tiết khắc nghiệt gần đây ở các nước xuất khẩu gạo lớn tại châu Á như thiếu mưa ở Ấn Độ, hạn hán ở Trung Quốc và lũ lụt ở Bangladesh… có thể ảnh hưởng đến triển vọng sản xuất trong niên vụ 2022-2023. Do sản lượng trong nước giảm, nhập khẩu gạo của Trung Quốc dự kiến cũng sẽ tăng lên mức kỷ lục.
Dự báo của Liên đoàn Nông dân Tự do (FFF) Philippines cho biết quốc gia này có thể cần nhập khẩu ít nhất ba triệu tấn gạo vào năm tới do tình trạng thiếu hụt đang diễn ra khi sản lượng gạo ở mức thấp hơn so với nhu cầu.
Bên cạnh đó, VNDIRECT đang thấy sự gia tăng bảo hộ mậu dịch của các nước trên thế giới nhằm đảm bảo an ninh lương thực từ khi những tranh chấp địa chính trị gần đây. Trong bối cảnh nguồn cung giảm trong khi nhu cầu ổn định, gạo thế giới và gạo xuất khẩu Việt Nam sẽ còn tiềm năng tăng giá trong 2023.
Những ngày cuối năm 2022, ông Nguyễn Thái Bình - Tổng giám đốc Công ty CP Nông nghiệp công nghệ cao Trung An - thông tin, công ty vừa chốt được đơn hàng 8.000 tấn gạo thơm. Trước đó, doanh nghiệp này cũng chốt đơn 20.000 tấn gạo sang Hàn Quốc, dự kiến xuất từ đầu năm 2023.
Theo ông Bình, giá gạo 5% tấm đang ở mức rất cao và dự báo sẽ tăng tiếp. Còn giá gạo chất lượng cao xuất khẩu cũng ở mức 750-1.200 USD/tấn tuỳ loại. Đây là mức giá có lợi cho doanh nghiệp xuất khẩu gạo Việt.
Đơn hàng công ty Trung An nhận được kéo dài đến tháng 4/2023, quý I gần như kín đơn khách đặt.
Những thị trường khó tính như châu Âu, Hàn Quốc, Úc, Trung Đông,... đang rất chuộng các loại gạo chất lượng cao của Việt Nam. Đơn hàng liên tục được ký mới. Bởi vậy, ông Bình tính toán xuất khẩu gạo năm 2023 sẽ tiếp tục thuận lợi, doanh thu tăng khoảng 30% so với năm 2022.
Cũng theo ông Bình, nhu cầu nhập khẩu gạo sẽ còn tăng cao do thời tiết khắc nghiệt ở nhiều quốc gia châu Á, nơi chiếm 90% sản lượng gạo toàn cầu, cùng với tình trạng biến đổi khí hậu, hạn hán gay gắt ở Mỹ, châu Âu và Trung Quốc, nước có nhu cầu tiêu thụ gạo lớn nhất thế giới, đang đặt nguồn cung gạo vào tình trạng thiếu hụt.
Để đón đầu cơ hội xuất khẩu gạo năm 2023, Bộ NN-PTNT đã chỉ đạo các vùng trọng điểm sản xuất ưu tiên các giống lúa ngắn ngày chất lượng cao, giống lúa thơm phù hợp với yêu cầu của thị trường; giảm tỷ lệ các giống lúa chất lượng trung bình và lúa nếp.
Bộ sẽ tiếp tục đẩy mạnh tái cơ cấu ngành sản xuất lúa gạo theo hướng nâng cao giá trị, phối hợp với các địa phương và doanh nghiệp tập trung xây dựng thương hiệu cho ngành hàng lúa gạo Việt Nam.
Theo Bộ trưởng NN-PTNT Lê Minh Hoan, các doanh nghiệp đã hiểu được câu chuyện hướng đến thị trường cao hơn. Qua thông tin của doanh nghiệp xuất khẩu gạo sang châu Âu, Nhật Bản... cho thấy, chúng ta xuất đi hàng hoá có chất lượng, tập trung vào yêu cầu của từng thị trường.
Ông cho rằng, gạo Việt Nam xuất sang thị trường châu Âu hay Nhật Bản, dù ở giai đoạn này quy mô chưa lớn, nhưng rõ ràng đó là tín hiệu cho thấy một khi thay đổi được tư duy sẽ tạo ra giá trị gia tăng, dẫn dắt người trồng lúa làm theo tiêu chuẩn của thị trường.
Nói cách khác, doanh nghiệp dần từ bỏ tư duy mua bán buôn chuyến, mang tính chất thương vụ mà giờ mang tính định hình thị trường về mặt lâu dài.
Lâm Nghi
