Ngành thức ăn thủy sản toàn cầu đang bước vào cuộc đua tìm kiếm các nguồn nguyên liệu mới nhằm giảm phụ thuộc vào bột cá và dầu cá – hai thành phần quan trọng nhưng ngày càng khan hiếm trong chuỗi cung ứng thức ăn nuôi trồng thủy sản.
Tại Hội nghị Thượng đỉnh Đổi mới Thực phẩm Xanh (Blue Food Innovation Summit) diễn ra ở London (Anh), các chuyên gia nhận định áp lực về nguồn cung nguyên liệu biển đang trở thành một trong những thách thức lớn nhất đối với sự phát triển dài hạn của ngành nuôi trồng thủy sản.
Bà Katherine Bryar, Giám đốc Đối tác chiến lược của Aqua-Spark, cho rằng thức ăn chăn nuôi thủy sản hiện là một trong những “điểm nghẽn” lớn nhất đối với mục tiêu mở rộng quy mô sản xuất trong tương lai. Trong bối cảnh dân số thế giới tiếp tục gia tăng, sản lượng nuôi trồng thủy sản được dự báo phải tăng gấp đôi vào năm 2050 để đáp ứng nhu cầu thực phẩm toàn cầu.
 |
Áp lực nguồn cung đang ngày càng rõ nét. Dữ liệu từ Tổ chức Nguyên liệu biển quốc tế (IFFO) cho thấy trong quý I/2026, sản lượng bột cá toàn cầu giảm 28% so với cùng kỳ năm trước, trong khi sản lượng dầu cá giảm 12%. Ngược lại, nhu cầu tiêu thụ tiếp tục tăng mạnh từ ngành nuôi trồng thủy sản và sản xuất thức ăn chăn nuôi tại Trung Quốc, cũng như từ các nhà sản xuất cá hồi trên thế giới.
Ông Dave Robb, Giám đốc Phát triển bền vững của Cargill Animal Nutrition and Health, nhận định sự cạnh tranh đối với nguồn nguyên liệu biển ngày càng gay gắt, trong khi tác động của biến đổi khí hậu và nguy cơ xuất hiện hiện tượng El Niño tại Peru – một trong những quốc gia sản xuất bột cá lớn nhất thế giới – đang làm gia tăng rủi ro nguồn cung.
Theo ông Robb, giá bột cá đã tăng đáng kể trong thời gian qua và giá dầu cá cũng đang trong xu hướng đi lên, tạo thêm áp lực chi phí đối với các doanh nghiệp sản xuất thức ăn thủy sản.
Trước những thách thức này, ngành công nghiệp thức ăn thủy sản đã từng bước giảm sự phụ thuộc vào nguyên liệu biển. Nếu như vào những năm 1990, khẩu phần thức ăn của cá hồi chủ yếu dựa trên bột cá và dầu cá thì hiện nay các công thức thức ăn hiện đại có thể sử dụng hơn 20 loại nguyên liệu khác nhau.
Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng bột cá và dầu cá vẫn giữ vai trò đặc biệt quan trọng nhờ chứa các axit béo omega-3 thiết yếu như EPA và DHA cùng nguồn protein dễ tiêu hóa, góp phần nâng cao tốc độ tăng trưởng, khả năng miễn dịch và chất lượng sản phẩm thủy sản.
Để giảm áp lực lên nguồn nguyên liệu truyền thống, nhiều giải pháp thay thế đang được đẩy mạnh thương mại hóa như bột côn trùng, dầu tảo, protein đơn bào, nguyên liệu vi sinh, công nghệ lên men chính xác và các loại cây trồng biến đổi gen có hàm lượng dầu cao.
Bên cạnh việc thay thế nguyên liệu, xu hướng phát triển thức ăn thế hệ mới cũng tập trung vào các thành phần chức năng giúp cải thiện sức khỏe đường ruột, tăng khả năng hấp thu dinh dưỡng, nâng cao miễn dịch và tối ưu hiệu quả sử dụng thức ăn.
Các chuyên gia nhận định quá trình chuyển đổi sang những nguồn nguyên liệu mới sẽ đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa doanh nghiệp sản xuất thức ăn, nhà nuôi trồng, nhà đầu tư và các đơn vị nghiên cứu. Quan trọng hơn, ngành cần duy trì chiến lược đầu tư dài hạn cho đổi mới sáng tạo thay vì chỉ tìm giải pháp ứng phó khi nguồn cung nguyên liệu truyền thống rơi vào tình trạng thiếu hụt.
Trong bối cảnh nhu cầu thủy sản toàn cầu tiếp tục gia tăng, việc đa dạng hóa nguồn nguyên liệu thức ăn không chỉ là giải pháp giảm rủi ro nguồn cung mà còn được xem là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và tính bền vững của ngành nuôi trồng thủy sản trong tương lai.
