Thổ Nhĩ Kỳ siết quản lý thực phẩm mới, doanh nghiệp xuất khẩu Việt cần lưu ý

Thổ Nhĩ Kỳ chính thức công bố Quy định về thực phẩm mới thuộc Bộ luật Thực phẩm Thổ Nhĩ Kỳ (Turkish Food Codex Regulation on Novel Foods) cùng Thông tư hướng dẫn thi hành. Đây là khung pháp lý toàn diện đầu tiên của nước này đối với nhóm thực phẩm mới, được xây dựng theo hướng hài hòa với các quy định của Liên minh châu Âu (EU) nhằm tăng cường quản lý an toàn thực phẩm và bảo vệ người tiêu dùng.

Theo quy định, "thực phẩm mới" được hiểu là các sản phẩm chưa từng được tiêu thụ ở mức đáng kể tại thị trường Thổ Nhĩ Kỳ trước ngày 31/12/2025.

Các nhóm sản phẩm như sinh vật biến đổi gen (GMO), phụ gia thực phẩm, enzym thực phẩm và dung môi chiết xuất tiếp tục được điều chỉnh bởi các quy định chuyên ngành riêng. Đáng chú ý, cơ quan quản lý Thổ Nhĩ Kỳ sẽ không tiếp nhận hồ sơ đăng ký cũng như không đưa vào danh mục lưu hành đối với các loại thực phẩm mới có nguồn gốc từ lợn và côn trùng.

Theo khung pháp lý mới, một sản phẩm chỉ được phép lưu thông khi đã được bổ sung vào Danh mục thực phẩm mới được phép sử dụng tại Phụ lục 1 của Quy định và đáp ứng đầy đủ các điều kiện về phạm vi sử dụng, giới hạn hàm lượng, tiêu chuẩn kỹ thuật và yêu cầu ghi nhãn.

Việc phê duyệt chỉ được thực hiện khi hồ sơ khoa học chứng minh sản phẩm bảo đảm an toàn đối với sức khỏe con người, không gây hiểu nhầm cho người tiêu dùng và không làm giảm giá trị dinh dưỡng khi thay thế các thực phẩm thông thường.

Quy định áp dụng đối với nhiều nhóm sản phẩm mới như thực phẩm có cấu trúc phân tử được thay đổi, thực phẩm sản xuất từ vi sinh vật, nấm, rong biển, vật liệu khoáng, thực phẩm nuôi cấy tế bào hoặc mô, thực phẩm ứng dụng công nghệ sản xuất mới, vật liệu nano trong thực phẩm và một số vitamin, khoáng chất, hoạt chất sinh học được bổ sung vào thực phẩm thông thường.

Về thủ tục, Tổng cục Thực phẩm và Kiểm soát thuộc Bộ Nông nghiệp và Lâm nghiệp Thổ Nhĩ Kỳ sẽ xem xét tính hợp lệ của hồ sơ trong vòng 45 ngày làm việc. Hồ sơ đạt yêu cầu sẽ được chuyển đến Hội đồng Khoa học để đánh giá rủi ro trong thời hạn tối đa 9 tháng; riêng thực phẩm truyền thống có nguồn gốc từ nước ngoài được rút ngắn còn 4 tháng. Trước khi ban hành quyết định cuối cùng, dự thảo kết quả đánh giá sẽ được công khai lấy ý kiến trong 30 ngày.

Để tạo điều kiện cho doanh nghiệp thích ứng, Thổ Nhĩ Kỳ quy định giai đoạn chuyển tiếp đến hết ngày 30/6/2027. Sau thời điểm này, tất cả sản phẩm lưu hành trên thị trường phải tuân thủ đầy đủ danh mục và các điều kiện kỹ thuật theo quy định mới. Những lô hàng đã được ghi nhãn hoặc đưa ra thị trường trước thời điểm trên vẫn được phép lưu thông cho đến hết hạn sử dụng.

Đối với doanh nghiệp Việt Nam, quy định mới hầu như không ảnh hưởng đến các mặt hàng thủy sản truyền thống như tôm, cá tra, cá ngừ, mực, bạch tuộc, cua, ghẹ, nghêu, sò, chả cá hay surimi nếu được sản xuất theo quy trình thông thường và có lịch sử tiêu thụ rõ ràng.

Tuy nhiên, các doanh nghiệp phát triển sản phẩm giá trị gia tăng, thực phẩm bổ sung hoặc các thành phần mới có nguồn gốc từ thủy sản và rong biển cần rà soát danh mục sản phẩm xuất khẩu sang Thổ Nhĩ Kỳ để xác định khả năng thuộc phạm vi điều chỉnh của quy định.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần chuẩn bị đầy đủ hồ sơ khoa học về thành phần, lịch sử sử dụng an toàn, dữ liệu đánh giá nguy cơ và tài liệu kỹ thuật đối với các sản phẩm đổi mới; đồng thời thường xuyên theo dõi Danh mục thực phẩm mới được phép lưu hành và lộ trình tuân thủ trước ngày 30/6/2027 để chủ động điều chỉnh kế hoạch sản xuất, kinh doanh và xuất khẩu.