Thực thi Nghị định 46 về an toàn thực phẩm: Vì sao doanh nghiệp còn lúng túng?

Sự kiện thu hút sự quan tâm lớn của cộng đồng doanh nghiệp trong bối cảnh hàng loạt quy định pháp luật mới vừa được ban hành và có hiệu lực trong thời gian rất ngắn.

Nhiều quy định mới, doanh nghiệp lúng túng khi triển khai

Hội thảo diễn ra sau khi Chính phủ Việt Nam ban hành Nghị định số 46/2026/NĐ-CP ngày 26/01/2026 quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật An toàn thực phẩm và Nghị quyết số 66.13/2026/NQ-CP ngày 27/01/2026 về công bố, đăng ký sản phẩm thực phẩm. Hai văn bản này được xây dựng với mục tiêu hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, đồng thời tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của ngành sản xuất, kinh doanh thực phẩm.

Hội thảo “Tháo gỡ vướng mắc trong thực hiện chính sách pháp luật mới về an toàn thực phẩm”

Theo phản ánh từ các hiệp hội và doanh nghiệp, dù mục tiêu chính sách được đánh giá là đúng hướng, song quá trình triển khai thực tế lại phát sinh không ít vướng mắc. Một số quy định mới chưa có hướng dẫn cụ thể, chưa thống nhất trong cách hiểu và cách áp dụng giữa các cơ quan quản lý, đặc biệt liên quan đến thủ tục kiểm tra, chứng nhận an toàn thực phẩm và phân định trách nhiệm giữa các bộ, ngành.

Thực tế này khiến nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn trong lưu thông, tiêu thụ và thông quan hàng hóa. Thời gian xử lý hồ sơ kéo dài, chi phí tuân thủ gia tăng, thậm chí có trường hợp hàng hóa bị ách tắc tại cửa khẩu hoặc cảng biển do chưa kịp đáp ứng yêu cầu mới. Với các doanh nghiệp nhỏ và vừa, những phát sinh này tạo áp lực lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến dòng tiền và kế hoạch sản xuất, kinh doanh.

Phát biểu tại hội thảo, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký, Trưởng ban Pháp chế VCCI, nhấn mạnh an toàn thực phẩm không chỉ là vấn đề kỹ thuật hay quản lý chuyên ngành mà là vấn đề thiết yếu, mang tính chiến lược đối với sức khỏe cộng đồng và sự phát triển của nền kinh tế. Theo ông, chất lượng và mức độ an toàn của thực phẩm tác động trực tiếp đến uy tín sản phẩm Việt Nam, năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế và khả năng tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng toàn cầu.

“Chính sách pháp luật về an toàn thực phẩm tác động đến toàn bộ chuỗi từ sản xuất, chế biến, lưu thông cho đến tiêu dùng. Vì vậy, bất kỳ thay đổi nào về quy định cũng cần được chuẩn bị kỹ lưỡng, có lộ trình phù hợp và hướng dẫn thực thi rõ ràng để tránh gây xáo trộn cho doanh nghiệp,” ông Đậu Anh Tuấn cho biết.

Thời gian chuyển tiếp ngắn, chi phí tuân thủ tăng

Theo VCCI, việc ban hành Nghị định 46 và Nghị quyết 66 thể hiện nỗ lực lớn của Chính phủ trong việc siết chặt các “lỗ hổng” quản lý, nâng cao trách nhiệm của các chủ thể tham gia chuỗi thực phẩm. Tuy nhiên, do thời gian chuyển tiếp quá ngắn, nhiều doanh nghiệp chưa kịp nắm bắt đầy đủ sự khác biệt giữa các quy định mới với hệ thống quy định trước đây.

Một số doanh nghiệp cho biết, các yêu cầu bổ sung về hồ sơ, kiểm tra, chứng nhận khiến quy trình trở nên phức tạp hơn, trong khi chi phí phát sinh tăng đáng kể. Không ít doanh nghiệp chưa đánh giá hết tác động của các thủ tục mới đối với hoạt động nhập khẩu, sản xuất và phân phối, dẫn đến bị động khi chính sách có hiệu lực ngay.

Thực thi Nghị định 46 về an toàn thực phẩm: Vì sao doanh nghiệp còn lúng túng?

Xuất phát từ thực tiễn đó, VCCI phối hợp với các hiệp hội ngành hàng tổ chức hội thảo với hai mục tiêu chính. Thứ nhất, cung cấp thông tin cập nhật, phân tích những thay đổi lớn trong Nghị định 46 và Nghị quyết 66, giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn các yêu cầu mới, từ đó chủ động đánh giá chi phí, thủ tục và điều kiện vận hành. Thứ hai, lắng nghe phản ánh từ thực tiễn triển khai để làm cơ sở kiến nghị Chính phủ và các bộ, ngành rà soát, điều chỉnh chính sách khi cần thiết.

Đáng chú ý, trong bối cảnh Chính phủ ban hành Nghị quyết 09/2026 tạm ngưng hiệu lực của Nghị định 46 và Nghị quyết 66 đến hết ngày 15/4/2026, VCCI cho rằng đây là “khoảng thời gian vàng” để các bên liên quan cùng nhìn lại, hoàn thiện chính sách trước khi áp dụng chính thức. Quyết định này được cộng đồng doanh nghiệp đánh giá cao, bởi góp phần tháo gỡ kịp thời các ách tắc tại cửa khẩu, bảo đảm chuỗi cung ứng không bị gián đoạn trong giai đoạn cao điểm cận Tết.

Theo VCCI, hội thảo không chỉ dừng lại ở việc góp ý cho hai văn bản dưới luật mà còn có ý nghĩa quan trọng trong quá trình chuẩn bị sửa đổi Luật An toàn thực phẩm, một dự án luật dự kiến được trình Quốc hội trong thời gian tới. Việc Bộ Tư pháp sớm tổ chức hội nghị lấy ý kiến thẩm định luật cho thấy tính cấp thiết của việc tổng hợp ý kiến từ thực tiễn sản xuất, kinh doanh.

Từ góc nhìn của VCCI, chính sách pháp luật về an toàn thực phẩm trong thời gian tới cần đi theo bốn định hướng lớn. Thứ nhất, quản lý theo rủi ro và tăng cường hậu kiểm, tập trung nguồn lực vào các khâu có nguy cơ cao thay vì kiểm tra dàn trải. Các thủ tục mới chỉ nên ban hành khi chứng minh được hiệu quả rõ ràng và không làm gián đoạn chuỗi cung ứng hay gia tăng chi phí không cần thiết.

Thứ hai, chuyển từ quản lý từng sản phẩm sang quản lý theo hệ thống, dựa trên chuỗi giá trị thực phẩm, đồng thời tăng cường áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế và cơ chế truy xuất nguồn gốc. Thứ ba, nâng cao năng lực thực thi tại địa phương, bảo đảm sự thống nhất trong cách hiểu và áp dụng quy định, tránh tình trạng “mỗi nơi làm một kiểu”. Cuối cùng, đẩy mạnh chuyển đổi số, liên thông dữ liệu giữa các cơ quan quản lý để giảm chồng chéo, minh bạch hóa quy trình và nâng cao hiệu quả kiểm tra.

Theo các chuyên gia, nếu những định hướng này được thể chế hóa đầy đủ và triển khai đồng bộ, chính sách an toàn thực phẩm sẽ vừa bảo đảm mục tiêu bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng, vừa tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp phát triển, góp phần nâng cao vị thế của thực phẩm Việt Nam trên thị trường trong nước và quốc tế.