Gần 300 tấn lợn bệnh vào chợ, trường học: Lộ lỗ hổng kiểm dịch

Vụ án gần 300 tấn thịt lợn bệnh bị đưa ra thị trường ở Hà Nội đang gióng lên hồi chuông cảnh báo nghiêm trọng về an toàn thực phẩm. Điều khiến dư luận đặc biệt lo ngại không chỉ là quy mô tiêu thụ lớn, mà còn ở nghi vấn một số cán bộ, nhân viên thú y đã tiếp tay, làm suy yếu hàng rào kiểm soát ngay từ khâu đầu.

Theo thông tin từ cơ quan điều tra, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP. Hà Nội đã khởi tố vụ án, khởi tố 8 bị can liên quan đường dây giết mổ, tiêu thụ lợn bệnh xảy ra tại Hà Nội và các địa phương liên quan. Nhóm này bị xác định thu gom lợn mắc dịch, trong đó có lợn nhiễm dịch tả lợn châu Phi, rồi vận chuyển về lò mổ để giết mổ, phân phối ra thị trường.

Chỉ từ đầu năm đến nay, nhóm đối tượng đã tiêu thụ gần 300 tấn thịt lợn bệnh, đưa vào các bếp ăn trường học và các chợ dân sinh.

Chỉ từ đầu năm đến nay, số thịt lợn bệnh được tiêu thụ đã lên tới gần 300 tấn, tương ứng hơn 3.600 con. Đầu ra của số thịt này không chỉ là chợ dân sinh, chợ đầu mối mà còn đi vào chuỗi cung ứng cho một số trường học tại Hà Nội.

Đáng chú ý, trong đường dây này không chỉ có các đối tượng thu gom, giết mổ, tiêu thụ lợn bệnh, mà còn có nhóm cán bộ, nhân viên thú y thuộc Hà Nội và Phú Thọ bị khởi tố. Đây là tình tiết khiến tính chất vụ án trở nên nghiêm trọng hơn nhiều so với một vụ vi phạm an toàn thực phẩm thông thường.

Lời khai ban đầu của các đối tượng cho thấy việc buôn bán lợn bệnh mang lại lợi nhuận cao hơn so với lợn sạch. Một đối tượng giết mổ khai nhận đã thỏa thuận rõ ràng với đầu mối vận chuyển, chỉ cần đưa lợn vào được trong lò, còn việc đi qua các chốt, trạm kiểm dịch là do phía “lái” lo liệu. Chi tiết này cho thấy quá trình hợp thức hóa lợn bệnh đã diễn ra có chủ đích, khép kín và có sự tính toán từ khâu vận chuyển đến giết mổ.

Tại cơ quan điều tra, chủ lò mổ khai đã bán số lợn bệnh này cho Công ty TNHH Thực phẩm Cường Phát, doanh nghiệp chuyên cung cấp thực phẩm cho các trường học tại TP. Hà Nội. Hai bị can là giám đốc công ty và vợ đã bị khởi tố về tội vi phạm quy định về an toàn thực phẩm.

Trạm trưởng (Trung tâm Chẩn đoán, xét nghiệm và kiểm soát giết mổ, Chi cục Chăn nuôi thủy sản và thú y TP Hà Nội) khai nhận: "Cơ sở chủ động cảm ơn. Thấy lương anh em thấp quá, nên đồng ý cho anh em có nguồn thu"?!

Một điểm đặc biệt đáng lo ngại là nhiều con lợn bệnh vẫn được đóng dấu kiểm dịch, biến lợn bệnh thành lợn “đạt chuẩn” trên giấy tờ. Trạm trưởng Trung tâm Chẩn đoán, xét nghiệm và kiểm soát giết mổ, thuộc Chi cục Chăn nuôi, thủy sản và thú y TP. Hà Nội, khai nhận cơ sở “chủ động cảm ơn”, do thấy lương anh em thấp nên đồng ý cho có thêm nguồn thu. Nếu nội dung này được làm rõ trong quá trình điều tra, đây sẽ là biểu hiện rõ của sự tha hóa ở chính bộ phận có nhiệm vụ bảo vệ an toàn thực phẩm.

Theo điều tra ban đầu, lợn bệnh được thu gom từ Phú Thọ, Tuyên Quang rồi vận chuyển về Cơ sở giết mổ gia súc tập trung Vạn Phúc, xã Nam Phù, Hà Nội để giết mổ trước khi đưa ra thị trường. Cơ quan điều tra xác định các đối tượng đã móc nối với một số cán bộ kiểm dịch nhằm bỏ qua các khâu kiểm soát bắt buộc, cho phép cả lợn bệnh, thậm chí lợn đã chết, được đưa vào giết mổ.

Từ diễn biến vụ việc, có thể thấy vấn đề không còn dừng ở hành vi tiêu thụ thực phẩm bẩn. Nếu hàng rào kiểm dịch hoạt động đúng chức năng, lợn bệnh khó có thể lọt qua lò mổ để đi tiếp vào chợ và bếp ăn tập thể. Nhưng khi chính những người có nhiệm vụ kiểm tra, giám sát lại bị cáo buộc tiếp tay, cơ chế bảo vệ người tiêu dùng đã bị xuyên thủng ngay tại mắt xích then chốt nhất.

Luật Thú y năm 2015 quy định rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý chuyên ngành thú y và chính quyền địa phương trong chuỗi kiểm soát này. Điều 75 nêu cơ quan quản lý chuyên ngành thú y địa phương thực hiện kiểm soát giết mổ động vật trên cạn để tiêu thụ trong nước. Điều 76 quy định UBND cấp tỉnh phải chỉ đạo phối hợp quản lý, thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm trong hoạt động giết mổ, vận chuyển, kinh doanh động vật và sản phẩm động vật; UBND cấp xã có trách nhiệm quản lý hoạt động của cơ sở giết mổ động vật nhỏ lẻ trên địa bàn. Cùng với đó, Điều 65 quy định nội dung kiểm soát giết mổ bao gồm kiểm tra động vật trước và sau giết mổ, phát hiện yếu tố gây bệnh và xử lý động vật, sản phẩm động vật không bảo đảm yêu cầu vệ sinh thú y.

Với các quy định này, vụ án đặt ra câu hỏi lớn không chỉ về trách nhiệm hình sự của từng bị can, mà còn về hiệu lực thực tế của hệ thống giám sát. Một đường dây quy mô lớn hoạt động trong thời gian dài, tiêu thụ gần 300 tấn thịt lợn bệnh, khó có thể chỉ được nhìn nhận như sai phạm cá biệt. Đằng sau đó cho thấy dấu hiệu buông lỏng ở nhiều tầng nấc, từ kiểm dịch, giám sát giết mổ, truy xuất nguồn gốc đến kiểm tra đầu ra của chuỗi cung ứng thực phẩm.

Điều khiến dư luận đặc biệt bất an là đích đến của số thịt bẩn này không chỉ là chợ dân sinh, mà còn len vào một số trường học. Khi thực phẩm nghi nhiễm bệnh có nguy cơ xuất hiện trong bữa ăn học đường, vụ việc đã vượt ra ngoài phạm vi một vụ gian lận thương mại hay vi phạm quy định vệ sinh thú y thông thường, để trở thành vấn đề liên quan trực tiếp đến niềm tin xã hội đối với hệ thống bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Hiện Công an TP. Hà Nội đang tiếp tục làm việc với các trường học trên địa bàn để làm rõ trách nhiệm trong việc sử dụng nguồn thịt lợn nhiễm bệnh vào bữa ăn cho học sinh.

Từ vụ việc này, yêu cầu đặt ra không chỉ là xử lý nghiêm các bị can đã bị khởi tố. Điều quan trọng hơn là phải rà soát toàn bộ quy trình thực thi công vụ trong kiểm dịch, giết mổ và phân phối thực phẩm; siết trách nhiệm cá nhân; tăng giám sát độc lập; đồng thời bịt kín các kẽ hở để không còn chuyện thực phẩm bẩn được hợp thức hóa bằng con dấu kiểm dịch và sự buông lỏng của người có trách nhiệm.